సుగ్రీవజామ్బవన్తౌ చహనుమానఙ్గదస్తథా। మైన్దద్వివిదనీలాశ్చ ప్రాయః ప్లవగసత్తమాః
సుగ్రీవుడు, జాంబవంతుడు, హనుమంతుడు, అంగదుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు, నీలుడు — వీళ్లందరూ కూడా, వానరులలో శ్రేష్ఠులుగా, అదే విధంగా చేసారు.
తథాసమభవచ్చాపి యదువాచ విభీషణః। క్షణేనాతీన్ద్రియాణ్యేషాం చక్షుంష్యాసన్యుధిష్ఠిర
విభీషణుడు చెప్పినట్లే జరిగింది. యుధిష్ఠిరా, క్షణంలోనే వారి కళ్ళు అద్భుతమైన శక్తిని పొందాయి.
ఇన్ద్రజిత్కృతకర్మా తు పిత్రే కర్మ తదాఽఽత్మనః। నివేద్య పునరాగచ్ఛత్త్వరయాఽఽజిశిరఃప్రతి
ఇంద్రజిత్ తన పని పూర్తిచేసి, తండ్రికి ఆ విషయం తెలియజేసి, వెంటనే యుద్ధభూమి వైపు తిరిగి వెళ్ళాడు.
తమాగతం తు సంక్రుద్ధం పునరేవ యుయుత్సయా। అభిదుద్రావ సౌమిత్రిర్విభీషణమతే స్థితః
అతను తిరిగి, కోపంతో, యుద్ధానికి సిద్ధంగా వస్తున్నాడని చూసి, విభీషణుడి సలహా మేరకు సౌమిత్రి అతనివైపు ఎదురుగా దూసుకెళ్లాడు.
అకృతాహ్నికమేవైనం జిఘాంసుర్జితకాశినమ్। శరైర్జఘాన సంక్రుద్ధః కృతసంజ్ఞోఽథ లక్ష్మణః
దినచర్యా కర్మలు చేయకుండానే, విజయవంతుడిని సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో, కోపంతో ఉన్న లక్ష్మణుడు, మళ్లీ చైతన్యం పొందినవాడిగా, బాణాలతో అతనిని గాయపరిచాడు.
తయోః సమభవద్యుద్ధం తదాఽన్యోన్యం జీగీషతోః। అతీవ చిత్రమాశ్చర్యం శక్రప్రహ్లాదయోరివ
విజయం సాధించాలనే తపనతో ఆ ఇద్దరి మధ్య అద్భుతమైన, ఆశ్చర్యకరమైన యుద్ధం జరిగింది. అది ఇంద్రుడు, ప్రహ్లాదుడు యుద్ధించినట్లే అద్భుతంగా కనిపించింది.
అవిధ్యదిన్ద్రజిత్తీక్ష్ణైః సౌమిత్రిం మర్మభేదిభిః। సౌమిత్రిశ్చానలస్పర్శైరవిధ్యద్రావణిం శరైః
ఇంద్రజిత్, పదునైన, శరీరంలోని ముఖ్య భాగాలను చీల్చే బాణాలతో సౌమిత్రిని గాయపరిచాడు. సౌమిత్రి కూడా అగ్ని తాకినట్లుగా మండే బాణాలతో రావణిపుత్రుడిని గాయపరిచాడు.
సౌమిత్రిశరసంస్పర్శాద్రావణిః క్రోధమూర్చ్ఛితః। అసృజల్లక్ష్మణాయాష్టౌ శరానాశీవిషోపమాన్
సౌమిత్రి బాణాల తాకిడితో రావణిపుత్రుడు కోపంతో మునిగిపోయి, లక్ష్మణునిపై ఎనిమిది బాణాలను, విషసర్పాల్లా, వదిలాడు.
తస్యేషూన్పావకస్పర్శైః సౌమిత్రిః పత్రిభిస్త్రిభిః। `వారయామాస నారాచైః సౌమిత్రిర్మిత్రనన్దనః
అగ్ని తాకినట్టున్న ఆ బాణాలను సౌమిత్రి, మిత్రులకు ఆనందంగా ఉండే వాడు, మూడు పక్షిరాజు బాణాలతో, ఇనుప అంచుతో అడ్డుకున్నాడు.
అసృజల్లక్ష్మణశ్చాష్టౌ రాక్షసాయ శరాన్పునః'। తథా తం న్యహనద్వీరస్తన్మే నిగదతః శృణు
లక్ష్మణుడు మళ్లీ ఆ రాక్షసుడిపై ఎనిమిది బాణాలను వదిలాడు. ఆ వీరుడు అతనిని ఎలా గాయపరిచాడో నేను చెప్తున్నాను, విను.
ఏకేనాస్య ధనుష్మన్తం బాహుం దేహాదపాతయత్। ద్వితీయేన తు బాణేన భుజమన్యమపాతయత్
ఒక బాణంతో అతని విల్లు పట్టిన భుజాన్ని శరీరం నుండి వేరు చేశాడు. రెండవ బాణంతో ఇంకొక భుజాన్ని కూడా తొలగించాడు.
తృతీయేన తు బాణేన శితధారేణ భాస్వతా। జహార సునసం చాపి శిరో జ్వలితకుణ్డలమ్
మూడవది పదునైన, మెరిసే బాణంతో, అందమైన ముక్కుతో ఉన్న, మండే కుండలాలతో అలంకరించబడిన తలని వేరు చేశాడు.
వినికృత్తభుజస్కన్ధః కబన్ధాకృతిదర్శనః। `పపాత వసుధాయాం తు ఛిన్నమూల ఇవద్రుమః
కట్టిన భుజాలు, భుజములు కోసివేయబడి, కబంధుడి రూపంలో ఉన్న వాడు, వేర్లు కోసిన చెట్టు నేలకూలినట్లు భూమిపై పడిపోయాడు.
తం హత్వాసూతమప్యస్త్రైర్జఘాన బలినంవరః। లఙ్కాం ప్రవేశయామాసుస్తం రథం వాజినస్తదా
ఆయనను చంపిన తర్వాత, అతడు ప్రాణం లేకపోయినా, బలవంతుడు ఆయుధాలతో మళ్లీ కొట్టాడు. ఆ తర్వాత తన రథాన్ని లంకలోకి తీసుకురమ్మని చెప్పాడు.
దదర్శ రావణస్తం చ రథం పుత్రవినాకృతమ్। స పుత్రం నిహతం శ్రుత్వా త్రాసాత్సంభ్రాన్తమానసః
రావణుడు తన కుమారుడు లేని రథాన్ని చూశాడు. కుమారుడు చనిపోయాడని విని, భయంతో మనసు కలవరపోయింది.
రావణః శోకమోహార్తో వైదేహీం హన్తుముద్యతః ।। ఙ్గమాదాయ దుష్టాత్మా జవేనాభిపపాత హ
శోకంతో, మోహంతో బాధపడుతూ, దుష్టహృదయుడైన రావణుడు ఆయుధాన్ని పట్టుకుని, సీతను చంపాలని ఉద్దేశంతో వేగంగా దూసుకెళ్లాడు.
తం దృష్ట్వాతస్య దుర్బుద్దేరవిన్ధ్యః పాపనిశ్చయమ్। శమయామాస సంక్రుద్ధం శ్రూయతాం యేన హేతునా
అతని దుష్టబుద్ధిని, పాపకార్యాన్ని గమనించిన అవింద్యుడు, కోపంతో ఉన్న రావణుడిని ఆపాడు. ఎందుకు ఆపాడో వినండి.
మహారాజ్యేస్థితో దీప్తే న స్త్రియం హన్తుమర్హసి। హతైవైషా యదా స్త్రీ చ కబన్ధనస్థా చ తే వశే
నీకు మహారాజ్యమూ, మహిమా ఉన్నప్పుడు, నీవు ఒక స్త్రీని చంపకూడదు. ఆమె ఇప్పటికే ఓడిపోయింది, బందీగా నీ ఆధీనంలో ఉంది.
న చైషా దహభేదేన హతాస్యాదితి మే మతిః। జహి భర్తారమేవాస్యా హతే తస్మిన్హతా భవేత్
ఈమెను నిప్పుతో గానీ, ఇంకేదైనా విధంగా గానీ చంపలేదని నా అభిప్రాయం. ఆమె భర్తను చంపు, అతడు చనిపోతే ఆమె కూడా చనిపోయినట్టే.
న హి తే విక్రమే తుల్యః సాక్షాదపి శతక్రతుః। అసకృద్ధి త్వయా సన్ద్రాస్త్రాసితాస్త్రిదసా యుధి
నీ శౌర్యానికి స్వయంగా ఇంద్రుడైనా సమానం కాదు. యుద్ధంలో నీవు ఎన్నోసార్లు దేవతలను భయపెట్టావు.
ఏవం బహువిధైర్వాక్యైరవిన్ధ్యో రావణం తదా। క్రుద్ధం సంశమయామాస జగృహే చ స తద్వచః
అవింద్యుడు ఇలా అనేక మాటలతో కోపంతో ఉన్న రావణుడిని శాంతింపజేశాడు. రావణుడు అతని మాటను అంగీకరించాడు.
నిర్యాణే స మతిం కృత్వా నియన్తారం క్షపాచరః। ఆజ్ఞాపయామాస తదారథో మే కల్ప్యతామితి
బయలుదేరాలని నిర్ణయించుకుని, రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసాధిపతి తన రథాన్ని సిద్ధం చేయమని తన రథసారథిని ఆదేశించాడు.
తతః క్రుద్ధో దశగ్రీవః ప్రియే పుత్రే నిపాతితే। నిర్యయౌ రథమాస్థాయ హేమరత్నవిభూషితమ్
తన ప్రియమైన కుమారుడు చనిపోయినందుకు కోపంతో ఉన్న పది తలల రావణుడు, బంగారం, రత్నాలతో అలంకరించిన రథాన్ని ఎక్కి బయలుదేరాడు.
సంవృతోరాక్షసైర్ఘేరైర్వివిధాయుధపాణిభిః। అభిదుద్రావ రామం స పోథయన్హరియూథపాన్
వివిధ ఆయుధాలు పట్టుకున్న భయంకరమైన రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి, రావణుడు రాముడిపైన దూసుకెళ్లాడు. వానరసేనాధిపతులను కొట్టాడు.
తమాద్రవన్తం సంక్రుద్ధ మైన్దనీలనలాఙ్గదాః। హనుమాఞ్జామ్బవాంశ్చైవ ససైన్యాః పర్యవారయన్
మైంద, నీల, అంగద, హనుమంతుడు, జాంబవంతుడు మరియు వారి సేనలు, కోపంతో ముందుకు వస్తున్న రావణుడిని చుట్టుముట్టారు.
తే దశగ్రీవసైన్యం తదృక్షవానరపుఙ్గవాః। ద్రుమైర్విధ్వంసయాంచక్రుర్దశగ్రీవస్య పశ్యతః
ఆ రిక్షవానరులలో శ్రేష్ఠులు చెట్లతో రావణుడి సైన్యాన్ని నాశనం చేయడం ప్రారంభించారు. రావణుడు చూస్తూ ఉన్నాడు.
తతః స్వసైన్యమాలోక్య వధ్యమానమరాతిభిః। మాయావీ చాసృజన్మాయాం రావణో రాక్షసాధిపః
తన సైన్యం శత్రువుల చేతిలో నశించిపోతున్నదని చూసి, మాయలో నిపుణుడైన రావణుడు మాయను ప్రదర్శించాడు.
తస్య దేహవినిష్క్రాన్తాః శతశోఽథ సహస్రశః। రాక్షసాః ప్రత్యదృశ్యన్త శరశక్త్యృష్టిపాణయః
అతని శరీరంనుండి వందలాది, వేలాది రాక్షసులు, బాణాలు, శక్తులు, ఇష్టిపాళ్లు పట్టుకుని బయటకు వచ్చారు.
తాన్రామో జఘ్నివాన్సర్వాన్దివ్యేనాస్త్రేణ రాక్షసాన్। అథ భూయోపి మాయాం స వ్యదధాద్రాక్షసాధిపః
రాముడు ఆ రాక్షసులను దివ్యాస్త్రంతో సంహరించాడు. ఆ తరువాత రాక్షసాధిపతి మళ్లీ మరో మాయను సృష్టించాడు.
కృత్వా రామస్ రూపాణి లక్ష్మణస్య చ భారత। అభిదుద్రావ రామం చ లక్ష్మణం చ దశాననః
రాముడు, లక్ష్మణుడు రూపాలు ధరించి, పది తలల రావణుడు ఇద్దరిమీదా దూసుకెళ్లాడు, ఓ భారతా!