ఏవం తీర్థేషు సర్వేషు ధనోత్సర్గం నృపాత్మజా। కుర్వీ ద్విజముఖ్యానాం తంతం దేశం జగామ హ
అలా అన్ని పవిత్ర తీరాలలో రాజకుమార్తె ధనం దానం చేసి, ప్రతీ ప్రాంతంలో ప్రముఖ బ్రాహ్మణులను సందర్శించింది.
అథ మద్రాధిపో రాజా నారదేన సమాగతః। ఉపవిష్టః సభామధ్యే కథాయోగేన భారత
అప్పుడు, ఓ భారతా, మద్ర దేశాధిపతి రాజు సభ మధ్యలో కూర్చొని, నారదునితో సంభాషణలో కలుసుకున్నాడు.
తతోఽభిగమ్య తీర్థాని సర్వాణ్యేవాశ్రమాంస్తథా। ఆజగామ పితుర్వేశ్మ సావిత్రీ సహ మన్త్రిభిః
అన్ని పవిత్ర తీరాలు, ఆశ్రమాలను సందర్శించిన తరువాత, సావిత్రి మంత్రులతో కలిసి తన తండ్రి ఇంటికి తిరిగి వచ్చింది.
నారదేన సహాసీనం సా దృష్ట్వా పితరం శుభా। ఉభయోరేవ శిరసా చక్రే పాదాభివాదనమ్
నారదునితో కలిసి తన తండ్రిని కూర్చున్నట్టు చూసిన ఆ సుభాషిణి, ఇద్దరికి తల వంచి పాదాభివందనం చేసింది.
క్వ గతాఽభూత్సుతేయం తే కుతశ్చైవాగతా నృప। కిమర్థం యువతీం భద్ర న చైనాం సంప్రయచ్ఛసి
నీ కుమార్తె ఎక్కడికి వెళ్లింది? ఎక్కడి నుండి తిరిగి వచ్చింది రాజా? ఈ యువతిని పెళ్లి చేయకుండా ఎందుకు ఉంచుతున్నావు?
కార్యేణ ఖల్వనేనైవ ప్రేషితాద్యైవ చాగతా। ఏతస్యాః శృణు దేవర్షే భర్తారం యోఽనయా వృతః
ఈ పని కోసం ఆమెను పంపించాం, ఈ రోజు తిరిగి వచ్చింది. ఈమె ఎవరి చేతిని పట్టుకుంది, దాన్ని విను దేవర్షీ.
సా బ్రూహి విస్తరేణేతి పిత్రా సంయోదితా శుభా। తదైవ తస్య వచనం ప్రతిగృహ్యేదమబ్రవీత్
వివరంగా చెప్పు అని తండ్రి అడిగినప్పుడు, ఆ సుభాషిణి ఆయన మాటను అంగీకరించి ఇలా చెప్పింది.
ఆసీత్సాల్వేషు ధర్మాత్మా క్షత్రియః పృథివీపతిః। ద్యుమత్సేన ఇతి ఖ్యాతః పశ్చాచ్చాన్ధో బభూవ హ
సాల్వ దేశంలో ధర్మబద్ధుడైన క్షత్రియ రాజు ఉన్నాడు. అతడిని ద్యూమత్సేనుడు అని పిలిచేవారు. తరువాత అతడు అంధుడయ్యాడు.
వినష్టచక్షుషస్తస్య బాలపుత్రస్య ధీమతః। సామీప్యేన హృతం రాజ్యం ఛిద్రేఽస్మిన్పూర్వవైరిణా
ఆ జ్ఞానికీ కంటి చూపు పోయిన తరువాత, అతని చిన్న కుమారుడితో ఉన్న సమయంలో, పక్కనే ఉన్న పూర్వ శత్రువు, అతని రాజ్యాన్ని దోచుకున్నాడు.
స బాలవత్సయా సార్ధం భార్యయా ప్రస్థితో వనమ్। మహారణ్యం గతశ్చాపి పస్తేషే మహావ్రతః
అతడు తన భార్య, చిన్న కుమారుడితో కలిసి అడవికి వెళ్లాడు. ఆ మహారణ్యంలో ప్రవేశించి, కఠిన వ్రతాలు ఆచరించాడు.
తస్య పుత్రః పురే జాతః సంవృద్ధశ్చ తపోవనే। సత్యవాననురూపో మే భర్తేతి మనసా వృతః
ఆయన కుమారుడు పట్టణంలో పుట్టి, తపోవనంలో పెరిగాడు. సత్యవాన్ అన్నవాడు అన్ని విధాలా యోగ్యుడై, నా మనసులో నేను అతడినే భర్తగా ఎన్నుకున్నాను.
అహో వత మహత్పాపం సావిత్ర్యా నృపతే కృతమ్। అజానన్త్యా యదనయా గుణవాన్సత్యవాన్వృతః
అయ్యో రాజా! సావిత్రి ఎంత పెద్ద అపచారం చేసిందో చూడు. తెలియకుండానే, సత్యవాన్ అనే గుణవంతుడిని ఆమె ఎన్నుకుంది.
సత్యం వదత్యస్య పితా సత్యం మాతా ప్రభాషతే। తథాఽస్ బ్రాహ్మణాశ్చక్రుర్నామైతత్సత్యవానితి
తన తండ్రి సత్యమే మాట్లాడతాడు, తల్లి కూడా సత్యమే చెబుతుంది. అందుకే బ్రాహ్మణులు ఇతనికి 'సత్యవాన్' అని పేరు పెట్టారు, ఎందుకంటే ఇతడు ఎప్పుడూ నిజమే మాట్లాడతాడు.
బాలస్యాశ్వాః ప్రియాశ్చాస్య కరోత్యశ్వాంశ్చ మృన్మయాన్। చిత్రేఽపి విలిఖత్యశ్వాంశ్చిత్రాశ్వ ఇతి చోచ్యతే
పిల్లవాడిగా ఇతనికి గుర్రాలు చాలా ఇష్టంగా ఉండేవి. మట్టి తో గుర్రాలు తయారు చేసేవాడు, చిత్రాల్లో కూడా గుర్రాలనే వేసేవాడు. అందుకే ఇతనిని 'చిత్రాశ్వ' అని కూడా పిలుస్తారు.
అపీదానీం స తేజస్వీ బుద్ధిమాన్వా నృపాత్మజః। క్షమావానపి వా శృరః సత్యవాన్పితృవత్సలః
ఇప్పుడూ ఆ తేజోవంతుడైన రాజ కుమారుడు, మునుపట్లానే తెలివైనవాడా? ఓర్పు కలవాడా? తండ్రిని ఎంతో ప్రేమించే వాడేనా?
వివస్వానివ తేజస్వీ వృహస్పతిసమో మతౌ। మహేన్ద్ర ఇవన వీరశ్చ వసుధేవ క్షమాన్వితః
అతడు సూర్యునిలా ప్రకాశవంతుడు, బృహస్పతిలా జ్ఞానవంతుడు, ఇంద్రునిలా వీరుడు, భూమిలా ఓర్పు కలవాడు.
అపి రాజాత్మజో దాతా బ్రహ్మణ్యశ్చాపి సత్యవాన్। రూపవానప్యుదారో వాఽప్యథవా ప్రియదర్శనః
ఆ రాజ కుమారుడు దానశీలుడు, బ్రాహ్మణులను గౌరవించే వాడు, సత్యవంతుడు, అందగాడు, ఉదారుడు, అందరికి ఇష్టపడే వాడు.
సాంకృతే రన్తిదేవస్ స్వశక్త్యా దానతః సమః। బ్రహ్మణ్యః సత్యవాదీ చ శిబిరౌశీనరో యథా
దానం చేయడంలో తన శక్తికి తగినట్టు రంతిదేవునితో సమానం. బ్రాహ్మణ భక్తుడు, సత్యవాది, శిబి, ఉశీనరులవలె ఉన్నవాడు.
యయాతిరివ చోదారః సోమవత్ప్రియదర్శనః। రూపేణాన్యతమోఽశ్విభ్యాం ద్యుమత్సేనసుతో బలీ
యయాతిలా ఉదారుడు, చంద్రునిలా చూడటానికి మధురంగా ఉంటాడు. రూపంలో అశ్వినీదేవతలకు సమానుడు, ద్యూమత్సేనుని కుమారుడు బలవంతుడు.
స వదాన్యః స తేజస్వీధీమాంశ్చైవ క్షమాన్వితః'। స దాన్తః స మృదుః శూరః స సత్యః సంయతేన్ద్రియః। సన్మైత్రః సోనసూయశ్చ స హ్రీమాన్ద్యుతిమాంశ్చ సః
అతడు దానశీలుడు, తేజోవంతుడు, తెలివైనవాడు, ఓర్పు కలవాడు, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు, మృదువైన వాడు, వీరుడు, సత్యవంతుడు, స్నేహపూర్వకుడు, అసూయ లేని వాడు, లజ్జ కలవాడు, కాంతివంతుడు.
నిత్యశశ్చార్జవం తస్మిన్ధృతిస్తత్రైవ చ ధ్రువా। సంక్షేపతస్తపోవృద్ధైః శీలవృద్ధైశ్చ కథ్యతే
అతనిలో ఎప్పుడూ నేరుగా ఉండే స్వభావం, ధైర్యం ఉన్నాయి. తపస్సులో, మంచి స్వభావంలో వృద్ధులైన వారు అతన్ని ఇలా కీర్తిస్తారు.
గుణైరుపేతం సర్వైస్తం భగవన్ప్రబ్రవీషి మే। దోషానప్యస్య మే బ్రూహి యది సన్తీహ కేచన
భగవంతుడా, అతనిలో ఉన్న అన్ని మంచి లక్షణాలు నాకు చెప్పండి. ఏమైనా లోపాలు ఉన్నాయా? ఉంటే అవి కూడా చెప్పండి.
ఏక ఏవాస్య దోషో హి గుణానాక్రమ్య తిష్ఠతి। స చ దోషః ప్రయత్నేన న శక్యమతివర్తితుమ్
అతనికి ఒక్క లోపమే ఉంది, అది అన్ని గుణాల మధ్య నిలుస్తుంది. ఆ లోపాన్ని ఎంత ప్రయత్నించినా దాటి పోవడం సాధ్యం కాదు.
ఏకో దోషోఽస్తి నాన్యోఽస్య సోద్యప్రభృతి సత్యవాన్। సంవత్సరేణ క్షీణాయుర్దేహన్యాసం కరిష్యతి
సత్యవాన్కు ఒక్క లోపమే ఉంది, మరొకటి లేదు. ఈ రోజు నుంచి ఏడాది లోపల అతని ఆయువు తీరిపోతుంది, తన శరీరాన్ని వదిలేస్తాడు.
ఏహి సావిత్రి గచ్ఛస్వ అన్యం వరయ శోభనే। తస్య దోషో మహానేకో గుణానాక్రమ్య చ స్థితః
సావిత్రి, రా, ఇంకొకరిని ఎంచుకోమ్మా. అతనికి ఉన్న ఒక్క పెద్ద లోపం, అన్ని గుణాల కంటే మించి నిలుస్తోంది.
యథా మే భగవానాహ నారదో దేవసత్కృతః। సంవత్సరేణ సోఽల్పాయుర్దేహన్యాసం కరిష్యతి
దేవతలచే గౌరవింపబడే నారద మహర్షి నాకు చెప్పినట్లుగా, ఏడాది లోపల అతని చిన్న ఆయువు తీరిపోతుంది, తన శరీరాన్ని వదిలేస్తాడు.
సకృదంశో నిపతతి సకృత్కన్యా ప్రదీయతే। స కృదాహ దదానీతి త్రీణ్యేతాని సకృత్సకృతే
విభాగం ఒక్కసారి మాత్రమే జరుగుతుంది, కన్యను ఒక్కసారి మాత్రమే ఇస్తారు, 'ఇస్తాను' అని ఒక్కసారి మాత్రమే అంటారు — ఈ మూడు విషయాలు ఒక్కసారే జరుగుతాయి.
దీర్ఘాయురథవాఽల్పాయుః సగుణో నిర్గుణోఽపి వా। సకృద్వృతో మయా భర్తా న ద్వితీయం వృణోమ్యహమ్
దీర్ఘాయువు గలవాడైనా, చిన్నాయువు గలవాడైనా, గుణవంతుడైనా, గుణం లేనివాడైనా, నేను ఎంచుకున్న భర్త ఒక్కరే, మరొకరిని నేను ఎప్పటికీ ఎంచుకోను.
మనసా నిశ్చయం కృత్వాతతో వాచాఽభిధీయతే। క్రియతే కర్మణా పశ్చాత్ప్రమాణం మే మనస్తతః
మొదట మనసులో నిర్ణయించుకుని, ఆ తర్వాత మాటతో చెబుతాను. తర్వాత చేతకార్యంగా చేస్తాను. నా మనసే నాకు ప్రమాణం.
స్థిరా బుద్ధిర్నరశ్రేష్ఠ సావిత్ర్యా దుహితుస్తవ। నైషా వారయితుం శక్యా ధర్మాదస్మాత్కథంచన
నరశ్రేష్ఠా, మీ కుమార్తె సావిత్రి మనస్సు దృఢంగా ఉంది. ఆమెను ధర్మం నుండి ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ దూరం చేయడం సాధ్యం కాదు.