యౌవనస్థాం తు తాం దృష్ట్వా స్వాం సుతాం దేవరూపిణీమ్। అయాచ్యమానాం చ వరైర్నృపతిర్దుఃఖితోఽభవత్
తన కుమార్తె యవ్వనంలో, దేవతాసమాన రూపంతో ఉండి, ఎవ్వరూ వరంగా అడగకపోవడాన్ని చూసి, ఆ రాజు మనసులో బాధపడ్డాడు.
పుత్రి ప్రదానకాలస్తే న చ కశ్చిద్వృణోతి మామ్। స్వయమన్విచ్ఛ భర్తారం గుణైః సదృశమాత్మనః
కుమార్తె, నీ పెళ్లి సమయం వచ్చింది. కానీ ఎవ్వరూ నన్ను అడగడం లేదు. నువ్వే నీకు తగిన గుణాలున్న భర్తను వెతకుకో.
ప్రార్థితః పురుషో యశ్చ స నివేద్యస్త్వయా మమ। విమృశ్యాహం ప్రదాస్యామి వరయ త్వం యథేప్సితమ్
నువ్వు కోరిన పురుషుడిని నాకు చెప్పు. నేను ఆలోచించి, నీకు పెళ్లి చేస్తాను. నువ్వు ఇష్టమైనవారిని ఎంచుకో.
శ్రుతం హి ధర్మశాస్త్రేషు పఠ్యమానం ద్విజాతిభిః। తథా త్వమపికల్యాణి గదతో మే వచః శృణు
ధర్మశాస్త్రాలలో, బ్రాహ్మణులు చదివే విధంగా వినిపించేది. అందుకే, ఓ మంగళకరమైనవాడా, నేను చెప్పే మాటలు నీవు విను.
అప్రదాతా పితా వాచ్యో వాచ్యశ్చానుపయన్పతిః। మృతే పితరి పుత్రశ్చ వాచ్యో మాతురరక్షితా
తన కుమార్తెను పెళ్లి చేయని తండ్రి నిందించదగినవాడు, అలాగే ఆమెను అంగీకరించని భర్త కూడా నిందించదగినవాడు. తండ్రి మరణించిన తరువాత తల్లి రక్షణ చేయని కుమారుడు కూడా నిందించదగినవాడే.
ఇదం మే వచనం క్షుత్వా భర్తురన్వేషణే న్వర। దేవతానాం యథా యాచ్యో న భవేయం తథా కురు
నా మాట విను; భర్తను వెతకడంలో, దేవతల్ని అడిగినట్లు నన్ను ఎవ్వరూ అడగకుండా, నాకోసం అంతా సరిగా జరిగేలా చూడండి.
ఏవముక్త్వా దుహితరం తథా వృద్ధాంశ్చ మన్త్రిణః। వ్యాదిదేశానుయాత్రం చ గమ్యతాం చేత్యచోదయత్
అలా తన కుమార్తెతో పాటు వృద్ధ మంత్రులకు కూడా చెప్పి, ఆమెకు అనుసరణ చేయడానికి ఏర్పాట్లు చేయమని ఆజ్ఞాపించి, వెళ్లమని చెప్పాడు.
సాఽభివాద్య పితుః పాదౌ వ్రీడితేవ మనస్వినీ। పితుర్వచనమాజ్ఞాయ నిర్జగామావిచారితమ్
ఆమె, మనసులో లజ్జతో కూడినవాడిగా, తండ్రి పాదాలకు నమస్కరించి, ఆయన మాటను ఆమోదించి, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా బయలుదేరింది.
సా హైమం రథమాస్థాయ స్థవిరైః సచివైర్వృతా। తపోవనానిరమ్యాణి రాజర్షీణాం జగామ హ
ఆమె బంగారు రథంపై కూర్చొని, వృద్ధ మంత్రులతో కలిసి, రాజర్షుల తపోవనాలకు ప్రయాణమైంది.
మాన్యానాం తత్ర వృద్ధానాం కృత్వా పాదాభివాదనమ్। వనాని క్రమశస్తాత సర్వాణ్యేవాభ్యగచ్ఛత
అక్కడ గౌరవనీయులైన వృద్ధులకు పాదాభివందనం చేసి, అన్ని అడవులను క్రమంగా సందర్శించింది.
ఏవం తీర్థేషు సర్వేషు ధనోత్సర్గం నృపాత్మజా। కుర్వీ ద్విజముఖ్యానాం తంతం దేశం జగామ హ
అలా అన్ని పవిత్ర తీరాలలో రాజకుమార్తె ధనం దానం చేసి, ప్రతీ ప్రాంతంలో ప్రముఖ బ్రాహ్మణులను సందర్శించింది.
అథ మద్రాధిపో రాజా నారదేన సమాగతః। ఉపవిష్టః సభామధ్యే కథాయోగేన భారత
అప్పుడు, ఓ భారతా, మద్ర దేశాధిపతి రాజు సభ మధ్యలో కూర్చొని, నారదునితో సంభాషణలో కలుసుకున్నాడు.
తతోఽభిగమ్య తీర్థాని సర్వాణ్యేవాశ్రమాంస్తథా। ఆజగామ పితుర్వేశ్మ సావిత్రీ సహ మన్త్రిభిః
అన్ని పవిత్ర తీరాలు, ఆశ్రమాలను సందర్శించిన తరువాత, సావిత్రి మంత్రులతో కలిసి తన తండ్రి ఇంటికి తిరిగి వచ్చింది.
నారదేన సహాసీనం సా దృష్ట్వా పితరం శుభా। ఉభయోరేవ శిరసా చక్రే పాదాభివాదనమ్
నారదునితో కలిసి తన తండ్రిని కూర్చున్నట్టు చూసిన ఆ సుభాషిణి, ఇద్దరికి తల వంచి పాదాభివందనం చేసింది.
క్వ గతాఽభూత్సుతేయం తే కుతశ్చైవాగతా నృప। కిమర్థం యువతీం భద్ర న చైనాం సంప్రయచ్ఛసి
నీ కుమార్తె ఎక్కడికి వెళ్లింది? ఎక్కడి నుండి తిరిగి వచ్చింది రాజా? ఈ యువతిని పెళ్లి చేయకుండా ఎందుకు ఉంచుతున్నావు?
కార్యేణ ఖల్వనేనైవ ప్రేషితాద్యైవ చాగతా। ఏతస్యాః శృణు దేవర్షే భర్తారం యోఽనయా వృతః
ఈ పని కోసం ఆమెను పంపించాం, ఈ రోజు తిరిగి వచ్చింది. ఈమె ఎవరి చేతిని పట్టుకుంది, దాన్ని విను దేవర్షీ.
సా బ్రూహి విస్తరేణేతి పిత్రా సంయోదితా శుభా। తదైవ తస్య వచనం ప్రతిగృహ్యేదమబ్రవీత్
వివరంగా చెప్పు అని తండ్రి అడిగినప్పుడు, ఆ సుభాషిణి ఆయన మాటను అంగీకరించి ఇలా చెప్పింది.
ఆసీత్సాల్వేషు ధర్మాత్మా క్షత్రియః పృథివీపతిః। ద్యుమత్సేన ఇతి ఖ్యాతః పశ్చాచ్చాన్ధో బభూవ హ
సాల్వ దేశంలో ధర్మబద్ధుడైన క్షత్రియ రాజు ఉన్నాడు. అతడిని ద్యూమత్సేనుడు అని పిలిచేవారు. తరువాత అతడు అంధుడయ్యాడు.
వినష్టచక్షుషస్తస్య బాలపుత్రస్య ధీమతః। సామీప్యేన హృతం రాజ్యం ఛిద్రేఽస్మిన్పూర్వవైరిణా
ఆ జ్ఞానికీ కంటి చూపు పోయిన తరువాత, అతని చిన్న కుమారుడితో ఉన్న సమయంలో, పక్కనే ఉన్న పూర్వ శత్రువు, అతని రాజ్యాన్ని దోచుకున్నాడు.
స బాలవత్సయా సార్ధం భార్యయా ప్రస్థితో వనమ్। మహారణ్యం గతశ్చాపి పస్తేషే మహావ్రతః
అతడు తన భార్య, చిన్న కుమారుడితో కలిసి అడవికి వెళ్లాడు. ఆ మహారణ్యంలో ప్రవేశించి, కఠిన వ్రతాలు ఆచరించాడు.
తస్య పుత్రః పురే జాతః సంవృద్ధశ్చ తపోవనే। సత్యవాననురూపో మే భర్తేతి మనసా వృతః
ఆయన కుమారుడు పట్టణంలో పుట్టి, తపోవనంలో పెరిగాడు. సత్యవాన్ అన్నవాడు అన్ని విధాలా యోగ్యుడై, నా మనసులో నేను అతడినే భర్తగా ఎన్నుకున్నాను.
అహో వత మహత్పాపం సావిత్ర్యా నృపతే కృతమ్। అజానన్త్యా యదనయా గుణవాన్సత్యవాన్వృతః
అయ్యో రాజా! సావిత్రి ఎంత పెద్ద అపచారం చేసిందో చూడు. తెలియకుండానే, సత్యవాన్ అనే గుణవంతుడిని ఆమె ఎన్నుకుంది.
సత్యం వదత్యస్య పితా సత్యం మాతా ప్రభాషతే। తథాఽస్ బ్రాహ్మణాశ్చక్రుర్నామైతత్సత్యవానితి
తన తండ్రి సత్యమే మాట్లాడతాడు, తల్లి కూడా సత్యమే చెబుతుంది. అందుకే బ్రాహ్మణులు ఇతనికి 'సత్యవాన్' అని పేరు పెట్టారు, ఎందుకంటే ఇతడు ఎప్పుడూ నిజమే మాట్లాడతాడు.
బాలస్యాశ్వాః ప్రియాశ్చాస్య కరోత్యశ్వాంశ్చ మృన్మయాన్। చిత్రేఽపి విలిఖత్యశ్వాంశ్చిత్రాశ్వ ఇతి చోచ్యతే
పిల్లవాడిగా ఇతనికి గుర్రాలు చాలా ఇష్టంగా ఉండేవి. మట్టి తో గుర్రాలు తయారు చేసేవాడు, చిత్రాల్లో కూడా గుర్రాలనే వేసేవాడు. అందుకే ఇతనిని 'చిత్రాశ్వ' అని కూడా పిలుస్తారు.
అపీదానీం స తేజస్వీ బుద్ధిమాన్వా నృపాత్మజః। క్షమావానపి వా శృరః సత్యవాన్పితృవత్సలః
ఇప్పుడూ ఆ తేజోవంతుడైన రాజ కుమారుడు, మునుపట్లానే తెలివైనవాడా? ఓర్పు కలవాడా? తండ్రిని ఎంతో ప్రేమించే వాడేనా?
వివస్వానివ తేజస్వీ వృహస్పతిసమో మతౌ। మహేన్ద్ర ఇవన వీరశ్చ వసుధేవ క్షమాన్వితః
అతడు సూర్యునిలా ప్రకాశవంతుడు, బృహస్పతిలా జ్ఞానవంతుడు, ఇంద్రునిలా వీరుడు, భూమిలా ఓర్పు కలవాడు.
అపి రాజాత్మజో దాతా బ్రహ్మణ్యశ్చాపి సత్యవాన్। రూపవానప్యుదారో వాఽప్యథవా ప్రియదర్శనః
ఆ రాజ కుమారుడు దానశీలుడు, బ్రాహ్మణులను గౌరవించే వాడు, సత్యవంతుడు, అందగాడు, ఉదారుడు, అందరికి ఇష్టపడే వాడు.
సాంకృతే రన్తిదేవస్ స్వశక్త్యా దానతః సమః। బ్రహ్మణ్యః సత్యవాదీ చ శిబిరౌశీనరో యథా
దానం చేయడంలో తన శక్తికి తగినట్టు రంతిదేవునితో సమానం. బ్రాహ్మణ భక్తుడు, సత్యవాది, శిబి, ఉశీనరులవలె ఉన్నవాడు.
యయాతిరివ చోదారః సోమవత్ప్రియదర్శనః। రూపేణాన్యతమోఽశ్విభ్యాం ద్యుమత్సేనసుతో బలీ
యయాతిలా ఉదారుడు, చంద్రునిలా చూడటానికి మధురంగా ఉంటాడు. రూపంలో అశ్వినీదేవతలకు సమానుడు, ద్యూమత్సేనుని కుమారుడు బలవంతుడు.
స వదాన్యః స తేజస్వీధీమాంశ్చైవ క్షమాన్వితః'। స దాన్తః స మృదుః శూరః స సత్యః సంయతేన్ద్రియః। సన్మైత్రః సోనసూయశ్చ స హ్రీమాన్ద్యుతిమాంశ్చ సః
అతడు దానశీలుడు, తేజోవంతుడు, తెలివైనవాడు, ఓర్పు కలవాడు, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు, మృదువైన వాడు, వీరుడు, సత్యవంతుడు, స్నేహపూర్వకుడు, అసూయ లేని వాడు, లజ్జ కలవాడు, కాంతివంతుడు.