తతః సీతాం పురస్కృత్య విభీషణపురస్కృతామ్। అవిన్ధ్యో నామ సుప్రజ్ఞో వృద్ధామాత్యో వినిర్యయౌ
ఆ తర్వాత, సీతను ముందుంచి, విభీషణునితో కలిసి, అవింద్యుడు అనే వృద్ధ మంత్రివర్యుడు బయటకు వచ్చాడు.
ఉవాచ చ మహాత్మానం కాకుత్స్థం దైన్యమాస్థితమ్। ప్రతీచ్ఛ దేవీం సద్వృత్తాం మహాత్మఞ్జానకీమితి
ఆ వృద్ధుడు దుఃఖంలో ఉన్న కకుత్స్థుని దగ్గరికి వచ్చి, 'మహాత్మా! నీకు యోగ్యమైన, సద్గుణాలున్న జానకిని స్వీకరించు' అని అన్నాడు.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్మాదవతీర్య రథోత్తమాత్। బాష్పేణాపిహితాం సీతాం దదర్శేక్ష్వాకునన్దనః
ఆ మాటలు విని, ఇక్ష్వాకుల వంశజుడు తన రథం నుంచి దిగిపోయి, కన్నీళ్లతో ముఖం ముసుగైన సీతను చూశాడు.
తాం దృష్ట్వా చారుసర్వాఙ్గీం యానస్థాం శోకకర్శితామ్। మలోపచితసర్వాఙ్గీం జటిలాం కృష్ణవాససమ్
అందమైన అవయవాలు కలిగి, వాహనంలో నిలబడి, దుఃఖంతో క్షీణించిన, మురికి పట్టిన శరీరంతో, జటలు వేసుకుని, నలుపు వస్త్రాలు ధరించిన సీతను రాముడు చూశాడు.
ఉవాచ రామో వైదేహీం పరామర్శవిశఙ్కితః। `లక్షయిత్వేఙ్గితం సర్వం ప్రియం తస్యై నివేద్య సః
రాముడు, సీతను తాకడంలో సంకోచంతో, ఆమె హావభావాలను గమనిస్తూ, తన మనసులోని మాటను ఆమెకు చెప్పాడు.
గచ్ఛ వైదేహి ముక్తా త్వం యత్కార్యం తనమయా కృతమ్। మామాసాద్యపతిం భద్రే న త్వం రాక్షసవేశ్మని। జరాం వ్రజేథా ఇతిమే నిహతోసౌ నిశాచరః
వైదేహి! నీవు ఇప్పుడు స్వతంత్రురాలివి. నేను చేయాల్సిన పని పూర్తయ్యింది. సుభాగినీ! నీవు ఇక రాక్షసుని ఇంట్లో ఉండాల్సిన అవసరం లేదు, అక్కడ వృద్ధాప్యంలోకి వెళ్లాల్సిన అవసరం లేదు. ఆ నిశాచరుడు మరణించాడు.
కథం హ్యస్మద్విధో జాతు జానన్ధర్మవినిశ్చయమ్। పరహస్తగతాం నారీం ముహూర్తమపి ధారయేత్
న్యాయాన్ని బాగా తెలిసిన నా వంటి వాడికి, ఇంకొకరి చేతిలో పడిన మహిళను ఒక్క క్షణమైనా దగ్గర ఉంచడం ఎలా సాధ్యం?
సువృత్తామసువృత్తాం వాఽప్యహం త్వామద్య మైథిలి। నోత్సహే పరిభోగాయ శ్వావలీఢం హవిర్యథా
మైథిలీ! నీవు మంచి గుణాలున్నవా, లేనివా అనే సంగతి కాకుండా, నిన్ను నేను ఈ రోజు స్వీకరించలేను. కుక్క నాకిన నైవేద్యాన్ని ఎవ్వరూ తినరుగా, అలాగే నిన్ను నేను అంగీకరించలేను.
తతః సా సహసా బాలా తచ్ఛ్రుత్వా దారుణం వచః। పపాత దేవీ వ్యథితా నికృత్తా కదలీ యథా
ఆ చిన్నదైన సీత, ఆ కఠినమైన మాటలు విని, ఒక్కసారిగా బాధతో కోసిన అరటి చెట్టు లా నేలపై పడిపోయింది.
యోప్యస్యా హర్షసంభూతో ముఖరాగః పురాఽభవత్। క్షణేన సపునర్నష్టో నిఃశ్వాసాదివ దర్పణే
ఆమె ముఖంలో ఉన్న ఆనందపు కాంతి, ఒక్క క్షణంలోనే, అద్దంలో ఊపిరి మాయమయ్యినట్టు మాయమైపోయింది.
తతస్తే హరయః సర్వే తచ్ఛ్రుత్వా రామభాషితమ్। గతాసుకల్పా నిశ్చేష్టా బభూవుః సహలక్ష్మణాః
రాముడు చెప్పిన మాటలు విని, లక్ష్మణుడు సహా అందరు వానరులు ప్రాణం లేని విగ్రహాల్లా, కదలకుండా నిలిచిపోయారు.
తతో దేవో విశుద్ధాత్మా విమానేన చతుర్ముఖః। పద్మయోనిర్జగత్స్రష్టా దర్శయామాస రాఘవమ్
ఆ సమయంలో, పద్మంలో పుట్టిన, నాలుగు ముఖాలున్న, జగత్తును సృష్టించిన బ్రహ్మదేవుడు, ఆకాశంలో విమానంపై రామునికి ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
శక్రశ్చాగ్నిశ్చ వాయుశ్చయమో వరుణ ఏవ చ। యక్షాధిపశ్చ భగవాంస్తథా సప్తర్షయోఽమలాః
ఇంద్రుడు, అగ్ని, వాయువు, యముడు, వరుణుడు, యక్షాధిపతి, అలాగే పవిత్రమైన సప్తర్షులు కూడా అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యారు.
రాజా దశరథశ్చైవ దివ్యభాస్వరమూర్తిమాన్। విమానేన మహార్హేణ హంసయుక్తేన భాస్వతా
దివ్యమైన ప్రకాశంతో మెరిసే రూపంలో, మహార్హమైన, హంసలు లాగే విమానంలో, రాజు దశరథుడు కూడా అక్కడికి వచ్చాడు.
తతోఽన్తరిక్షం తత్సర్వందేవగన్ధర్వసంకులమ్। శుశుభే తారకాచిత్రం శరదీవ నభస్తలమ్
ఆ సమయంలో, ఆకాశమంతా దేవతలు, గంధర్వులతో నిండిపోయి, నక్షత్రాలతో అలంకరించిన శరదృతువు ఆకాశంలా ప్రకాశించింది.
తత ఉత్థాయ వైదేహీ తేషాం మధ్యయశస్వినీ। ఉవాచ వాక్యం కల్యాణీ రామం పృథులవక్షసమ్
వైదేహి, అందరిలో ప్రసిద్ధిగా, మంచితనంతో లేచి, విస్తృతమైన ఛాతి గల రాముని దగ్గరికి వెళ్లి ఇలా పలికింది.
రాజపుత్ర న తే కోపం కరోమి విదితాహి మే। గతిః స్త్రీణాం నరాణాం చ శృణు చదం వచో మమ
రాజకుమార! నేను నిన్ను కోపపెట్టడం లేదు. స్త్రీలూ, పురుషులూ ఎలా ఉండాలో నాకు తెలుసు. ఇప్పుడు నా మాట విను.
అన్తశ్చరతిభూతానాం మాతరిశ్వా సదాగతిః। స మే విముఞ్చతు ప్రాణాన్యది పాపం చరామ్యహమ్
ప్రాణులు అందరిలో అంతర్లీనంగా సంచరించే వాయువు నాకు సాక్షి. నేను తప్పు చేసినట్లయితే, నా ప్రాణాలు వదిలిపెట్టాలని అతడు అనుమతించాలి.
అగ్నిరాపస్తథాఽఽకాశం పృథివీ వాయురేవ చ। విముఞ్చన్తు మమ ప్రాణాన్యది పాపం చరామ్యహమ్
అగ్ని, నీరు, ఆకాశం, భూమి, వాయువు—ఇవన్నీ నాకు సాక్షులు. నేను పాపం చేసినట్లయితే, నా ప్రాణాలు పోవాలని వీరు అనుమతించాలి.
యథాఽహం త్వదృతేవీర నాన్యంస్వప్నేఽప్యచిన్తయమ్। తథా మే దేవ నిర్దిష్టస్త్వమేవ హి పతిర్భవ
వీరా! నేను నిన్ను తప్ప మరెవ్వరినీ, కనీసం కలలో కూడా ఆలోచించలేదు. అందుకే దేవతలు నన్ను పరీక్షించి, నీవే నా భర్త అని నిర్ణయించాలి.
తతోఽన్తరిక్షే వాగారీత్సుభగా లోకసాక్షిణీ। పుణ్యాసంహర్షణీ తేషాం వానరాణాం మహాత్మనామ్
ఆ సమయంలో, ఆకాశంలో, అన్ని లోకాలకు సాక్షిగా, పవిత్రమైన, మంగళకరమైన వాణి వినిపించి, ఆ గొప్ప వానరులకు ఆనందాన్ని కలిగించింది.
బోభో రాఘవ సత్యం వై వాయురస్మి సదాగతిః। అపాపా మైథిలీ రాజన్సంగచ్ఛసహభార్యయా
రాఘవా! నిజంగా నేనే వాయువు, ఎప్పుడూ సంచరించే వాడిని. మైథిలీకి ఎలాంటి పాపం లేదు రాజా, నీవు భార్యతో కలిసి ముందుకు సాగు.
అహమన్తఃశరీరస్థో భూతానాం రఘునన్దన। సుసూక్ష్మమపి కాకుత్స్థ మైథిలీనాపరాధ్యతి
రఘునందనా! నేను ప్రాణులందరి లోపల ఉంటాను. కకుత్థ్సా! మైథిలీకి అతి సూక్ష్మమైన తప్పు కూడా లేదు.
రసావై మత్ప్రసూతా హి భూతదేహేషు రాఘవ। అహంవై త్వాం ప్రబ్రవీమి మైథిలీ ప్రతిగృహ్యతామ్
రాఘవా! ప్రాణుల శరీరాల్లోని రసాలు నన్నుంచి పుట్టినవే. నేను నిజంగా చెబుతున్నాను—మైథిలీని స్వీకరించు.
ధర్మోఽహమస్మి కాకుత్స్థ సాక్షీ లోకస్య కర్మణామ్। శుభాశుభానాం సీతేయమపాపా ప్రతిగృహ్యతామ్
కాకుత్స్థా, నేను ధర్మమే, లోకంలోని అన్ని కార్యాలకు సాక్షిని. పాపం లేని సీతను స్వీకరించు.
పుత్ర నైతదిహాశ్చర్యం త్వయి రాజర్షిధర్మణి। సాధో సద్వృత్త కాకుత్స్థ శృణు చేదం వచో మమ
నా కుమారా, నీలో రాజర్షి ధర్మం ఉన్నందున ఇది ఆశ్చర్యం కాదు. సద్గుణసంపన్నుడవు కాకుత్స్థా, నా మాట విను.
శత్రురేష త్వయా వీర దేవగనధర్వభోగినామ్। యక్షాణాం దానవానాం చ మహర్షీణాం చ పాతితః
వీరా, దేవతలు, గంధర్వులు, పాము, యక్షులు, దానవులు, మహర్షులు — వీరందరికీ శత్రువైనవాడిని నీవు సంహరించావు.
అవధ్యః సర్వభూతానాం మత్ప్రసాదాత్పురాఽభవత్। కస్మాచ్చిత్కారణాత్పాపః కంచిత్కాలముపేక్షితః
నా అనుగ్రహంతో అతడు ఒకప్పుడు అన్ని జీవులకు అందని వాడయ్యాడు. ఏదో కారణంతో ఆ పాపిని కొంతకాలం నిర్లక్ష్యం చేశారు.
వధార్థమాత్మనస్తేన హృతా సీతా దురాత్మనా। నలకూబరశాపేన రక్షా చాస్యాః కృతా మయా
తన నాశనార్థమే ఆ దుర్మార్గుడు సీతను అపహరించాడు. నలకూబరుడి శాపంతో ఆమెకు నేను రక్షణ కల్పించాను.
యది హ్యకామామాసేవేత్స్తరియమన్యామపి ధ్రువమ్। శతధాఽస్య ఫలేన్మూర్ధా ఇత్యుక్తః సోభవత్పురా
అతడు ఆమెను లేదా మరెవరినైనా ఆమె ఇష్టానికి విరుద్ధంగా చేరుకున్నట్లయితే, అతని తల నూరు ముక్కలయ్యేది అని పూర్వం చెప్పబడింది.