సాఽభివాద్యాబ్రవీచ్ఛ్వశ్రూం శ్వశురం చ మహావ్రతా। అయం గచ్ఛతి మే భర్తా ఫలాహారో మహావనమ్
తన అత్త, మామను గౌరవంగా నమస్కరించి, మహావ్రతధారి Savitri, 'నా భర్త ఫలాహారంగా ఉండి, పెద్ద అడవికి వెళ్ళిపోతున్నాడు,' అని చెప్పింది.
ఇచ్ఛేయమభ్యనుజ్ఞాతా ఆర్యయా శ్వశురేణ హ। అనేన సహ నిర్గన్తుం న మేఽద్య విరహః క్షమః
'ఆర్యమా, మామగారూ, మీ అనుమతితో నేను కూడా ఆయనతో పాటు బయలుదేరాలని కోరుకుంటున్నాను. ఈ రోజు ఆయన నుంచి వేరవడం నాకు అసాధ్యం,' అని Savitri చెప్పింది.
గుర్వగ్నిహోత్రార్తకృతేప్రస్థితశ్చ సుతస్తవ। న నివార్యో నివార్యః స్యాదన్యథా ప్రస్థితో వనమ్
'మీ కుమారుడు గురువుల సేవ కోసం, అగ్నిహోత్ర కర్తవ్యాల కోసం అడవికి వెళ్ళాడు. ఒకసారి అడవికి బయలుదేరినవాడిని ఆపకూడదు,' అని Savitri చెప్పింది.
సంవత్సరః కించిదూనో న నిష్క్రాన్తాఽహమాశ్రమాత్। వనం కుసుమితం ద్రష్టుం పరం కౌతూహలం హి మే
'ఒక సంవత్సరం పూర్తవ్వక ముందే నేను ఆశ్రమం విడిచి బయటకు రాలేదు. ఇప్పుడు పుష్పాలతో నిండిన అడవిని చూడాలని నాకు చాలా ఆసక్తి ఉంది,' అని Savitri చెప్పింది.
యదా ప్రభృతి సావిత్రీ పిత్రా దత్తా స్నాషు మమ। నానయాఽభ్యర్థనాయుక్తముక్తపూర్వం స్మరామ్యహమ్
సావిత్రిని ఆమె తండ్రి నాకు ఇచ్చినప్పటి నుండి, ఆమె నన్ను ఏదైనా అడిగిందీ, అనవసరంగా మాట్లాడిందీ నాకు గుర్తు లేదు.
తదేషా లభతాం కామం యథాభిలషితం వధూః। అప్రమాదశ్చ కర్తవ్యః పుత్రి సత్యవతః పథి
ఈ వధువు తన మనసులో కోరినది అన్నీ పొందాలి. నా కుమార్తె, నీవు సత్యమార్గంలో జాగ్రత్తగా నడవాలి.
ఉభాభ్యామభ్యనుజ్ఞాతా సా జగామ యశస్వినీ। సహభర్త్రా హసన్తీవ హృదయేన విదూయతా
ఇద్దరివద్దనుంచి అనుమతి పొంది, ఆ మహాత్మురాలు తన భర్తతో కలిసి, బయట నవ్వుతున్నట్టు కనిపిస్తూ, కానీ లోపల మనసు బాధతో వెళ్లింది.
సా వనాని విచిత్రాణి రమణీయాని సర్వశః। మయూరగణజుష్టాని దదర్శ విపులేక్షణా
ఆ విశాలమైన కళ్లతో సావిత్రి చుట్టూ అందమైన, విచిత్రమైన అడవులను, మయూరాలు సమూహాలుగా తిరిగే ప్రదేశాలను చూసింది.
నదీః పుణ్యవహాశ్చైవ పుష్పితాంశ్చ నగోత్తమాన్। సత్యవానాహ పశ్యేతి సావిత్రీం మధూరం వచః
పవిత్రమైన నదులు, పుష్పాలతో అలంకరించిన ఎత్తయిన కొండలను ఆమె చూశారు. అప్పుడు సత్యవాన్ మధురంగా, 'చూడు!' అని సావిత్రికి అన్నాడు.
నీరీక్షమాణా భర్తారం సర్వావస్థమనిన్దితా। మృతమేవ హిం మేనే కాలే మునివచః స్మరన్
తన భర్తను ఎల్లప్పుడు చూసుకుంటూ, నిందలేని ఆమె, మునివారి మాటలు గుర్తు చేసుకుంటూ, అతడిని అప్పుడే మరణించినవాడిగా భావించింది.
అనువ్రజన్తీ భర్తారం జగామ మృదుగామినీ। ద్విధేవ హృదయం కృత్వా తం చ కాలమవేక్షతీ
తన భర్తను అనుసరిస్తూ, మృదువుగా నడిచే ఆమె, మనసు రెండు ముక్కలైపోయినట్టు, ఆ నిర్ణీత సమయాన్ని గమనిస్తూ ముందుకు సాగింది.
అథ భార్యాసహాయః స ఫలాన్యాదాయ వీర్యవాన్। కఠినం పూరయామాస తతః కాష్ఠాన్యపాటయత్
తర్వాత, తన భార్యతో కలిసి ఉన్న సత్యవాన్, బలవంతుడు, పండ్లు సేకరించి, గట్టిగా ఉన్న దుంగలను కోసి, వాటిని చీల్చడం ప్రారంభించాడు.
తస్య పాటయతః కాష్ఠం స్వేదో వై సమజాయత। వ్యాయామేన చ తేనాస్య జజ్ఞే శిరసి వేదనా
అతడు దుంగలు చీల్చుతున్నప్పుడు చెమటొచ్చింది. ఆ శ్రమ వల్ల అతని తలలో నొప్పి మొదలైంది.
సోఽభిగమ్య ప్రియాం భార్యామువాచ శ్రమపీడితః। వ్యాయామేన మమానేన జాతా శిరసి వేదనా
ఆ శ్రమతో అలసిపోయి, తన ప్రియమైన భార్య దగ్గరకు వచ్చి, 'ఈ పని వల్ల నా తల నొప్పిగా ఉంది,' అని అన్నాడు.
అఙ్గాని చైవ సావిత్రి హృదయం దూయతీవ చ। అస్వస్థమివ చాత్మానం లక్షయే మితభాషిణి
'సావిత్రి, నా అవయవాలు, నా హృదయం కూడా చీలిపోతున్నట్టు అనిపిస్తోంది. నేను అస్వస్థంగా ఉన్నట్టు అనిపిస్తోంది, మాట తక్కువగా మాట్లాడే నీవు.'
శూలైరివ శిరో విద్ధమిదం సంలక్షయామ్యహమ్। `భ్రమన్తీవ దిశః సర్వాశ్చక్రారూఢం మనో మమ'। తత్స్వప్తుమిచ్ఛే కల్యాణి న స్తాతుం శక్తిరస్తి మే
'నా తలలో ముళ్లతో పొడిచినట్టు నొప్పిగా ఉంది. అన్ని దిశలు తిరుగుతున్నట్టు, నా మనసు చక్రంపై ఎక్కినట్టు అనిపిస్తోంది. అందుకే, సుభగే, నాకు నిలబడే శక్తిలేకపోయింది. నిద్రపోవాలని ఉంది.'
సా సమాసాద్య సావిత్రీ భర్తారముపగమ్య చ। ఉత్సఙ్గేఽస్య శిర కృత్వా నిషసాద మహీతలే
ఆ తర్వాత సావిత్రి తన భర్త దగ్గరకు వెళ్లి, అతని తలను తన మడిలో పెట్టుకుని నేలపై కూర్చుంది.
తతః సా నారదవచో విమృశన్తీ తపస్వినీ। తం ముహూర్తం క్షణం వేలాం దివసం చ యుయోజ హ
తర్వాత, నారదుని మాటలు గుర్తు చేసుకుంటూ, ఆ తపస్విని ఆ క్షణాన్ని, సమయాన్ని, దినాన్ని లెక్కపెట్టింది.
హన్త ప్రాప్తః స కాలోఽయమితి చిన్తాపరా సతీ'। ముహూర్తాదేవ చాపశ్య్పురుషం రక్తవాససమ్। వద్ధమౌలిం వపుష్మన్తమాదిత్యసమతేజసమ్
ఆ సమయం వచ్చిందని ఆలోచనలో మునిగిపోయి, ఒక్క క్షణంలోనే, ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించిన, జడలు కట్టుకున్న, ప్రకాశవంతమైన, సూర్యుడిలా వెలిగే ఒక పురుషుడిని ఆమె చూసింది.
శ్యామావదాతం రక్తాక్షం పాశహస్తం భయావహమ్। స్థితం సత్యవతః పార్శ్వే నిరీక్షన్తం తమేవ చ
ఆయన నలుపుగా, కానీ ప్రకాశంగా, ఎర్ర కళ్లతో, చేతిలో పాశంతో, భయంకరంగా, సత్యవాన్ పక్కన నిలబడి, కేవలం అతనినే చూస్తూ ఉన్నాడు.
తం దృష్ట్వాసహసోత్థాయ భర్తున్యస్య శనైః శిరః। కృతాఞ్జలిరువాచార్తా హృదయేన ప్రవేపతీ
ఆయనను చూసి, ఆమె త్వరగా లేచి, భర్త తలను మెల్లగా నేలపై ఉంచి, చేతులు జోడించి, హృదయం వణికుతూ, బాధతో మాట్లాడింది.
దైవతంత్వాభిజానామి వపురేతద్ధ్యమానుషమ్। కామయా బ్రూహి దేవేశ కస్త్వం కించ చికీర్షసి
'మీరు దేవత అని నాకు తెలుసు. ఈ రూపం మానవులది కాదు. దేవతాధిపతీ, మీరు ఎవరు? ఏం చేయబోతున్నారు? నిజంగా చెప్పండి.'
పతివ్రతాఽసి సావిత్రి తథైవ చ తపోన్వితా। అస్త్వామభిభాషామి విద్ధి మాం త్వం శుభే యమమ్
సావిత్రి, నీవు భర్తకు అంకితమై, గొప్ప తపస్సుతో ఉన్నావు. అయినా, ఓ మంగళకరమైనవాడా, నేను నీవితో మాట్లాడుతున్నాను. నన్ను యముడు అని తెలుసుకో.
అయం తే రసత్యవాన్భర్తా క్షీణాయుః పార్థివాత్మజః। నేష్యామి తమహం బద్ధ్వా విద్ధ్యేతన్మే చీకిర్షితం
ఈ మనిషి, నీ భర్త, రాజకుమారుడు, తన ఆయుష్షు ముగించుకున్నాడు. అతన్ని నేను కట్టేసి తీసుకెళ్తాను. ఇదే నా సంకల్పమని తెలుసుకో.
శ్రూయతే భగవన్దూతాస్తవాగచ్ఛన్తి మానవాన్। నేతుం కిల భవాన్కస్మాదాగతోసి స్వయం ప్రభో
భగవంతుడా, మీ దూతలు మానవులను తీసుకెళ్లడానికి వస్తారని వినిపిస్తుంది. మరి, ప్రభూ, మీరు స్వయంగా ఎందుకు వచ్చారు?
ఇత్యుక్తః పితృరాజస్తాం భగవాన్స్వచికీర్షితమ్। యథావత్సర్వమాఖ్యాతుం తత్ప్రియార్థం ప్రచక్రమే
అలా అడిగిన సావిత్రికి సంతోషం కలిగించాలనే ఉద్దేశంతో పితృదేవతల అధిపతి యముడు తన సంకల్పాన్ని, ఆమెకు కావలసినట్టు, పూర్తిగా వివరించసాగాడు.
అయం చ ధర్మసంయుక్తో రూపవాన్గుణసాగరః। నార్హో మత్పురుషైర్నేతుమతోస్మి స్వయమాగతః
ఈ మనిషి ధర్మబద్ధుడు, అందగాడు, మంచి లక్షణాల సముద్రం. ఇతన్ని నా సేవకులు తీసుకెళ్లడానికి అర్హులు కావు. అందుకే నేను స్వయంగా వచ్చాను.
తతః సత్యవతః కాయాత్పాశబద్ధం వశంగతమ్। అఙ్గుష్ఠమాత్రం పురుషం నిశ్చకర్ష యమో బలాత్
తర్వాత యముడు సత్యవంతుని శరీరం నుండి బంధించబడిన, అంగుళమంత పరిమాణంలో ఉన్న ప్రాణాన్ని బలవంతంగా బయటకు లాగాడు.
తతః సముద్ధృతప్రాణం గతశ్వాసం హతప్రభమ్। నిరవిచేష్టంశరీరం తద్బభూవాప్రియదర్సనమ్
ఆ ప్రాణం పోయిన తర్వాత, ఊపిరి ఆగిపోయి, కాంతి తగ్గిపోయిన సత్యవంతుని శరీరం కదలకుండా, చూడటానికి భయంకరంగా మారింది.
యమస్తు తం తతో బద్ధ్వా ప్రయాతో దక్షిణాముఖః। సావిత్రీ చైవ దుఃఖార్తా యమమేవాన్వగచ్ఛత
యముడు అతన్ని కట్టేసి దక్షిణదిశగా వెళ్లాడు. సావిత్రి మాత్రం బాధతో యముని వెంట వెళ్లింది.