హాహాకుతాని భూతాని రావణే సమభిద్రుతే। సింహనాదాః సపటహాదితి దివ్యాస్తథాఽనదన్
రావణుడి మీద దాడి జరిగినప్పుడు, భూతాలు 'హా! హా!' అని అరవగా, దేవతలు సింహంలా గర్జించగా, మృదంగాలు మోగాయి.
[దశకన్ధరరాజసూన్వోస్తథా యుద్ధమభూన్మహత్। అలబ్ధోపమమన్యత్రతయోరేవ తథాఽభవత్ ।।]
దశకంఠుడైన రాక్షసరాజు, రాజపుత్రులతో ఘోరమైన యుద్ధం చేశాడు. ఆ యుద్ధానికి వీరిద్దరిని తప్ప మరెవరూ సమానం కారు.
సరామాయ మహాఘోరం విససర్జ నిశాచరః। శూలమిన్ద్రాశనిప్రఖ్యం బ్రహ్మదణ్డభివోద్యతమ్
ఆ రాత్రివాసి రాక్షసుడు రాముడిపై ఇంద్రాయుధానికి సమానమైన, బ్రహ్మదండంలా ఉన్న భయంకరమైన శూలాన్ని విసిరాడు.
తచ్ఛూలం సత్వరం రామశ్చచ్ఛేద నిశితైః శరైః। తద్దృష్ట్వా దుష్కరం కర్మ రావణం భయమావిశత్
ఆ శూలాన్ని రాముడు తన పదునైన బాణాలతో వెంటనే నరికేశాడు. ఆ కష్టమైన కార్యాన్ని చూసి, రావణుడికి భయం పట్టుకుంది.
తతః క్రుద్ధః ససర్జాశు దశగ్రీవః శితాఞ్ఛరాన్। సహస్రాయుతశో రామే శస్త్రాణి వివిధాని చ
అప్పుడు కోపంతో దశముఖుడైన రావణుడు వేల కొద్దీ పదునైన బాణాలు,色色 ఆయుధాలను రాముడిపై వేగంగా వదిలాడు.
తతో భుశుణ్డీః శూలాని ముసలాని పరశ్వథాన్। శక్తీశ్చ వివిధాకారాః శతఘ్నీశ్చ శితాన్క్షురాన్
తర్వాత భుశుండీలు, శూలాలు, గదలు, పరశువాలు,色色 రూపాలైన శక్తులు, శతఘ్నులు, పదునైన క్షురాలు కూడా విసిరాడు.
తాం మాయాంవివిధాం దృష్ట్వా దశగ్రీవస్య రక్షసః। భయాత్ప్రదుద్రువుః సర్వే వానరాః సర్వతోదిశమ్
దశముఖుడైన రాక్షసుడు చూపిన色色 మాయలను చూసి, అందరు వానరులు భయంతో四దిక్కులా పారిపోయారు.
తతః సుపత్రం సుముఖంహేమపుఙ్గం శరోత్తమమ్। తూణాదాదాయ కాకుత్స్థో బ్రహ్మాస్త్రేణ యుయోజ హ
తర్వాత కాకుత్స్థుడు తన తుంచిలోంచి బాగా రెక్కలు, బంగారు కాండం, పదునైన అంచు కలిగిన ఉత్తమమైన బాణాన్ని తీసి, దానిని బ్రహ్మాస్త్రంతో సిద్ధం చేశాడు.
తం ప్రేక్ష్యబాణం రామేణ బ్రహ్మాస్త్రేణానుమన్త్రితమ్। జహృషుర్దేవగన్ధర్వా దృష్ట్వా శక్రపురోగమాః
రాముడు బ్రహ్మాస్త్రంతో అభిషేకించిన ఆ బాణాన్ని చూసి, ఇంద్రుడు ముందుండి దేవతలు, గంధర్వులు అందరూ ఎంతో ఆనందించారు.
అల్పావశేషమాయుశ్చ తతోఽమన్యన్త రక్షసః। బ్రహ్మాస్త్రోదీరణాచ్ఛత్రోర్దేవదానవకింనరాః
బ్రహ్మాస్త్రాన్ని రాక్షసాధిపతిపై ప్రయోగించిన తర్వాత, దేవతలు, దానవులు, కిన్నరులు రాక్షసుని ఆయుష్షు ఇక చాలా తక్కువగా మిగిలిందని అనుకున్నారు.
తతః ససర్జ తం రామః శరమప్రతిమౌజసమ్। రావణాన్తకరం ఘోరం బ్రహ్మదణ్డమివోద్యతమ్
అప్పుడే రాముడు అపూర్వమైన బలంతో, రావణుని అంతం చేయడానికి భయంకరంగా ఉన్న ఆ బాణాన్ని, బ్రహ్మదండంలా పైకి ఎత్తి విడిచాడు.
ముక్తమాత్రేణ రామేణ దూరాకృష్టేన భారత। స తేన రాక్షసశ్రేష్ఠః సరథః సాశ్వసారథిః। ప్రజజ్వాల మహాజ్వాలేనాగ్నినాభిపరిప్లుతః
భారతా! రాముడు ఆ బాణాన్ని దూరం నుంచి విడిచిన వెంటనే, ఆ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు తన రథంతో, గుర్రాలతో, సారథితో కలిసి, పెద్ద అగ్నిలో మునిగిపోయినట్టు అగ్ని జ్వాలల్లో కాలిపోయాడు.
తతః ప్రహృష్టాస్త్రిదశాః సహగన్ధర్వచారణాః। నిహతం రావణం దృష్ట్వా రామేణాక్లిష్టకర్మణా
రాముడు నిర్దోషమైన కార్యంతో రావణుని సంహరించిన దృశ్యాన్ని చూసి, దేవతలు, గంధర్వులు, చారణులు అందరూ హర్షంతో ఉల్లాసపడ్డారు.
తత్యజుస్తం మహాభాగం పఞ్చభూతాని రావణమ్। భ్రంశితః సర్వలోకేషు స హి బ్రహ్మాస్త్రతేజసా
బ్రహ్మాస్త్రపు తేజస్సుతో రావణుడు అన్ని లోకాలలోనూ కూలిపోయాడు. అయనను ఐదు భూతాలు కూడా వదిలేశాయి.
శరీరధాతవో హ్యస్ మాసం రుధిరమేవ చ। నేశుర్బ్రహ్మాస్త్రనిర్దగ్దా న చ భస్మాప్యదృశ్యత
బ్రహ్మాస్త్రం కాల్చిన తర్వాత, రావణుని శరీరంలోని రక్తం, ఇతర ధాతువులు నిలువలేదు; బూడిద కూడా కనిపించలేదు.
స హత్వా రావయణం క్షుద్రం రాక్షసేనద్రం సురద్విషమ్। బభూవ హృష్టః ససుహృద్రామః సౌమిత్రిణా సహ
రాక్షసుల చిన్నపెద్ద రాజు, దేవతలకు శత్రువైన రావణుని సంహరించిన రాముడు, సౌమిత్రితో మరియు మిత్రులతో కలిసి ఆనందించాడు.
తతో హతే దశగ్రీవే దేవాః సర్షిపురోగమాః। ఆశీర్భిర్జయయుక్తాభిరానర్చుస్తం మహాభుజమ్
దశముఖుడైన రావణుడు చనిపోయిన తర్వాత, ఋషులు ముందుండి దేవతలు రాముని జయాశీర్వాదాలతో సత్కరించారు.
రామం కమలపత్రాక్షం తుష్టువుః సర్వదేవతాః। గన్ధర్వాః పుష్పవర్షైశ్చ వాగ్భిశ్చ త్రిదశాలయాః
పద్మపత్రాల వంటి కన్నులు కలిగిన రాముని దేవతలు స్తుతించారు; గంధర్వులు పుష్పవర్షం కురిపించారు; త్రిదశలోక నివాసులు మధుర వాక్యాలతో స్తుతించారు.
పూజయిత్వా రణే రామం ప్రతిజగ్ముర్యథాగతమ్। తన్మహోత్సవసంకాశమాసీదాకాశమచ్యుత
యుద్ధంలో రాముని పూజించి, వారు ఎలా వచ్చారో అలా తిరిగి వెళ్ళిపోయారు. ఆకాశమంతా ఉత్సవంగా మారింది, అచ్యుతా!
తతో హత్వా దశగ్రీవం లఙ్కాం రామో మహాయశాః। విభీషణాయ ప్రదదౌ ప్రభుః పరపురంజయః
పదిముఖాల రావణుని సంహరించిన రాముడు, పరపురాలను జయించిన వాడు, తన మహిమతో లంకను విభీషణునికి అప్పగించాడు.
తతః సీతాం పురస్కృత్య విభీషణపురస్కృతామ్। అవిన్ధ్యో నామ సుప్రజ్ఞో వృద్ధామాత్యో వినిర్యయౌ
ఆ తర్వాత, సీతను ముందుంచి, విభీషణునితో కలిసి, అవింద్యుడు అనే వృద్ధ మంత్రివర్యుడు బయటకు వచ్చాడు.
ఉవాచ చ మహాత్మానం కాకుత్స్థం దైన్యమాస్థితమ్। ప్రతీచ్ఛ దేవీం సద్వృత్తాం మహాత్మఞ్జానకీమితి
ఆ వృద్ధుడు దుఃఖంలో ఉన్న కకుత్స్థుని దగ్గరికి వచ్చి, 'మహాత్మా! నీకు యోగ్యమైన, సద్గుణాలున్న జానకిని స్వీకరించు' అని అన్నాడు.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్మాదవతీర్య రథోత్తమాత్। బాష్పేణాపిహితాం సీతాం దదర్శేక్ష్వాకునన్దనః
ఆ మాటలు విని, ఇక్ష్వాకుల వంశజుడు తన రథం నుంచి దిగిపోయి, కన్నీళ్లతో ముఖం ముసుగైన సీతను చూశాడు.
తాం దృష్ట్వా చారుసర్వాఙ్గీం యానస్థాం శోకకర్శితామ్। మలోపచితసర్వాఙ్గీం జటిలాం కృష్ణవాససమ్
అందమైన అవయవాలు కలిగి, వాహనంలో నిలబడి, దుఃఖంతో క్షీణించిన, మురికి పట్టిన శరీరంతో, జటలు వేసుకుని, నలుపు వస్త్రాలు ధరించిన సీతను రాముడు చూశాడు.
ఉవాచ రామో వైదేహీం పరామర్శవిశఙ్కితః। `లక్షయిత్వేఙ్గితం సర్వం ప్రియం తస్యై నివేద్య సః
రాముడు, సీతను తాకడంలో సంకోచంతో, ఆమె హావభావాలను గమనిస్తూ, తన మనసులోని మాటను ఆమెకు చెప్పాడు.
గచ్ఛ వైదేహి ముక్తా త్వం యత్కార్యం తనమయా కృతమ్। మామాసాద్యపతిం భద్రే న త్వం రాక్షసవేశ్మని। జరాం వ్రజేథా ఇతిమే నిహతోసౌ నిశాచరః
వైదేహి! నీవు ఇప్పుడు స్వతంత్రురాలివి. నేను చేయాల్సిన పని పూర్తయ్యింది. సుభాగినీ! నీవు ఇక రాక్షసుని ఇంట్లో ఉండాల్సిన అవసరం లేదు, అక్కడ వృద్ధాప్యంలోకి వెళ్లాల్సిన అవసరం లేదు. ఆ నిశాచరుడు మరణించాడు.
కథం హ్యస్మద్విధో జాతు జానన్ధర్మవినిశ్చయమ్। పరహస్తగతాం నారీం ముహూర్తమపి ధారయేత్
న్యాయాన్ని బాగా తెలిసిన నా వంటి వాడికి, ఇంకొకరి చేతిలో పడిన మహిళను ఒక్క క్షణమైనా దగ్గర ఉంచడం ఎలా సాధ్యం?
సువృత్తామసువృత్తాం వాఽప్యహం త్వామద్య మైథిలి। నోత్సహే పరిభోగాయ శ్వావలీఢం హవిర్యథా
మైథిలీ! నీవు మంచి గుణాలున్నవా, లేనివా అనే సంగతి కాకుండా, నిన్ను నేను ఈ రోజు స్వీకరించలేను. కుక్క నాకిన నైవేద్యాన్ని ఎవ్వరూ తినరుగా, అలాగే నిన్ను నేను అంగీకరించలేను.
తతః సా సహసా బాలా తచ్ఛ్రుత్వా దారుణం వచః। పపాత దేవీ వ్యథితా నికృత్తా కదలీ యథా
ఆ చిన్నదైన సీత, ఆ కఠినమైన మాటలు విని, ఒక్కసారిగా బాధతో కోసిన అరటి చెట్టు లా నేలపై పడిపోయింది.
యోప్యస్యా హర్షసంభూతో ముఖరాగః పురాఽభవత్। క్షణేన సపునర్నష్టో నిఃశ్వాసాదివ దర్పణే
ఆమె ముఖంలో ఉన్న ఆనందపు కాంతి, ఒక్క క్షణంలోనే, అద్దంలో ఊపిరి మాయమయ్యినట్టు మాయమైపోయింది.