తతః ససర్జ తం రామః శరమప్రతిమౌజసమ్। రావణాన్తకరం ఘోరం బ్రహ్మదణ్డమివోద్యతమ్
అప్పుడే రాముడు అపూర్వమైన బలంతో, రావణుని అంతం చేయడానికి భయంకరంగా ఉన్న ఆ బాణాన్ని, బ్రహ్మదండంలా పైకి ఎత్తి విడిచాడు.
ముక్తమాత్రేణ రామేణ దూరాకృష్టేన భారత। స తేన రాక్షసశ్రేష్ఠః సరథః సాశ్వసారథిః। ప్రజజ్వాల మహాజ్వాలేనాగ్నినాభిపరిప్లుతః
భారతా! రాముడు ఆ బాణాన్ని దూరం నుంచి విడిచిన వెంటనే, ఆ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు తన రథంతో, గుర్రాలతో, సారథితో కలిసి, పెద్ద అగ్నిలో మునిగిపోయినట్టు అగ్ని జ్వాలల్లో కాలిపోయాడు.
తతః ప్రహృష్టాస్త్రిదశాః సహగన్ధర్వచారణాః। నిహతం రావణం దృష్ట్వా రామేణాక్లిష్టకర్మణా
రాముడు నిర్దోషమైన కార్యంతో రావణుని సంహరించిన దృశ్యాన్ని చూసి, దేవతలు, గంధర్వులు, చారణులు అందరూ హర్షంతో ఉల్లాసపడ్డారు.
తత్యజుస్తం మహాభాగం పఞ్చభూతాని రావణమ్। భ్రంశితః సర్వలోకేషు స హి బ్రహ్మాస్త్రతేజసా
బ్రహ్మాస్త్రపు తేజస్సుతో రావణుడు అన్ని లోకాలలోనూ కూలిపోయాడు. అయనను ఐదు భూతాలు కూడా వదిలేశాయి.
శరీరధాతవో హ్యస్ మాసం రుధిరమేవ చ। నేశుర్బ్రహ్మాస్త్రనిర్దగ్దా న చ భస్మాప్యదృశ్యత
బ్రహ్మాస్త్రం కాల్చిన తర్వాత, రావణుని శరీరంలోని రక్తం, ఇతర ధాతువులు నిలువలేదు; బూడిద కూడా కనిపించలేదు.
స హత్వా రావయణం క్షుద్రం రాక్షసేనద్రం సురద్విషమ్। బభూవ హృష్టః ససుహృద్రామః సౌమిత్రిణా సహ
రాక్షసుల చిన్నపెద్ద రాజు, దేవతలకు శత్రువైన రావణుని సంహరించిన రాముడు, సౌమిత్రితో మరియు మిత్రులతో కలిసి ఆనందించాడు.
తతో హతే దశగ్రీవే దేవాః సర్షిపురోగమాః। ఆశీర్భిర్జయయుక్తాభిరానర్చుస్తం మహాభుజమ్
దశముఖుడైన రావణుడు చనిపోయిన తర్వాత, ఋషులు ముందుండి దేవతలు రాముని జయాశీర్వాదాలతో సత్కరించారు.
రామం కమలపత్రాక్షం తుష్టువుః సర్వదేవతాః। గన్ధర్వాః పుష్పవర్షైశ్చ వాగ్భిశ్చ త్రిదశాలయాః
పద్మపత్రాల వంటి కన్నులు కలిగిన రాముని దేవతలు స్తుతించారు; గంధర్వులు పుష్పవర్షం కురిపించారు; త్రిదశలోక నివాసులు మధుర వాక్యాలతో స్తుతించారు.
పూజయిత్వా రణే రామం ప్రతిజగ్ముర్యథాగతమ్। తన్మహోత్సవసంకాశమాసీదాకాశమచ్యుత
యుద్ధంలో రాముని పూజించి, వారు ఎలా వచ్చారో అలా తిరిగి వెళ్ళిపోయారు. ఆకాశమంతా ఉత్సవంగా మారింది, అచ్యుతా!
తతో హత్వా దశగ్రీవం లఙ్కాం రామో మహాయశాః। విభీషణాయ ప్రదదౌ ప్రభుః పరపురంజయః
పదిముఖాల రావణుని సంహరించిన రాముడు, పరపురాలను జయించిన వాడు, తన మహిమతో లంకను విభీషణునికి అప్పగించాడు.
తతః సీతాం పురస్కృత్య విభీషణపురస్కృతామ్। అవిన్ధ్యో నామ సుప్రజ్ఞో వృద్ధామాత్యో వినిర్యయౌ
ఆ తర్వాత, సీతను ముందుంచి, విభీషణునితో కలిసి, అవింద్యుడు అనే వృద్ధ మంత్రివర్యుడు బయటకు వచ్చాడు.
ఉవాచ చ మహాత్మానం కాకుత్స్థం దైన్యమాస్థితమ్। ప్రతీచ్ఛ దేవీం సద్వృత్తాం మహాత్మఞ్జానకీమితి
ఆ వృద్ధుడు దుఃఖంలో ఉన్న కకుత్స్థుని దగ్గరికి వచ్చి, 'మహాత్మా! నీకు యోగ్యమైన, సద్గుణాలున్న జానకిని స్వీకరించు' అని అన్నాడు.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్మాదవతీర్య రథోత్తమాత్। బాష్పేణాపిహితాం సీతాం దదర్శేక్ష్వాకునన్దనః
ఆ మాటలు విని, ఇక్ష్వాకుల వంశజుడు తన రథం నుంచి దిగిపోయి, కన్నీళ్లతో ముఖం ముసుగైన సీతను చూశాడు.
తాం దృష్ట్వా చారుసర్వాఙ్గీం యానస్థాం శోకకర్శితామ్। మలోపచితసర్వాఙ్గీం జటిలాం కృష్ణవాససమ్
అందమైన అవయవాలు కలిగి, వాహనంలో నిలబడి, దుఃఖంతో క్షీణించిన, మురికి పట్టిన శరీరంతో, జటలు వేసుకుని, నలుపు వస్త్రాలు ధరించిన సీతను రాముడు చూశాడు.
ఉవాచ రామో వైదేహీం పరామర్శవిశఙ్కితః। `లక్షయిత్వేఙ్గితం సర్వం ప్రియం తస్యై నివేద్య సః
రాముడు, సీతను తాకడంలో సంకోచంతో, ఆమె హావభావాలను గమనిస్తూ, తన మనసులోని మాటను ఆమెకు చెప్పాడు.
గచ్ఛ వైదేహి ముక్తా త్వం యత్కార్యం తనమయా కృతమ్। మామాసాద్యపతిం భద్రే న త్వం రాక్షసవేశ్మని। జరాం వ్రజేథా ఇతిమే నిహతోసౌ నిశాచరః
వైదేహి! నీవు ఇప్పుడు స్వతంత్రురాలివి. నేను చేయాల్సిన పని పూర్తయ్యింది. సుభాగినీ! నీవు ఇక రాక్షసుని ఇంట్లో ఉండాల్సిన అవసరం లేదు, అక్కడ వృద్ధాప్యంలోకి వెళ్లాల్సిన అవసరం లేదు. ఆ నిశాచరుడు మరణించాడు.
కథం హ్యస్మద్విధో జాతు జానన్ధర్మవినిశ్చయమ్। పరహస్తగతాం నారీం ముహూర్తమపి ధారయేత్
న్యాయాన్ని బాగా తెలిసిన నా వంటి వాడికి, ఇంకొకరి చేతిలో పడిన మహిళను ఒక్క క్షణమైనా దగ్గర ఉంచడం ఎలా సాధ్యం?
సువృత్తామసువృత్తాం వాఽప్యహం త్వామద్య మైథిలి। నోత్సహే పరిభోగాయ శ్వావలీఢం హవిర్యథా
మైథిలీ! నీవు మంచి గుణాలున్నవా, లేనివా అనే సంగతి కాకుండా, నిన్ను నేను ఈ రోజు స్వీకరించలేను. కుక్క నాకిన నైవేద్యాన్ని ఎవ్వరూ తినరుగా, అలాగే నిన్ను నేను అంగీకరించలేను.
తతః సా సహసా బాలా తచ్ఛ్రుత్వా దారుణం వచః। పపాత దేవీ వ్యథితా నికృత్తా కదలీ యథా
ఆ చిన్నదైన సీత, ఆ కఠినమైన మాటలు విని, ఒక్కసారిగా బాధతో కోసిన అరటి చెట్టు లా నేలపై పడిపోయింది.
యోప్యస్యా హర్షసంభూతో ముఖరాగః పురాఽభవత్। క్షణేన సపునర్నష్టో నిఃశ్వాసాదివ దర్పణే
ఆమె ముఖంలో ఉన్న ఆనందపు కాంతి, ఒక్క క్షణంలోనే, అద్దంలో ఊపిరి మాయమయ్యినట్టు మాయమైపోయింది.
తతస్తే హరయః సర్వే తచ్ఛ్రుత్వా రామభాషితమ్। గతాసుకల్పా నిశ్చేష్టా బభూవుః సహలక్ష్మణాః
రాముడు చెప్పిన మాటలు విని, లక్ష్మణుడు సహా అందరు వానరులు ప్రాణం లేని విగ్రహాల్లా, కదలకుండా నిలిచిపోయారు.
తతో దేవో విశుద్ధాత్మా విమానేన చతుర్ముఖః। పద్మయోనిర్జగత్స్రష్టా దర్శయామాస రాఘవమ్
ఆ సమయంలో, పద్మంలో పుట్టిన, నాలుగు ముఖాలున్న, జగత్తును సృష్టించిన బ్రహ్మదేవుడు, ఆకాశంలో విమానంపై రామునికి ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
శక్రశ్చాగ్నిశ్చ వాయుశ్చయమో వరుణ ఏవ చ। యక్షాధిపశ్చ భగవాంస్తథా సప్తర్షయోఽమలాః
ఇంద్రుడు, అగ్ని, వాయువు, యముడు, వరుణుడు, యక్షాధిపతి, అలాగే పవిత్రమైన సప్తర్షులు కూడా అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యారు.
రాజా దశరథశ్చైవ దివ్యభాస్వరమూర్తిమాన్। విమానేన మహార్హేణ హంసయుక్తేన భాస్వతా
దివ్యమైన ప్రకాశంతో మెరిసే రూపంలో, మహార్హమైన, హంసలు లాగే విమానంలో, రాజు దశరథుడు కూడా అక్కడికి వచ్చాడు.
తతోఽన్తరిక్షం తత్సర్వందేవగన్ధర్వసంకులమ్। శుశుభే తారకాచిత్రం శరదీవ నభస్తలమ్
ఆ సమయంలో, ఆకాశమంతా దేవతలు, గంధర్వులతో నిండిపోయి, నక్షత్రాలతో అలంకరించిన శరదృతువు ఆకాశంలా ప్రకాశించింది.
తత ఉత్థాయ వైదేహీ తేషాం మధ్యయశస్వినీ। ఉవాచ వాక్యం కల్యాణీ రామం పృథులవక్షసమ్
వైదేహి, అందరిలో ప్రసిద్ధిగా, మంచితనంతో లేచి, విస్తృతమైన ఛాతి గల రాముని దగ్గరికి వెళ్లి ఇలా పలికింది.
రాజపుత్ర న తే కోపం కరోమి విదితాహి మే। గతిః స్త్రీణాం నరాణాం చ శృణు చదం వచో మమ
రాజకుమార! నేను నిన్ను కోపపెట్టడం లేదు. స్త్రీలూ, పురుషులూ ఎలా ఉండాలో నాకు తెలుసు. ఇప్పుడు నా మాట విను.
అన్తశ్చరతిభూతానాం మాతరిశ్వా సదాగతిః। స మే విముఞ్చతు ప్రాణాన్యది పాపం చరామ్యహమ్
ప్రాణులు అందరిలో అంతర్లీనంగా సంచరించే వాయువు నాకు సాక్షి. నేను తప్పు చేసినట్లయితే, నా ప్రాణాలు వదిలిపెట్టాలని అతడు అనుమతించాలి.
అగ్నిరాపస్తథాఽఽకాశం పృథివీ వాయురేవ చ। విముఞ్చన్తు మమ ప్రాణాన్యది పాపం చరామ్యహమ్
అగ్ని, నీరు, ఆకాశం, భూమి, వాయువు—ఇవన్నీ నాకు సాక్షులు. నేను పాపం చేసినట్లయితే, నా ప్రాణాలు పోవాలని వీరు అనుమతించాలి.
యథాఽహం త్వదృతేవీర నాన్యంస్వప్నేఽప్యచిన్తయమ్। తథా మే దేవ నిర్దిష్టస్త్వమేవ హి పతిర్భవ
వీరా! నేను నిన్ను తప్ప మరెవ్వరినీ, కనీసం కలలో కూడా ఆలోచించలేదు. అందుకే దేవతలు నన్ను పరీక్షించి, నీవే నా భర్త అని నిర్ణయించాలి.