తస్య పుత్రః పురే జాతః సంవృద్ధశ్చ తపోవనే। సత్యవాననురూపో మే భర్తేతి మనసా వృతః
ఆయన కుమారుడు పట్టణంలో పుట్టి, తపోవనంలో పెరిగాడు. సత్యవాన్ అన్నవాడు అన్ని విధాలా యోగ్యుడై, నా మనసులో నేను అతడినే భర్తగా ఎన్నుకున్నాను.
అహో వత మహత్పాపం సావిత్ర్యా నృపతే కృతమ్। అజానన్త్యా యదనయా గుణవాన్సత్యవాన్వృతః
అయ్యో రాజా! సావిత్రి ఎంత పెద్ద అపచారం చేసిందో చూడు. తెలియకుండానే, సత్యవాన్ అనే గుణవంతుడిని ఆమె ఎన్నుకుంది.
సత్యం వదత్యస్య పితా సత్యం మాతా ప్రభాషతే। తథాఽస్ బ్రాహ్మణాశ్చక్రుర్నామైతత్సత్యవానితి
తన తండ్రి సత్యమే మాట్లాడతాడు, తల్లి కూడా సత్యమే చెబుతుంది. అందుకే బ్రాహ్మణులు ఇతనికి 'సత్యవాన్' అని పేరు పెట్టారు, ఎందుకంటే ఇతడు ఎప్పుడూ నిజమే మాట్లాడతాడు.
బాలస్యాశ్వాః ప్రియాశ్చాస్య కరోత్యశ్వాంశ్చ మృన్మయాన్। చిత్రేఽపి విలిఖత్యశ్వాంశ్చిత్రాశ్వ ఇతి చోచ్యతే
పిల్లవాడిగా ఇతనికి గుర్రాలు చాలా ఇష్టంగా ఉండేవి. మట్టి తో గుర్రాలు తయారు చేసేవాడు, చిత్రాల్లో కూడా గుర్రాలనే వేసేవాడు. అందుకే ఇతనిని 'చిత్రాశ్వ' అని కూడా పిలుస్తారు.
అపీదానీం స తేజస్వీ బుద్ధిమాన్వా నృపాత్మజః। క్షమావానపి వా శృరః సత్యవాన్పితృవత్సలః
ఇప్పుడూ ఆ తేజోవంతుడైన రాజ కుమారుడు, మునుపట్లానే తెలివైనవాడా? ఓర్పు కలవాడా? తండ్రిని ఎంతో ప్రేమించే వాడేనా?
వివస్వానివ తేజస్వీ వృహస్పతిసమో మతౌ। మహేన్ద్ర ఇవన వీరశ్చ వసుధేవ క్షమాన్వితః
అతడు సూర్యునిలా ప్రకాశవంతుడు, బృహస్పతిలా జ్ఞానవంతుడు, ఇంద్రునిలా వీరుడు, భూమిలా ఓర్పు కలవాడు.
అపి రాజాత్మజో దాతా బ్రహ్మణ్యశ్చాపి సత్యవాన్। రూపవానప్యుదారో వాఽప్యథవా ప్రియదర్శనః
ఆ రాజ కుమారుడు దానశీలుడు, బ్రాహ్మణులను గౌరవించే వాడు, సత్యవంతుడు, అందగాడు, ఉదారుడు, అందరికి ఇష్టపడే వాడు.
సాంకృతే రన్తిదేవస్ స్వశక్త్యా దానతః సమః। బ్రహ్మణ్యః సత్యవాదీ చ శిబిరౌశీనరో యథా
దానం చేయడంలో తన శక్తికి తగినట్టు రంతిదేవునితో సమానం. బ్రాహ్మణ భక్తుడు, సత్యవాది, శిబి, ఉశీనరులవలె ఉన్నవాడు.
యయాతిరివ చోదారః సోమవత్ప్రియదర్శనః। రూపేణాన్యతమోఽశ్విభ్యాం ద్యుమత్సేనసుతో బలీ
యయాతిలా ఉదారుడు, చంద్రునిలా చూడటానికి మధురంగా ఉంటాడు. రూపంలో అశ్వినీదేవతలకు సమానుడు, ద్యూమత్సేనుని కుమారుడు బలవంతుడు.
స వదాన్యః స తేజస్వీధీమాంశ్చైవ క్షమాన్వితః'। స దాన్తః స మృదుః శూరః స సత్యః సంయతేన్ద్రియః। సన్మైత్రః సోనసూయశ్చ స హ్రీమాన్ద్యుతిమాంశ్చ సః
అతడు దానశీలుడు, తేజోవంతుడు, తెలివైనవాడు, ఓర్పు కలవాడు, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు, మృదువైన వాడు, వీరుడు, సత్యవంతుడు, స్నేహపూర్వకుడు, అసూయ లేని వాడు, లజ్జ కలవాడు, కాంతివంతుడు.
నిత్యశశ్చార్జవం తస్మిన్ధృతిస్తత్రైవ చ ధ్రువా। సంక్షేపతస్తపోవృద్ధైః శీలవృద్ధైశ్చ కథ్యతే
అతనిలో ఎప్పుడూ నేరుగా ఉండే స్వభావం, ధైర్యం ఉన్నాయి. తపస్సులో, మంచి స్వభావంలో వృద్ధులైన వారు అతన్ని ఇలా కీర్తిస్తారు.
గుణైరుపేతం సర్వైస్తం భగవన్ప్రబ్రవీషి మే। దోషానప్యస్య మే బ్రూహి యది సన్తీహ కేచన
భగవంతుడా, అతనిలో ఉన్న అన్ని మంచి లక్షణాలు నాకు చెప్పండి. ఏమైనా లోపాలు ఉన్నాయా? ఉంటే అవి కూడా చెప్పండి.
ఏక ఏవాస్య దోషో హి గుణానాక్రమ్య తిష్ఠతి। స చ దోషః ప్రయత్నేన న శక్యమతివర్తితుమ్
అతనికి ఒక్క లోపమే ఉంది, అది అన్ని గుణాల మధ్య నిలుస్తుంది. ఆ లోపాన్ని ఎంత ప్రయత్నించినా దాటి పోవడం సాధ్యం కాదు.
ఏకో దోషోఽస్తి నాన్యోఽస్య సోద్యప్రభృతి సత్యవాన్। సంవత్సరేణ క్షీణాయుర్దేహన్యాసం కరిష్యతి
సత్యవాన్కు ఒక్క లోపమే ఉంది, మరొకటి లేదు. ఈ రోజు నుంచి ఏడాది లోపల అతని ఆయువు తీరిపోతుంది, తన శరీరాన్ని వదిలేస్తాడు.
ఏహి సావిత్రి గచ్ఛస్వ అన్యం వరయ శోభనే। తస్య దోషో మహానేకో గుణానాక్రమ్య చ స్థితః
సావిత్రి, రా, ఇంకొకరిని ఎంచుకోమ్మా. అతనికి ఉన్న ఒక్క పెద్ద లోపం, అన్ని గుణాల కంటే మించి నిలుస్తోంది.
యథా మే భగవానాహ నారదో దేవసత్కృతః। సంవత్సరేణ సోఽల్పాయుర్దేహన్యాసం కరిష్యతి
దేవతలచే గౌరవింపబడే నారద మహర్షి నాకు చెప్పినట్లుగా, ఏడాది లోపల అతని చిన్న ఆయువు తీరిపోతుంది, తన శరీరాన్ని వదిలేస్తాడు.
సకృదంశో నిపతతి సకృత్కన్యా ప్రదీయతే। స కృదాహ దదానీతి త్రీణ్యేతాని సకృత్సకృతే
విభాగం ఒక్కసారి మాత్రమే జరుగుతుంది, కన్యను ఒక్కసారి మాత్రమే ఇస్తారు, 'ఇస్తాను' అని ఒక్కసారి మాత్రమే అంటారు — ఈ మూడు విషయాలు ఒక్కసారే జరుగుతాయి.
దీర్ఘాయురథవాఽల్పాయుః సగుణో నిర్గుణోఽపి వా। సకృద్వృతో మయా భర్తా న ద్వితీయం వృణోమ్యహమ్
దీర్ఘాయువు గలవాడైనా, చిన్నాయువు గలవాడైనా, గుణవంతుడైనా, గుణం లేనివాడైనా, నేను ఎంచుకున్న భర్త ఒక్కరే, మరొకరిని నేను ఎప్పటికీ ఎంచుకోను.
మనసా నిశ్చయం కృత్వాతతో వాచాఽభిధీయతే। క్రియతే కర్మణా పశ్చాత్ప్రమాణం మే మనస్తతః
మొదట మనసులో నిర్ణయించుకుని, ఆ తర్వాత మాటతో చెబుతాను. తర్వాత చేతకార్యంగా చేస్తాను. నా మనసే నాకు ప్రమాణం.
స్థిరా బుద్ధిర్నరశ్రేష్ఠ సావిత్ర్యా దుహితుస్తవ। నైషా వారయితుం శక్యా ధర్మాదస్మాత్కథంచన
నరశ్రేష్ఠా, మీ కుమార్తె సావిత్రి మనస్సు దృఢంగా ఉంది. ఆమెను ధర్మం నుండి ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ దూరం చేయడం సాధ్యం కాదు.
నాన్యస్మిన్పురుషే సన్తి యే సత్యవతి వై గుణాః। ప్రదానమేవ తస్మాన్మే రోచతే దుహితుస్తవ
సత్యవతికి ఉన్న మంచితనాలు మరెవరిలో లేవు. అందుకే నీ కుమార్తెను అతనికి ఇచ్చేందుకు నేను సంతోషంగా ఒప్పుకుంటున్నాను.
అవిచాల్యమేతదుక్తం తథ్యం చ భవతా వచః। కరిష్యామ్యేతదేవం చ గురుర్హి భగవాన్మమ
మీరు చెప్పిన మాటలు అచంచలంగా, నిజంగా ఉన్నాయి. నా గురువు అయినందున, నేను ఇదే విధంగా చేస్తాను.
అవిఘ్నమస్తు సావిత్ర్యాః ప్రదానే దుహితుస్తవ। సాధయిష్యామ్యహం తావత్సర్వేషాం భద్రమస్తు వః
నీ కుమార్తె సావిత్రిని ఇచ్చే పనిలో ఎలాంటి అడ్డంకులు రాకూడని దీవెన కలుగాలి. ఈ కార్యాన్ని నేను పూర్తిగా సాధిస్తాను. మీ అందరికీ మేలు కలగాలి.
ఏవముక్త్వా స్వముత్పత్య నారదస్త్రిదివం గతః। రాజాఽపి దుహితుః సజ్జం వైవాహికమకారయత్
ఇలా చెప్పి నారదుడు లేచి స్వర్గానికి వెళ్ళిపోయాడు. రాజు కూడా తన కుమార్తె పెళ్లి ఏర్పాట్లు చేయించాడు.
అథ కన్యాప్రదానే స తమేవార్థం విచిన్తయన్। సమానిత్యే చ తత్సర్వంభాణ్డం వైవాహికం నృపః
ఆ తరువాత కుమార్తెను ఇచ్చే విషయాన్ని ఆలోచిస్తూ, రాజు పెళ్లికి కావలసిన వస్తువులన్నీ కూడగట్టాడు.
తతో వృద్ధాన్ద్విజాన్సర్వానృత్విక్సభ్యపురోహితాన్। సమాహూయ దినే పుణ్యే ప్రయయౌ సహ కన్యయా
తర్వాత, శుభదినాన అన్ని వృద్ధులను, బ్రాహ్మణులను, ఋత్వికులను, పురోహితులను పిలిపించి, తన కుమార్తెతో కలిసి బయలుదేరాడు.
మేధ్యారణ్యం స గత్వా చ ద్యుమత్సేనాశ్రమం నృపః। పద్భ్యామేవ ద్విజైః సార్ధం రాజర్షిం తముపాగమత్
రాజు పవిత్రమైన అరణ్యంలోకి వెళ్లి, ద్యుమత్సేనుని ఆశ్రమానికి చేరాడు. బ్రాహ్మణులతో కలిసి కాలినడకన ఆ రాజర్షిని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
తత్రాపశ్యన్మహాభాగం సాలవృక్షముపాశ్రితమ్। కౌశ్యాం బృస్యాం సమాసీనం చక్షుర్హీనం నృపం తదా
అక్కడ సాలవృక్షం నీడలో, కుశాసనంపై, మృగచర్మంపై కూర్చున్న, చూపు లేని మహాత్ముడైన రాజును చూశాడు.
స రాజా తస్య రాజర్షేః కృత్వాపూజాం యథాఽర్హతః। వాచా సునియతో భూత్వా చకారాత్మనివేదనమ్
ఆ రాజు, ఆ రాజర్షికి యథావిధిగా గౌరవం చేసి, మనస్సును నియంత్రించి, నమస్కారం చేసి తనను పరిచయం చేసుకున్నాడు.
తస్యార్ధ్యమాసం చైవ గాం చావేద్యస ధర్మవిత్। కిమాగమనమిత్యేవం రాజా రాజానమబ్రవీత్
ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన వాడు అతనికి అర్ఘ్యం, ఆవును ఇచ్చి, 'మీరు ఎందుకు వచ్చారు?' అని అడిగాడు.