విదితం భవతాం సర్వే ర్ధార్తరాష్ట్రైర్యథా వయమ్। సంమన్త్రాహృతరాజ్యాశ్చ నిస్స్వాశ్చ బహుశః కృతాః । ఉషితాః స్మో వనే కృచ్ఛ్రం తథా వర్షాణి ద్వాదశ
మీకు బాగా తెలుసు, ధృతరాష్ట్ర కుమారులు మాయతో మన రాజ్యాన్ని తీసుకున్నారు. మమ్మల్ని అనేకసార్లు దారిద్ర్యంలోకి నెట్టారు. మేము పన్నెండు సంవత్సరాలు అరణ్యంలో కష్టాలు అనుభవించాము.
అజ్ఞాతచర్యాసమయం శేషం వర్షం త్రయోదశమ్। తద్వత్స్యామః క్వచిచ్ఛన్నాస్తదనుజ్ఞాతుమర్హథ
ఇప్పుడు మిగిలిన పదమూడు సంవత్సరాల్లో ఒక సంవత్సరం మిగిలింది. దాన్ని మేము ఎవరికీ తెలియకుండా, దాచుకుని ఎక్కడో ఉండాలి. దానికి మీరు అనుమతి ఇవ్వాలి.
ఇత్యుక్తా ధర్మరాజేన బ్రాహ్మణాః పరమాశిషః । ప్రయుజ్యాపృచ్ఛ్య భరతాన్యథాస్వం ప్రయయుర్గృహాన్
ధర్మరాజు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, బ్రాహ్మణులు శుభాశీస్సులు చెప్పి, వీడ్కోలు తీసుకుని తమ ఇళ్లకు వెళ్లిపోయారు.
సర్వే వేదవిదో ముఖ్యా యతయో మునయస్తదా। ఆశీరుక్త్వా యథాన్యాయం పునర్దర్శనకాఙ్క్షిణః
అందులోని వేదపండితులు, తపస్వులు, మునులు అందరూ, యథావిధిగా ఆశీర్వచనాలు చెప్పి, మళ్లీ కలవాలని ఆశిస్తూ వెళ్లిపోయారు.
తే తు భృత్యాశ్చ దూతాశ్చ శిల్పినః పరిచారకాః। అనుజ్ఞాప్య యథాన్యాయం పునర్దర్శనకాఙ్క్షిణః
వారికి సేవకులు, దూతలు, వృత్తిదారులు, సహాయకులు కూడా యథావిధిగా అనుమతి తీసుకుని, మళ్లీ కలవాలని ఆశిస్తూ వెళ్లిపోయారు.
సహ ధౌమ్యేన విద్వాంసస్తథా తే పఞ్చ పాణ్డవాః। ఉత్థాయ ప్రయయుర్వీరాః కృష్ణామాదాయ భారత
ఆ సమయంలో పాండవులు ఐదుగురు, ధౌమ్యునితో కలిసి, కృష్ణతో పాటు లేచి ప్రయాణం ప్రారంభించారు.
క్రోశమాత్రమతిక్రమ్య తస్మాద్వాసాన్నిమిత్తతః । శ్వోభూతే మనుజవ్యాఘ్రాశ్ఛన్నవాసార్థముద్యతాః
వారు తమ నివాసం నుండి ఒక క్రోశ దూరం వెళ్లాక, మరుసటి రోజు ఉదయం, ఎవరికీ తెలియకుండా దాచుకుని ఉండేందుకు సిద్ధమయ్యారు.
పృథక్ శాస్త్రవిదః సర్వే సర్వే మన్త్రవిశారదాః । సన్ధివిగ్రహతత్వజ్ఞా మన్త్రాయ సముపావిశన్
అందులోని శాస్త్రజ్ఞులు, మంత్రపరిజ్ఞులు, మిత్రశత్రు వ్యవహారాల్లో నిపుణులు అందరూ ఒకచోట కూర్చుని ఆలోచన ప్రారంభించారు.
నివృత్తవనవాసాస్తే సత్యసన్ధా మనస్వినః। అకుర్వత పునర్మన్త్రం సహ ధౌమ్యేన పాణ్డవాః ।। 1
వారు అరణ్యవాసాన్ని పూర్తి చేసిన పాండవులు, సత్యనిష్ఠలు, ధైర్యవంతులు, ధౌమ్యునితో కలిసి మళ్లీ ఆలోచన చేయడం ప్రారంభించారు.
అథాబ్రవీద్ధర్మరాజః కున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః। భ్రాతౄన్కృష్ణాం చ సంగ్రేక్ష్య ధౌమ్యం చ కురునన్దనః ।। 2
ఆ సమయంలో కుంతీపుత్రుడు, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు తన అన్నదమ్ములను, కృష్ణను, ధౌమ్యునిని చూసి ఇలా అన్నాడు.
ద్వాదశేమాని వర్షాణి రాజ్యాద్విప్రోషితా వయమ్। త్రయోదశోఽయం సంప్రాప్తః కృచ్ఛ్రాత్పరమదుర్వసః। స సాధు కౌన్తేయ ఇతో వాసమర్జున రోచయ ।। 3
మనం పన్నెండు సంవత్సరాలు రాజ్యానికి దూరంగా గడిపాము. ఇప్పుడు పదమూడు సంవత్సరంలోకి అడుగుపెట్టాము. ఇది చాలా కఠినమైన కాలం. అర్జునా! మనం నివసించేందుకు అనుకూలమైన ప్రదేశాన్ని ఎంచుకో.
త్రయోదశమిదం ప్రాప్తం క్వను వత్స్యామహేఽర్జున। అబుద్ధా ధార్తరాష్ట్రైశ్చ సమగ్రాః సహ కృష్ణయా ।। 4
ఇప్పుడు పదమూడు సంవత్సరంలోకి వచ్చాము. అర్జునా! మనమంతా కృష్ణతో కలిసి, ధృతరాష్ట్ర కుమారులకు తెలియకుండా ఎక్కడ నివసించగలమో చెప్పు.
తస్యైవ వరదానేన ధర్మస్య మనుజాధిప। అజ్ఞాతా విచరిష్యామో నరాణాం భరతర్షభ ।। 5
ధర్ముడు ఇచ్చిన వరంతో మనం ఎవరికీ తెలియకుండా జనాల్లో సంచరిస్తాం, ఓ భరతవంశశిఖామణీ!
యాని రాష్ట్రాణి వాసాయ కీర్తయిష్యామి కానిచిత్ । రమణీయాని గుప్తాని తేషాం కించిత్తు రోచయ ।। 6
వాసానికి అనుకూలమైన కొన్ని దేశాల పేర్లు నేను చెబుతాను. వాటిలో ఏది నీకు నచ్చితే, ఆ అందమైన, సురక్షితమైన చోటు ఎన్నుకో.
రమ్యా జనపదాః సన్తి బహవస్త్వభితః కురూన్ । పాఞ్చాలాశ్చైవ మత్స్యాశ్చ సాల్వవైదేహబాహ్లికాః । దశార్ణాః శూరసేనాశ్చ కలిఙ్గా మాగధా అపి ।। 7
కురువంశానికి చుట్టుపక్కల చాలా ఆకర్షణీయమైన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. పాంచాళులు, మత్స్యులు, సాల్వులు, వైదేహులు, బాహ్లికులు, దశార్ణులు, శూరసేనులు, కలింగులు, మాగధులు కూడా ఉన్నాయి.
విరాటనగరం చాపి శ్రూయతే శత్రుసూదన । రమణీయం జనాకీర్ణం సుభిక్షం స్ఫీతమేవ చ ।। 8
విరాటునగరం కూడా ప్రసిద్ధి గాంచింది, శత్రువులను సంహరించువాడా! అది అందమైనది, జనాలతో నిండినది, అన్నపూర్ణంగా, సంపన్నంగా ఉంది.
నానారాష్ట్రాణి చాన్యాని శ్రూయన్తే సుబహూని చ । యత్ర తే రోచతే రాజంస్తత్ర గచ్ఛామహే వయమ్ ।। 9
ఇంకా ఎన్నో వివిధ దేశాలు, సుఖసంపన్నమైన ప్రాంతాలు ప్రసిద్ధంగా ఉన్నాయి. రాజా! నీకు నచ్చిన చోటుకే మనం వెళ్దాం.
కతమస్మిఞ్జనపదే మహారాజ నివత్స్యసి । మా విషాదే మనః కార్యం రాజ్యభ్రంశ ఇతి క్వచిత్ ।। 10
మహారాజా! ఏ దేశంలో నివసించాలనుకుంటావు? రాజ్యాన్ని కోల్పోయామనే బాధ ఎక్కడా నీ మనసులో పెట్టుకోకు.
ఏవమేతన్మహాబాహో యథా స భగవాన్ప్రభుః। అబ్రవీత్సర్వభూతేశస్తథైతన్న తదన్యథా ।। 11
మహాబాహువంతుడా! ఆ భగవంతుడు, సమస్త భూతాల అధిపతి చెప్పినదే నిజం. అది తప్పక జరుగుతుంది, వేరేలా కాదు.
అవశ్యం త్వేవ వాసార్థం రమణీయం శివం సుఖమ్। సంమన్త్ర్య సహితైః సర్వైర్ద్రవ్యమకుతోఽభయమ్ ।। 12
నిజంగా, మన నివాసానికి అందమైన, మంగళకరమైన, సుఖమైన స్థలాన్ని, అందరితో చర్చించి, మన ధనం ఎటువంటి భయం లేకుండా ఉండే చోటు ఎన్నుకోవాలి.
మాత్స్యో విరాటో బలవానభిరక్తోథ పాణ్డవాన్। ధర్మశీలో వదాన్యశ్చ వృద్ధః సత్స్వపి సంమతః ।। 13
మత్స్యరాజు విరాటుడు బలవంతుడు, పాండవుల పట్ల స్నేహభావం కలవాడు, ధర్మపరుడు, దాత, వృద్ధుడు, మంచి వారిలోను గౌరవించబడే వాడు.
గుణవాఁల్లోకవిఖ్యాతో దృఢభక్తిర్జితేన్ద్రియః । తత్ర మే రోచతే పార్థ మత్స్యరాజాన్తికేఽనఘ ।। 14
అతడు గుణవంతుడు, ప్రజల్లో ప్రసిద్ధుడు, దృఢమైన భక్తి కలవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు. అందుకే, పాపరహితుడా! మత్స్యరాజు దగ్గరే ఉండాలని నాకు ఇష్టం.
విరాటనగరే తాత మాసాన్ద్వాదశసంమితాన్। కుర్వన్తస్తస్య కర్మాణి వసామో యది రోచతే ।। 15
తాత! విరాటునగరంలో, అతని పనులు చేస్తూ, పన్నెండు నెలలు నివసిద్దాం, నీకు నచ్చితే.
యానియాని చ కర్మాణి తస్య శక్ష్యామహే వయమ్। కర్తుం యో యత్స తత్కర్మ బ్రవీతు కురునన్దన ।। 16
మనలో ఎవరు ఏ పనిని చేయగలరో, ఆ పనిని చెప్పండి, కురునందన! అతని పనుల్లో మనం చేయగలిగినవి ఏవో నిర్ణయించుకుందాం.
నరదేవ కథం కర్మ తస్య రాష్ట్రే కరిష్యసి । మనుజేన్ద్ర విరాటస్య రంస్యసే కేన కర్మణా ।। 17
రాజా! అతని రాజ్యంలో నువ్వు ఏ పని చేయాలని అనుకుంటున్నావు? మానవులలో శ్రేష్ఠుడా! విరాటునగరంలో ఏ పనిలో నీవు ఆనందపడతావు?
అక్లిష్టవేషధారీ చ ధార్మికో హ్యనసూయకః । న తవాభ్యుచితం కర్మ నృశంసం నాపి కైతవమ్ ।। 18
నీవు నిర్మలమైన వేషం ధరించేవాడవు, ధర్మపరుడవు, అసూయ లేనివాడవు. నీకు క్రూరమైన లేదా మోసపూరితమైన పని తగదు.
సత్యవాగసి యాజ్ఞీకో లోభక్రోధవివర్జితః । మృదుర్వదాన్యో హ్రీమాంశ్చ ధార్మికః సత్యవిక్రమః ।। 19
నీవు సత్యవాది, యజ్ఞకారుడు, లోభం, కోపం లేనివాడు, మృదువుగా మాట్లాడేవాడు, దాత, లజ్జాశీలి, ధర్మపరుడు, సత్యవ్రతుడవు.
స రాజంస్తపసా క్లిష్టః కథం తస్య కరిష్యసి। న దుఃఖముచితం కించిద్రాజన్పాపమతేర్యథా। స ఇమామాపదం ప్రాప్య కథం ఘోరాం తరిష్యసి ।। 20
రాజా! నీవు తపస్సుతో శ్రమించావు, అతనికి ఎలా సేవచేస్తావు? బాధ కలిగించే లేదా పాపమైన పని నీకు తగదు. ఈ ఘోరమైన స్థితిని ఎలా దాటి పోతావు?
అర్జునేనైవముక్తస్తు ప్రత్యువాచ యుధిష్ఠిరః । శృణు త్వం యత్కరిష్యామి కర్మ వై కురునన్దన ।। 21
అర్జునుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, యుధిష్ఠిరుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'కురునందన! నేను ఏ పని చేయబోతున్నానో విను.'
విరాటం సమనుప్రాప్య రాజానం మాత్స్యనన్దనమ్ । సభాస్తారో భవిష్యామి విరాటస్యేతి మే మతిః ।। 22
మత్స్యరాజు విరాటుని చేరిన తర్వాత, అతని సభను పర్యవేక్షించే వాడిగా ఉంటాను — ఇదే నా సంకల్పం.