తస్య గత్వా పదం రాజన్నాసాద్య చ మహామృగమ్। అగ్నిహోత్రం న లుప్యేత తదానయత పాణ్డవాః
దాని అడుగుజాడలు వెంబడించి, మహామృగాన్ని పట్టుకోకపోయినా, పాండవులు ఆ అగ్నిహోత్రాన్ని తిరిగి తెచ్చారు, దివ్వె మాయమవకుండా.
బ్రాహ్మణస్య వచః శ్రుత్వా సన్తప్తోఽథ యుధిష్ఠిరః। ధనురాదాయ కౌన్తేయః ప్రాద్రవద్భ్రాతృభిః సహ
బ్రాహ్మణుని మాటలు విని, యుధిష్ఠిరుడు మనసులో బాధపడి, కౌంతేయుడు తన ధనుస్సు తీసుకుని అన్నదమ్ములతో కలిసి పరుగెత్తాడు.
సన్నద్ధా ధన్వినః సర్వే ప్రాద్రవన్నరపుఙ్గవాః। బ్రాహ్మణార్థే యతన్తస్తే శీఘ్రమన్వగమన్మృగమ్
అన్నీ ఆయుధాలతో సిద్ధంగా ఉన్న యోధులు, బ్రాహ్మణుని కోసం త్వరగా ఆ మృగాన్ని వెంబడించసాగారు.
కర్ణినాలీకనారాచానుత్సృజన్తో మహారథాః। నావిధ్యన్పాణ్డవాస్తత్ర పశ్యన్తో మృగమన్తికాత్
విపులమైన, పదునైన బాణాలు వదిలినా, పాండవులు దగ్గరలోనే ఉన్న మృగాన్ని తాకలేకపోయారు.
తేషాం ప్రయతమానానాం నాదృశ్యత మహామృగః। అపశ్యన్తోమృగం శ్రాన్తా దుఃఖం ప్రాప్తా మనస్వినః
ఎంత ప్రయత్నించినా ఆ గొప్ప మృగం కనిపించలేదు; అలసిపోయి, దుఃఖంతో, దాన్ని చూడలేక మనసు బాధపడ్డారు.
శీతలచ్ఛాయమాగమయ్ న్యగ్రోధం గహనే వనే। క్షుత్పిపాసాపరీతాఙ్గాః పాణ్డవాః సముపావిశన్
తీవ్రమైన ఆకలి, దప్పికతో శరీరాలు చలించిపోయి, పాండవులు అడవి లోపల ఉన్న పెద్ద మర్రిచెట్టు చల్లని నీడలో కూర్చున్నారు.
తేషాం సముపవిష్టానాం నకులో దుఃఖితస్తదా। అబ్రవీద్భ్రాతరం శ్రేష్ఠమమర్షాత్కురునన్దనమ్
అంతా కూర్చున్నపుడు, నకులుడు బాధతో, ఓర్పు కోల్పోయి తన పెద్ద అన్నయ్య అయిన కురువంశ శ్రేష్ఠుడిని ఉద్దేశించి అన్నాడు.
నాస్మిన్కులే జాతు మమజ్జ ధర్మో న చాలస్యాదర్థలోపో బభూవ। అనుత్తరాః సర్వభూతేషు భూప సంప్రాప్తాః స్మః సంశయం కింను రాజన్
మన వంశంలో ఎప్పుడూ ధర్మం తగ్గిపోలేదు, అలసత్వం వల్ల ఎప్పుడూ నష్టమూ కలగలేదు. రాజా! మనం ఎప్పుడూ అందరికన్నా మెరుగ్గా ఉన్నాం. అయినా ఇప్పుడు ఈ అనిశ్చితిలో పడిపోవడం ఎందుకు?
నాపదామస్తి మర్యాదా న నిమిత్తం న కారణమ్। ధర్మస్తు విభజత్యర్థముభయోః పుణ్యపాపయోః
అపదలకు ఎలాంటి నియమం లేదు, కారణం లేదు, కారణమూ ఉండదు. ధర్మమే పుణ్యపాపాలకు మధ్య ఫలితాన్ని పంచుతుంది.
ప్రాతికామ్యనయత్కృష్ణాం సభాయాం ప్రేష్యవత్తదా। న మయా నిహతస్తత్రతేన ప్రాప్తాః స్మ సంశయమ్
ద్రౌపదిని సభలో బానిసలా తీసుకెళ్లినప్పుడు, నేను దోషిని చంపలేదు. అందుకే మనం ఈ అనిశ్చితిలో పడ్డాం.
వాచస్తీక్ష్ణాస్థిభేదిన్యః సూతపుత్రేణ భాషితాః। అతితీవ్రా మయా క్షాన్తాస్తేన ప్రాప్తాః స్మ సంశయం
సూతపుత్రుడు మాట్లాడిన మాటలు ఎముకలు చీల్చేలా కఠినంగా ఉండి, అవి ఎంత తీవ్రమైనా నేను సహించాను. అందుకే మనం ఈ అనిశ్చితిలో పడ్డాం.
శకునిస్త్వాం యదాఽజైషీదక్షద్యూతేన భారత। స మయా న హతస్తత్రతేన ప్రాప్తాః స్మ సంశయమ్
శకుని మాయాజాలంతో నిన్ను జూదంలో ఓడించినప్పుడు, నేను అతన్ని చంపలేదు. అందుకే మనం ఈ అనిశ్చితిలో పడ్డాం.
తతో యుధిష్ఠిరో రాజా నకులం వాక్యమబ్రవీత్। ఆరుహ్య వృక్షం మాద్రేయ నిరీక్షస్వ దిశో దశ
అప్పుడే యుధిష్ఠిరుడు నకులుని ఇలా అన్నాడు: 'మాద్రిదేవి కుమారా! చెట్టెక్కి, పది దిశల్లోనూ చూడు.'
పానీయమన్తికే పశ్య వృక్షాన్వాప్యుదకాశ్రయాన్। ఏతే హి భ్రాతరః శ్రాన్తాస్తవ తాత పిపాసితాః
'దగ్గర్లో నీళ్ళు ఉన్న చెట్లు లేదా చెరువులు ఎక్కడైనా ఉన్నాయేమో చూడు. నీ అన్నదమ్ములు అలసిపోయి, దప్పిగొని ఉన్నారు నాయనా.'
నకులస్తు తథేత్యుక్త్వా భ్రాతుర్జ్యేఽష్ఠస్య శాసనాత్। తత ఉత్థాయ మతిమాఞ్శీఘ్రమారుహ్య పాదపమ్। అబ్రవీద్ధాంతరం జ్యేష్మభివీక్ష్య సమన్తతః
నకులుడు 'అలాగే' అని అన్నాడు. పెద్ద అన్నయ్య ఆజ్ఞతో వెంటనే లేచి, తెలివిగా చెట్టెక్కి చుట్టూ అన్ని వైపులా చూశాడు.
పశ్యామి బహులాన్రాజన్వృక్షానుదకసంశ్రయాన్। సారసానాం చ నిర్హ్రాదస్తత్రోదకమసంశయమ్
'రాజా! నీళ్ల దగ్గర చాలా చెట్లు కనిపిస్తున్నాయి. అక్కడ సారసపక్షుల అరుపు వినిపిస్తోంది. అక్కడ తప్పకుండా నీళ్లు ఉంటాయి.'
తతోఽబ్రవీత్సత్యధృతిః కున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః। గచ్ఛ సౌమ్య తతః శీఘ్రం తూణైః రపానీయమానయ
అప్పుడు సత్యధృతుడైన కుంతీ కుమారుడు యుధిష్ఠిరుడు ఇలా అన్నాడు: 'సౌమ్యా, నీవు త్వరగా వెళ్లి, బాణాల సంచుల్లో నీళ్లు తీసుకువచ్చి.'
నకులస్తు తథేత్యుక్త్వా భ్రాతుర్జ్యేష్ఠస్య శాసనాత్। ప్రాద్రవద్యత్ర పానీయం శీఘ్రం చైవాన్వపద్యత
నకులుడు 'అలాగే' అని అన్నాడు. తన పెద్ద అన్నయ్య ఆజ్ఞ మేరకు, నీళ్లు ఉన్న చోటికి త్వరగా పరుగెత్తాడు.
స దృష్ట్వా విమలం తోయం సారసైః పరివారితమ్। పాతుకామస్తతో వాచమన్తరిక్షాత్స శుశ్రువే
అక్కడ నకులుడు నిర్మలమైన నీటిని, సరసపక్షులతో చుట్టూ ఉన్నదాన్ని చూసి, దాహంతో ఆ నీళ్లు తాగాలని అనుకున్నాడు. ఆ సమయంలో ఆకాశం నుంచి ఓ స్వరం వినిపించింది.
మా తాత సాహసం కార్షీర్మమ పూర్వపరిగ్రహః। ప్రశ్నానుక్త్వా తు మాద్రేయ తతః పిబ హరస్వ చ
'తాత, తొందరపడి పని చేయకూ. ఈ నీరు ముందే నాకు చెందింది. మాద్రీ కుమారుడా, నా ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పిన తర్వాతే నీకు కావలసినంత తాగు, తీసుకుపో.' అని ఆ స్వరం చెప్పింది.
అనాదృత్య తు తద్వాక్యం నకులః సుపిపాసితః। అపిబచ్ఛీతలం తోయం పీత్వా చ నిపపాత హ
ఆ మాటలు పట్టించుకోకుండా, నకులుడు తీవ్రమైన దాహంతో చల్లని నీటిని తాగాడు. తాగిన వెంటనే అక్కడే పడిపోయాడు.
చిరాయమాణే నకులే కున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః। అబ్రవీద్ధ్రాతరం వీరం సహదేవమరిందమమ్
నకులుడు చాలా సేపు తిరిగి రాకపోవడంతో, కుంతీ కుమారుడు యుధిష్ఠిరుడు తన వీరుడైన తమ్ముడు సహదేవునితో ఇలా అన్నాడు.
భ్రాతా చిరాయతే తాత సహదేవ తవాగ్రజః। తం చైవానయ సోదర్యం పానీయం చ త్వమానయ
'సహదేవా, నీ అన్నయ్య చాలా సేపు ఆలస్యంగా ఉన్నాడు. నీవు వెళ్లి నీ సోదరుడిని కూడా తీసుకురా, నీళ్లు కూడా తీసుకురా.'
సహదేవస్తథేత్యుక్త్వా తాం దిశం ప్రత్యపద్యత। దదర్శ చ హతం భూమౌ భ్రాతరం నకులం తదా
సహదేవుడు 'అలాగే' అని చెప్పి ఆ దిశగా వెళ్లాడు. అక్కడ భూమిపై తన అన్న నకులుడు మృతదేహంగా పడి ఉన్నాడని చూశాడు.
భ్రాతృశోకాభిసంతప్తస్తృషయా చ ప్రపీడితః। అభిదుద్రావ రపానీయం తతో వాగభ్యభాషత
తమ్ముడి మృతదేహాన్ని చూసి బాధతో తల్లడిల్లి, దాహంతో బాధపడుతూ, సహదేవుడు నీళ్లవైపు పరుగెత్తాడు. అప్పుడే ఓ స్వరం అతనిని ఆపింది.
మా తాత సాహసం కార్షీర్మమ పూర్వపరిగ్రహః। ప్రశ్నానుక్త్వా యథాకామం పిబస్వ చ హరస్వ చ
'తాత, తొందరపడి పని చేయకు. ఈ నీరు ముందే నాకు చెందింది. నా ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పిన తర్వాతే నీకు కావలసినంత తాగు, తీసుకుపో.' అని ఆ స్వరం చెప్పింది.
అనాదృత్య తు తద్వాక్యం సహదేవః పిపాసితః। అపిబచ్ఛీతలం తోయం పీత్వా చ నిపపాత హ
ఆ మాటలు పట్టించుకోకుండా, సహదేవుడు దాహంతో చల్లని నీటిని తాగాడు. తాగిన వెంటనే అక్కడే పడిపోయాడు.
అథాబ్రవీత్స విజయం కున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః। భ్రాతరౌ తే చిరగతౌ బీభత్సో శత్రుకర్శన
అప్పుడు కుంతీ కుమారుడు యుధిష్ఠిరుడు విజయుడైన భీమసేనునితో ఇలా అన్నాడు: 'నీ ఇద్దరు అన్నయ్యలు చాలా సేపు వెళ్లి తిరిగి రాలేదు, శత్రువులను జయించేవాడా.'
తౌ చైవానయ భద్రం తే పానీయం చ త్వమానయ। త్వం హి నస్తాత సర్వేషాం దుఃఖితానామపాశ్రయః
'నీవు ఇద్దరినీ తీసుకురా, నీళ్లు కూడా తీసుకురా. ఎందుకంటే, తాత, ఇబ్బందిలో ఉన్న మేమందరికీ నీవే ఆశ్రయం.'
ఏవముక్తో గుడాకేశః ప్రగృహ్య సశరం ధనుః। ఆముక్తఖఙ్గో మేధావీ తత్సరః ప్రత్యపద్యత
ఇలా అన్న తర్వాత, గూడాకేశుడు బాణాలతో కూడిన విల్లు, కట్టిన ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని, ఆ సరస్సు వైపు జాగ్రత్తగా బయలుదేరాడు.