యది మేఽస్తి తపస్తప్తం యది దత్తం హుతం యది। శ్వశ్రూశ్వశురభర్తౄణాం మమ పుణ్యాఽస్తు శర్వరీ
నేను తపస్సు చేసుంటే, దానం చేసుంటే, హోమం చేసుంటే, నా మామ, మామగారు, భర్తకు ఈ రాత్రి మంగళకరంగా ఉండాలి.
న స్మరామ్యుక్తపూర్వం వై స్వైరేష్వప్యనృతాం గిరమ్। తేన సత్యేన తావద్య ధ్రియేతాం శ్వశురౌ మమ
నేను ఎప్పుడూ అబద్ధం మాట్లాడినట్లు గుర్తు లేదు. ఆ సత్యబలంతో ఈ రోజు నా మామ, మామగారు క్షేమంగా ఉండాలి.
కామయే దర్శనం పిత్రోర్యాహి సావిత్రి మాచిరమ్। `అపినామ గురూ తౌ హి పశ్యేయం ధ్రియమాణకౌ
నాకు తల్లిదండ్రులను చూడాలని చాలా ఆకాంక్షగా ఉంది. సావిత్రి, నీవు త్వరగా వెళ్ళు. వారు ఇంకా బ్రతికే ఉంటే, ఆ పెద్దలకు నమస్కరించాలనుకుంటున్నాను.
పురా మాతుః పితుర్వాఽపియది పశ్యామి విప్రియమ్। న జీవిష్యే వరారోహే సత్యేనాత్మానమాలభే
తల్లికైనా, తండ్రికైనా ఏదైనా దురదృష్టకరం జరిగితే, ఓ సుందరి, నేను బ్రతకను — ఇది నిజమైన ప్రమాణంగా నా మనసులో నిశ్చయించుకున్నాను.
యది ధర్మే చ తే బుద్ధిర్మాం చేజ్జీవన్తమిచ్ఛసి। మమ ప్రియం వా కర్తవ్యం గచ్ఛావాశ్రమమన్తికాత్
నీ మనసు ధర్మంలో నిలబడితే, నన్ను బ్రతికించాలనుకుంటే, నాకు ఇష్టమైనది చేయాలి: మనం ఈ ఆశ్రమం నుంచి వెళ్ళిపోదాం.
సావిత్రీ తత ఉత్థాయ కేశాన్సంమ్య భామినీ। పతిముత్థాపయామాస బాహుభ్యాం పరిగృహ్య వై
అప్పుడు సావిత్రి లేచి, తన జుట్టును సవరించుకుని, తన భర్తను చేతులతో ఆలింగనం చేసి లేపింది.
ఉత్తాయ సత్యవాంశ్చాపి ప్రమృజ్యాఙ్గాని పాణినా। సర్వా దిశః సమాలోక్య కఠినే దృష్టిమాదధే
సత్యవాన్ కూడా లేచి, తన చేతితో శరీరాన్ని తుడుచుకుని, అన్ని దిశల్లో చూశాడు. చివరకు ధైర్యంగా ఒక దిశలో దృష్టిని నిలిపాడు.
తమువాచాథసావిత్రీ శ్వః ఫలాని హరిష్యసి। యోగక్షేమార్థమేతం తే నేష్యామి పరశుం త్వహమ్
అప్పుడు సావిత్రి అతనితో ఇలా చెప్పింది: 'రేపు నువ్వు పండ్లు తీయవు. నీకు సుఖంగా ఉండేందుకు, ఈ గొడ్డలిని నేను మోస్తాను.'
కృత్త్వా కఠినభారం సా వృక్షశాఖావలమ్బినమ్। గృహీత్వా పరశుం భర్తుః సకాశే పునరాగమత్
ఆమె బరువైన కట్టను కోసి, చెట్టు కొమ్మను పట్టుకుని, తన భర్తకు చెందిన గొడ్డలిని తీసుకుని మళ్లీ అతని దగ్గరకు వచ్చింది.
వామే స్కన్ధే తు వామోరూర్భర్తుర్బాహుం నివేశ్య చ। దక్షిణఏన పరిష్వజ్య జగామ గజగామినీ
తన ఎడమ భుజంపై భర్త ఎడమ చేయిని ఉంచి, కుడి చేతితో అతన్ని ఆలింగనం చేసి, ఆ గజగామిని నడిచింది.
అభ్యాసగమనాద్భీరు పన్థానో విదితా మమ। వృక్షాన్తరాలోకితయా జ్యోత్స్నయా చాపి లక్షయే
ఈ దారిలో నేను ఎన్నోసార్లు నడిచాను, ఓ భయపడే వాడా, అందుకే మార్గం నాకు తెలుసు. చెట్ల మధ్య నుంచి వచ్చే చంద్రకాంతిలో కూడా నేను దారిని గుర్తించగలను.
ఆగతౌ స్వః పథా యేన ఫలాన్యవచితాని చ। యథాగతం శుభే గచ్ఛ పన్థానం మా విచారయ
మనము ఎక్కడ పండ్లు తీసుకున్నామో ఆ దారిలోనే వచ్చాము. ఓ మంగళకరమైనవాడా, నువ్వు వచ్చిన దారినే వెళ్ళు, దారి గురించి సందేహించవద్దు.
పలాశఖణ్డే చైతస్మిన్పన్థా వ్యావర్తతే ద్విధా। తస్యోత్తరేణ యః పన్థాస్తేన గచ్ఛ త్వరస్వ చ
ఈ పలాశ చెట్టు కొమ్మ దగ్గర దారి రెండు వైపులా విడిపోతుంది. ఉత్తర వైపు దారిలో వెళ్ళు, త్వరగా పో.
స్వస్థోస్మి బలవానస్మి దిదృక్షుః పితరావుభౌ। బ్రువన్నేవ త్వరాయుక్తః సమ్ప్రాయాదాశ్రమం ప్రతి
నేను బాగున్నాను, నాకు బలం ఉంది, ఇద్దరు తల్లిదండ్రులను చూడాలని ఉంది. ఇలా చెప్పి, అతడు తొందరగా ఆశ్రమం వైపు నడిచాడు.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు ద్యుమత్సేనో మహాబలః। లబ్ధచక్షుః ప్రసన్నాయాం దృష్ట్యాం సర్వం దదర్శ హ
అదే సమయంలో, మహాబలుడు ద్యుమత్సేనుడు తన కళ్లను తిరిగి పొందాడు; స్పష్టమైన దృష్టితో అన్నింటిని చూశాడు.
స సర్వానాశ్రమాన్గత్వా శైబ్యయా సహ భార్యయా। పుత్రహేతోః పరామార్తిం జగామ భరతర్షభ
అతడు తన భార్య శైబ్యయతో కలిసి అన్ని ఆశ్రమాలకు వెళ్లి, కుమారుని కోసం తీవ్రమైన బాధలో మునిగిపోయాడు.
తావాశ్రమాన్నదీశ్చైవవనాని చ సరాంసి చ। తస్యాం నిశి విచిన్వన్తౌ దమ్పతీ పరిజగ్మతుః
ఆ రాత్రి, ఆ దంపతులు ఆశ్రమాలు, నదులు, అడవులు, సరస్సులు అన్నిటిలోనూ వెతికారు.
శ్రుత్వా శబ్దం తు యం కంచిదున్ముఖౌ సుతశఙ్కయా। సావిత్రీసహితోఽభ్యేతి సత్యవానిత్యభాషతామ్
ఏదైనా శబ్దం వినిపించినప్పుడు, కుమారుడు వచ్చాడేమో అని ఆశతో ఎదురుచూశారు; సావిత్రితో కలిసి సత్యవాన్ వచ్చి మాట్లాడాడు.
భిన్నైశ్చ పరుషైః పాదైః సవ్రణైః శోణితోక్షితైః। కుశకణఅటకవిద్ధాఙ్గావునమత్తావివ ధావతః
వారి పాదాలు గాయపడి, రక్తంతో తడిసి, శరీరం దురద్రవ్యం, ముళ్ళతో గాయపడి, వారు ఉన్మత్తుల్లా పరుగెత్తారు.
తతోఽభిసృత్య తైర్విప్రైః సర్వైరాశ్రమవాసిభిః। పరివార్య సమాశ్వాస్య తావానీతౌ స్వమాశ్రమమ్
తర్వాత, ఆశ్రమంలో ఉన్న అన్ని మునులు వచ్చి వారిని చుట్టుముట్టి, ఓదార్చి, తమ ఆశ్రమానికి తీసుకెళ్లారు.
తత్రభార్యాసహాయః స వృతో వృద్ధైస్తపోధనైః। ఆశ్వాసితోపి చిత్రార్థైః పూర్వరాజకథాశ్రయైః
అక్కడ భార్యతో కలిసి ఉన్న అతనిని వృద్ధ తపస్వులు చుట్టుముట్టారు. వారు పూర్వ రాజుల కథలు చెప్పుతూ, ఎన్నో విధాలుగా ఓదార్చినా, అతనికి మనస్సు శాంతించలేదు.
తతస్తౌ పునరాశ్వస్తౌ వృద్ధౌ పుత్రదిదృక్షయా। బాల్యవృత్తాని పుత్రస్య సావిత్ర్యా దర్శనాని చ। శోకం జగ్మతురన్యోన్యం స్మరన్తౌ భృశదుఃఖితౌ
తర్వాత ఆ ఇద్దరు వృద్ధులు కొంత ఓదార్పు పొందినా, కుమారుడిని చూడాలనే తపనతో, అతని బాల్యపు చేష్టలు, సావిత్రి దర్శనాలు గుర్తు చేసుకుంటూ, పరస్పరం బాధతో కన్నీరు పెట్టుకున్నారు.
హాపుత్ర హాసాధ్వి వధు క్వాసిక్వాసీత్యరోదతామ్। బ్రాహ్మణః సత్యవాక్యేషామువాచేదం తయోర్వచః
‘‘ఓ కుమారా! ఓ కోడలూ! ఎక్కడ ఉన్నారు, ఎక్కడ ఉన్నారు?’’ అని వారు ఏడుస్తుండగా, ఒక సత్యనిష్ఠ బ్రాహ్మణుడు వారిద్దరిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
యథాస్య భార్యా సావిత్రీ తపసా చ దమేన చ। ఆచారేణ చ సంయుక్తా తథా జీవతి సత్యవాన్
అతని భార్య సావిత్రి యెంత తపస్సు, నియమం, మంచి ప్రవర్తన కలిగి ఉందో, అలాగే సత్యవాన్ కూడా బతికే ఉన్నాడు.
వేదాః సాఙ్గా మయాఽధీతాస్తపో మే సంచితం మహత్। కౌమారబ్రహ్మచర్యం చ గురవోఽగ్నిశ్చ తోషితాః
నేను వేదాలను అన్ని భాగాలతో చదివాను. గొప్ప తపస్సు సంపాదించాను. చిన్నప్పటి నుంచే బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించాను. గురువులను, అగ్నిని సంతుష్టిపరిచాను.
సమాహితేన చీర్ణాని సర్వాణ్యేవ వ్రతాని మే। వాయుభక్షోపవాసశ్చ కృతోమే విధివత్సదా
ఏకాగ్రతతో అన్నీ వ్రతాలు నెరవేర్చాను. వాయువును మాత్రమే ఆహారంగా తీసుకుంటూ, నియమానుసారం ఉపవాసాలు చేశాను.
అనేన తపసా వేద్మి సర్వం పరచీకీర్షితమ్। సత్యమేతన్నిబోధధ్వం ధ్రియతే సత్యవానితి
ఈ తపస్సు వల్ల ఇతరులు చేయదలచినదంతా నాకు తెలుసు. ఇది నిజమే తెలుసుకోండి — సత్యవాన్ బతికే ఉన్నాడు.
ఉపాధ్యాయస్య మే వక్రాద్యథా వాక్యం వినిఃసృతమ్। నైవ జాతు భవేన్మిథ్యా తథా జీవతి సత్యవాన్
నా ఉపాధ్యాయుని నోటినుండి వచ్చిన మాట ఎప్పుడూ అబద్ధం కాలేదు. అలాగే సత్యవాన్ కూడా బతికే ఉన్నాడు.
యథాఽస్య భార్యా సావిత్రీ సర్వైరేవ సులక్షణైః। అవైధవ్యకరైర్యుక్తా తథా జీవతి సత్యవాన్
అతని భార్య సావిత్రి అన్ని శుభ లక్షణాలతో, విధవత్వం రాకుండా ఉన్నదిలా, సత్యవాన్ కూడా బతికే ఉన్నాడు.
యథాఽస్య భార్యా సావిత్రీ తపసా చ దమేన చ। ఆచారేణ చ సంయుక్తా తథా జీవతి సత్యవాన్
అతని భార్య సావిత్రి యెంత తపస్సు, నియమం, మంచి ప్రవర్తన కలిగి ఉందో, అలాగే సత్యవాన్ కూడా బతికే ఉన్నాడు.