విశ్వామిత్రమమిత్రఘ్నమమ్బరీషం మహాబలమ్। మరుత్తం మనుమిక్ష్వాకుం గయం భరతమేవ చ
విశ్వామిత్రుడు, శత్రువులను సంహరించినవాడు, మహాబలుడు అంబరీషుడు, మరుత్తుడు, మనువు, ఇక్ష్వాకుడు, గయుడు, అలాగే భరతుడు,
రామం దాశరథిం చైవ శశబిన్దుం భగీరథమ్। కృతవీర్యం మహాభాగం తథైవ జనమేజయమ్
దశరథుని కుమారుడు రాముడు, శశబిందువు, భాగీరథుడు, మహాభాగుడు కృతవీర్యుడు, అలాగే జనమేజయుడు.
యయాతిం శుభకర్మాణం దేవైర్యో యాజితః స్వయమ్। `చైత్యయూపాఙ్కితా భూమిర్యస్యేయం సవనాకరా
ధర్మపరుడు అయిన యయాతిని దేవతలు తామే పిలిచి యజ్ఞంలో పాల్గొనమన్నారు. యజ్ఞస్తంభాలతో అలంకరించబడిన ఈ భూమి, అనేక సోమయాగాలు చేసిన యయాతికి చెందింది.
ఇతి రాజ్ఞాం చతుర్వింశన్నారదేన సురర్షిణా। పుత్రశోకాభితప్తాయ పురా శ్వైత్యాయ కీర్తితమ్
ఈ రాజుల గురించి, ఒకప్పుడు నారద మహర్షి, తన కుమారుల విషాదంలో మునిగిపోయిన శ్వేతునికి ఇలా వివరించాడు.
తేభ్యశ్చాన్యే గతాః పూర్వం రాజానో బలవత్తరాః। మహారథా మహాత్మానః సర్వైః సముదితా గుణైః
వారికంటే ముందుగా, ఇంకా శక్తివంతమైన, గొప్ప రథసారథులు, మహాత్ములు, అన్ని గుణాలతో కూడిన రాజులు ఉన్నారు.
పూరుః కురుర్యదుః శూరో విష్వగశ్వో మహాద్యుతిః। అణుహో యువనాశ్వశ్చ కకుత్స్థో విక్రమీ రఘుః
పురు, కురు, యదు, శూర, మహాతేజస్సుతో ఉన్న విశ్వగశ్వ, అనుహ, యువనాశ్వ, కాకుత్థ్స, పరాక్రమశాలి రఘు—
విజయో వీతిహోత్రోఽహ్గో భవః శ్వేతో బృహద్గురుః। ఉశీనరః శతరథః కఙ్కో దులిదుహో ద్రుమః
విజయ, వీతిహోత్ర, అంగ, భవ, శ్వేత, బృహద్గురు, ఉశీనర, శతరథ, కంక, దులిదుహ, ద్రుమ—
దమ్భోద్భవః పరో వేనః సగరః సంకృతిర్నిమిః। అజేయః పరశుః పుణ్డ్రః శంభుర్దేవావృధోఽనఘః
దంభోద్భవ, పరోవేన, సాగర, సంకృతి, నిమి, అజేయ, పరశు, పుండ్ర, శంభు, దేవావృద్ధ, అనఘ—
దేవాహ్వయః సుప్రతిమః సుప్రతీకో బృహద్రథః। మహోత్సాహో వినీతాత్మా సుక్రతుర్నైషధో నలః
దేవాహ్వయ, సుప్రతిమ, సుప్రతీక, బృహద్రథ, మహోత్సాహ, వినీతాత్మ, సుక్రతు, నైషధుడు నలుడు—
సత్యవ్రతః శాన్తభయః సుమిత్రః సుబలః ప్రభుః। జానుజఙ్ఘోఽనరణ్యోఽర్కః ప్రియభృత్యః శుచివ్రతః
సత్యవ్రత, శాంతభయ, సుమిత్ర, సుబలుడు ప్రభువు, జానుజంఘ, అనరణ్య, అర్క, ప్రియభృత్య, శుచివ్రత—
బలబన్ధుర్నిరామర్దః కేతుశృఙ్గో బృహద్బలః। ధృష్టకేతుర్బృహత్కేతుర్దీప్తకేతుర్నిరామయః
బలబంధు, నిరామర్ద, కేతుశృంగ, బృహద్బల, ధృష్టకేతు, బృహత్కేతు, దీప్తకేతు, నిరామయ—
అవిక్షిచ్చపలో ధూర్తః కృతబన్ధుర్దృఢేషుధిః। మహాపురాణసంభావ్యః ప్రత్యఙ్గః పరహా శ్రుతిః
అవిక్షి, చపల, ధూర్త, కృతబంధు, దృఢేషుధి, మహాపురాణసంభవ్య, ప్రత్యంగ, పరహ, శ్రుతి—
ఏతే చాన్యే చ రాజానః శతశోఽథ సహస్రశః। శ్రూయన్తే శతశశ్చాన్యే సఙ్ఖ్యాతాశ్చైవ పద్మశః
ఇలా ఇంకా అనేకమంది రాజులు వందలుగా, వేలుగా, లక్షలుగా, కోట్లుగా ఉన్నారు అని విన్నాము.
హిత్వా సువిపులాన్భోగాన్బుద్ధిమన్తో మహాబలాః। రాజానో నిధనం ప్రాప్తాస్తవ పుత్రైర్మహత్తరః
అనేక సుఖాలను వదిలి, జ్ఞానులు, మహాబలశాలులు అయిన రాజులు, నీ కుమారులకన్నా గొప్పవారు కూడా మరణించారు.
యేషాం దివ్యాని కర్మాణి విక్రమస్త్యాగ ఏవ చ। మాహాత్మ్యమపి చాస్తిక్యం సత్యం శౌచం దయాఽర్జవమ్
వారి కార్యాలు దివ్యమైనవి, వీరత్వం, త్యాగం, మహాత్మ్యం, భక్తి, సత్యం, పవిత్రత, దయ, నేరుగా ఉండటం— ఇవన్నీ వారికి ఉన్నాయి.
విద్వద్భిః కథ్యతే లోకే పురాణైః కవిసత్తమైః। సర్వర్ద్ధిగుణసంపన్నాస్తే చాపి నిధనం గతాః
విద్వాంసులు, గొప్ప కవులు పురాణాలలో వీరి గొప్పతనాన్ని చెబుతారు. అయినా, అన్ని గుణాలతో నిండిన వారు కూడా మరణించారు.
తవ పుత్రా దురాత్మానః ప్రతప్తాశ్చైవ మన్యునా। లుబ్ధా దుర్వృత్తభూయిష్ఠా న తాఞ్ఛోచితుమర్హసి
నీ కుమారులు దుర్మార్గులు, కోపంతో కాలిపోయినవారు, లోభులు, చెడు ప్రవర్తన కలవారు. వారిని నీవు బాధపడాల్సిన అవసరం లేదు.
శ్రుతవానసి మేధావీ బుద్ధిమాన్ప్రాజ్ఞసంమతః। యేషాం శాస్త్రానుగా బుద్ధిర్న తే ముహ్యన్తి భారత
నీవు విద్యావంతుడు, తెలివైనవాడు, జ్ఞానులచే గౌరవించబడినవాడు. ధర్మశాస్త్రాలను అనుసరించే వారికి మోహం కలగదు, ఓ భారత.
నిగ్రహానుగ్రహౌ చాపి విదితౌ తే నరాధిప। నాత్యన్తమేవానువృత్తిః కార్యా తే పుత్రరక్షణే
నీవు శిక్షించడమూ, క్షమించడమూ రెండూ బాగా తెలుసు, రాజా. కుమారులను రక్షించడంలో అతిగా అనుకూలంగా ఉండకూడదు.
భవితవ్యం తథా తచ్చ నానుశోచితుమర్హసి। దైవం పురుషకారేణ కో నివర్తితుమర్హతి
ఏమి జరగాల్సో అది జరుగుతుంది. దానికి నీవు విచారించకూడదు. దైవాన్ని మనుషుల శక్తితో ఎవరు మార్చగలరు?
విధాతృవిహితం మార్గం న కశ్చిదతివర్తతే। కాలమూలమిదం సర్వం భావాభావౌ సుఖాసుఖే
సృష్టికర్త నిర్ణయించిన మార్గాన్ని ఎవరూ దాటి పోలేరు. ఈ లోకంలో ఉన్నదీ, లేనిదీ, సుఖమూ, దుఖమూ అన్నీ కాలమే మూలం.
కాలః సృజతి భూతాని కాలః సంహరతే ప్రజాః। సంహరన్తం ప్రజాః కాలం కాలః శమయతే పునః
కాలమే జీవులను సృష్టిస్తుంది, కాలమే ప్రజలను అంతం చేస్తుంది. ప్రజలను అంతం చేస్తున్న కాలాన్ని కూడా మళ్లీ కాలమే శాంతింపజేస్తుంది.
కాలో వికురుతే భావాన్సర్వాంల్లోకే శుభాశుభాన్। కాలః సంక్షిపతే సర్వాః ప్రజా విసృజతే పునః
ఈ లోకంలో శుభమైనదీ, అశుభమైనదీ అన్నీ కాలమే మార్చుతుంది. కాలమే అన్ని ప్రజలను సంక్షిప్తం చేసి, మళ్లీ విడిచిపెడుతుంది.
కాలః సుప్తేషు జాగర్తి కాలో హి దురతిక్రమః। కాలః సర్వేషు భూతేషు చరత్యవిధతః సమః
అందరూ నిద్రిస్తున్నప్పుడు కూడా కాలం మేల్కొని ఉంటుంది. కాలాన్ని ఎవరూ జయించలేరు. కాలం అన్ని జీవులలో సమంగా, ఎవరికీ లోబడకుండా సంచరిస్తుంది.
అతీతానాగతా భావా యే చ వర్తన్తి సాంప్రతమ్। తాన్కాలనిర్మితాన్బుద్ధ్వా న సంజ్ఞాం హాతుమర్హసి
గతంలోనివి, భవిష్యత్తులోనివి, ఇప్పుడున్నవన్నీ కాలమే సృష్టించిందని తెలుసుకుని, నీవు నీ జ్ఞానాన్ని వదిలిపెట్టకూడదు.
ఇత్యేవం పుత్రశోకార్తం ధృతరాష్ట్రం జనేశ్వరమ్। ఆశ్వాస్య స్వస్థమకరోత్సూతో గావల్గణిస్తదా
ఈ విధంగా తన కుమారుని కోసం దుఃఖిస్తున్న ధృతరాష్ట్ర మహారాజును గావల్గణుడు రథసారధి ఓదార్చి, ఆయనను మళ్లీ స్థిరంగా చేశాడు.
ధృతరాష్ట్రోఽపి తచ్ఛ్రుత్వా ధృతిమేవ సమాశ్రయత్। దిష్ట్యేదమాగతమితి మత్త్వా స ప్రాజ్ఞసత్తమః
అదే విధంగా ధృతరాష్ట్రుడు కూడా ఆ మాటలు విని, 'ఇది విధి వల్ల జరిగింది' అని గ్రహించి, ఆత్మనిగ్రహాన్ని ఆశ్రయించాడు. ఎందుకంటే ఆయన జ్ఞానవంతుడూ, ఉత్తముడూ.
లోకానాం చ హితార్థాయ కారుణ్యాన్మునిసత్తమః। అత్రోపనిషదం పుణ్యాం కృష్ణద్వైపాయనోఽబ్రవీత్
ప్రపంచాల మేలుకోసం, దయతో, మహర్షి కృష్ణ ద్వైపాయనుడు ఇక్కడ పవిత్రమైన ఉపనిషత్తును ఉపదేశించాడు.
విద్వద్భిః కథ్యతే లోకే పురాణే కవిసత్తమైః। భారతాధ్యయనం పుణ్యమపి పాదమధీయతః। శ్రద్దధానస్య పూయన్తే సర్వపాపాన్యశేషతః
పండితులు, కవులు పురాణాలలో చెప్పిన ప్రకారం, మహాభారతాన్ని విశ్వాసంతో చదివే వారు—even ఒక భాగాన్ని అయినా—పూర్తిగా పాపాల నుండి శుద్ధి పొందుతారు.
దేవా దేవర్షయో హ్యత్ర తథా బ్రహ్మర్షయోఽమలాః। కీర్త్యన్తే శుమకర్మాణస్తథా యక్షా మహోరగాః
ఇక్కడ దేవతలు, దేవర్షులు, పవిత్రమైన బ్రహ్మర్షులు, అలాగే యక్షులు, మహానాగులు—వీరందరి శుభకర్మలు ప్రశంసించబడతాయి.