దృష్ట్వా నిపతితౌ భూమౌ సర్వాఙ్గేషు శరాచితౌ। సుగ్రీవః కపిభిః సార్ధం పరివార్యోపతస్తివాన్
వారు భూమిపై పడిపోయి, శరీరమంతా బాణాలతో కప్పబడి ఉన్నదాన్ని చూసి, సుగ్రీవుడు వానరులతో కలిసి వారిని చుట్టుముట్టాడు.
సుషేణమైన్దద్వివిదైః కుముదేనాఙ్గదేన చ। హనుమననీలతారైశ్చ నలేన చ కపీశ్వరః
సుషేణుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు, కుముదుడు, అంగడు, హనుమంతుడు, నీలుడు, తార, నలుడు — వీరందరితో వానరుల రాజు అక్కడ నిలిచాడు.
తతస్తం దేశమాగమ్య కృతకర్మా విభీషణః। బోధయామాస తౌ వీరౌ ప్రజ్ఞాస్త్రేణ ప్రమోహితౌ
తర్వాత, కార్యసిద్ధి కలిగిన విభీషణుడు ఆ ప్రదేశానికి వచ్చి, మోహనాస్త్ర ప్రభావంతో మత్తులో ఉన్న ఆ ఇద్దరు వీరులను జాగృతం చేశాడు.
విశల్యౌ చాపి సుగ్రీవః క్షణేనైతౌ చకార హ। విశల్యయా మహౌషధ్యా దివ్యమన్త్రప్రయుక్తయా
అప్పుడే సుగ్రీవుడు, దివ్యమైన మంత్రాలతో శక్తి కలిగిన మహౌషధితో, ఆ ఇద్దరినీ క్షణంలోనే బాణాల బాధ నుంచి విముక్తులను చేశాడు.
తౌ లబ్ధసంజ్ఞౌ నృవరౌ విశల్యావుదతిష్ఠతామ్। ఉభౌ గతక్లమౌ చాస్తాం ణేనైతౌ మహారథౌ
ఆ ఇద్దరు రాజులు, మళ్లీ సొంత బలాన్ని పొందిన తర్వాత, బాణాలు తొలగిపోయి, అలసట పోయి, ఇద్దరూ కలసి నిలబడ్డారు. వీరిద్దరూ మహా రథులుగా, శక్తివంతులుగా కనిపించారు.
తతో విభీషణః పార్థ రామమిక్ష్వాకునన్దనమ్। ఉవాచ విజ్వరం దృష్ట్వా కృతాఞ్జలిరిదం వచః
ఆ సమయంలో విభీషణుడు, పార్థా, ఇక్ష్వాకుల వంశానికి ఆనందంగా ఉన్న రాముడిని జ్వరములేని స్థితిలో చూసి, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.
అయమమ్భో గృహీత్వాతు రాజరాజస్ శాసనాత్। గుహ్కోఽభ్యాగతః శ్లేతాత్త్వత్సకాశమరిందమ
ఇదిగో రాజాధిరాజా, నీ ఆజ్ఞతో గుహుడు ఈ నీటిని తీసుకొచ్చాడు. శత్రువులను సంహరించేవాడా, అతడు నీ వద్దకు వచ్చాడు.
ఇదమమ్భః కుబేరస్తే మహారాజ ప్రయచ్ఛతి। అన్తర్హితానాం భూతానాం దర్శనార్థం పరంతప
మహారాజా, ఈ నీటిని కుబేరుడు నీకు ఇచ్చాడు. దాచబడిన భూతాలను చూడటానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది, శత్రువులను కాల్చేవాడా.
అనేన మృష్టనయనో భూతాన్యన్తర్హితాన్యుత। భవాన్ద్రక్ష్యతి యస్మై చ భవానేతత్ప్రదాస్యతి
ఈ నీటితో కళ్ళు శుభ్రం చేసుకుంటే, దాచబడిన భూతాలను నువ్వు చూడగలవు. ఈ నీటిని నువ్వు ఎవరికి ఇస్తే, వారు కూడా అవే భూతాలను చూడగలుగుతారు.
తథేతి రామస్తద్వారి ప్రతిగృహ్యాభిసంస్కృతమ్। చకార నేత్రయోః శౌచం లక్ష్మణశ్చ మహామనాః
అవును అని రాముడు ఆ నీటిని స్వీకరించి, చెప్పిన విధంగా కళ్ళు శుభ్రం చేసుకున్నాడు. మహాత్ముడైన లక్ష్మణుడూ అలాగే చేసాడు.
సుగ్రీవజామ్బవన్తౌ చహనుమానఙ్గదస్తథా। మైన్దద్వివిదనీలాశ్చ ప్రాయః ప్లవగసత్తమాః
సుగ్రీవుడు, జాంబవంతుడు, హనుమంతుడు, అంగదుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు, నీలుడు — వీళ్లందరూ కూడా, వానరులలో శ్రేష్ఠులుగా, అదే విధంగా చేసారు.
తథాసమభవచ్చాపి యదువాచ విభీషణః। క్షణేనాతీన్ద్రియాణ్యేషాం చక్షుంష్యాసన్యుధిష్ఠిర
విభీషణుడు చెప్పినట్లే జరిగింది. యుధిష్ఠిరా, క్షణంలోనే వారి కళ్ళు అద్భుతమైన శక్తిని పొందాయి.
ఇన్ద్రజిత్కృతకర్మా తు పిత్రే కర్మ తదాఽఽత్మనః। నివేద్య పునరాగచ్ఛత్త్వరయాఽఽజిశిరఃప్రతి
ఇంద్రజిత్ తన పని పూర్తిచేసి, తండ్రికి ఆ విషయం తెలియజేసి, వెంటనే యుద్ధభూమి వైపు తిరిగి వెళ్ళాడు.
తమాగతం తు సంక్రుద్ధం పునరేవ యుయుత్సయా। అభిదుద్రావ సౌమిత్రిర్విభీషణమతే స్థితః
అతను తిరిగి, కోపంతో, యుద్ధానికి సిద్ధంగా వస్తున్నాడని చూసి, విభీషణుడి సలహా మేరకు సౌమిత్రి అతనివైపు ఎదురుగా దూసుకెళ్లాడు.
అకృతాహ్నికమేవైనం జిఘాంసుర్జితకాశినమ్। శరైర్జఘాన సంక్రుద్ధః కృతసంజ్ఞోఽథ లక్ష్మణః
దినచర్యా కర్మలు చేయకుండానే, విజయవంతుడిని సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో, కోపంతో ఉన్న లక్ష్మణుడు, మళ్లీ చైతన్యం పొందినవాడిగా, బాణాలతో అతనిని గాయపరిచాడు.
తయోః సమభవద్యుద్ధం తదాఽన్యోన్యం జీగీషతోః। అతీవ చిత్రమాశ్చర్యం శక్రప్రహ్లాదయోరివ
విజయం సాధించాలనే తపనతో ఆ ఇద్దరి మధ్య అద్భుతమైన, ఆశ్చర్యకరమైన యుద్ధం జరిగింది. అది ఇంద్రుడు, ప్రహ్లాదుడు యుద్ధించినట్లే అద్భుతంగా కనిపించింది.
అవిధ్యదిన్ద్రజిత్తీక్ష్ణైః సౌమిత్రిం మర్మభేదిభిః। సౌమిత్రిశ్చానలస్పర్శైరవిధ్యద్రావణిం శరైః
ఇంద్రజిత్, పదునైన, శరీరంలోని ముఖ్య భాగాలను చీల్చే బాణాలతో సౌమిత్రిని గాయపరిచాడు. సౌమిత్రి కూడా అగ్ని తాకినట్లుగా మండే బాణాలతో రావణిపుత్రుడిని గాయపరిచాడు.
సౌమిత్రిశరసంస్పర్శాద్రావణిః క్రోధమూర్చ్ఛితః। అసృజల్లక్ష్మణాయాష్టౌ శరానాశీవిషోపమాన్
సౌమిత్రి బాణాల తాకిడితో రావణిపుత్రుడు కోపంతో మునిగిపోయి, లక్ష్మణునిపై ఎనిమిది బాణాలను, విషసర్పాల్లా, వదిలాడు.
తస్యేషూన్పావకస్పర్శైః సౌమిత్రిః పత్రిభిస్త్రిభిః। `వారయామాస నారాచైః సౌమిత్రిర్మిత్రనన్దనః
అగ్ని తాకినట్టున్న ఆ బాణాలను సౌమిత్రి, మిత్రులకు ఆనందంగా ఉండే వాడు, మూడు పక్షిరాజు బాణాలతో, ఇనుప అంచుతో అడ్డుకున్నాడు.
అసృజల్లక్ష్మణశ్చాష్టౌ రాక్షసాయ శరాన్పునః'। తథా తం న్యహనద్వీరస్తన్మే నిగదతః శృణు
లక్ష్మణుడు మళ్లీ ఆ రాక్షసుడిపై ఎనిమిది బాణాలను వదిలాడు. ఆ వీరుడు అతనిని ఎలా గాయపరిచాడో నేను చెప్తున్నాను, విను.
ఏకేనాస్య ధనుష్మన్తం బాహుం దేహాదపాతయత్। ద్వితీయేన తు బాణేన భుజమన్యమపాతయత్
ఒక బాణంతో అతని విల్లు పట్టిన భుజాన్ని శరీరం నుండి వేరు చేశాడు. రెండవ బాణంతో ఇంకొక భుజాన్ని కూడా తొలగించాడు.
తృతీయేన తు బాణేన శితధారేణ భాస్వతా। జహార సునసం చాపి శిరో జ్వలితకుణ్డలమ్
మూడవది పదునైన, మెరిసే బాణంతో, అందమైన ముక్కుతో ఉన్న, మండే కుండలాలతో అలంకరించబడిన తలని వేరు చేశాడు.
వినికృత్తభుజస్కన్ధః కబన్ధాకృతిదర్శనః। `పపాత వసుధాయాం తు ఛిన్నమూల ఇవద్రుమః
కట్టిన భుజాలు, భుజములు కోసివేయబడి, కబంధుడి రూపంలో ఉన్న వాడు, వేర్లు కోసిన చెట్టు నేలకూలినట్లు భూమిపై పడిపోయాడు.
తం హత్వాసూతమప్యస్త్రైర్జఘాన బలినంవరః। లఙ్కాం ప్రవేశయామాసుస్తం రథం వాజినస్తదా
ఆయనను చంపిన తర్వాత, అతడు ప్రాణం లేకపోయినా, బలవంతుడు ఆయుధాలతో మళ్లీ కొట్టాడు. ఆ తర్వాత తన రథాన్ని లంకలోకి తీసుకురమ్మని చెప్పాడు.
దదర్శ రావణస్తం చ రథం పుత్రవినాకృతమ్। స పుత్రం నిహతం శ్రుత్వా త్రాసాత్సంభ్రాన్తమానసః
రావణుడు తన కుమారుడు లేని రథాన్ని చూశాడు. కుమారుడు చనిపోయాడని విని, భయంతో మనసు కలవరపోయింది.
రావణః శోకమోహార్తో వైదేహీం హన్తుముద్యతః ।। ఙ్గమాదాయ దుష్టాత్మా జవేనాభిపపాత హ
శోకంతో, మోహంతో బాధపడుతూ, దుష్టహృదయుడైన రావణుడు ఆయుధాన్ని పట్టుకుని, సీతను చంపాలని ఉద్దేశంతో వేగంగా దూసుకెళ్లాడు.
తం దృష్ట్వాతస్య దుర్బుద్దేరవిన్ధ్యః పాపనిశ్చయమ్। శమయామాస సంక్రుద్ధం శ్రూయతాం యేన హేతునా
అతని దుష్టబుద్ధిని, పాపకార్యాన్ని గమనించిన అవింద్యుడు, కోపంతో ఉన్న రావణుడిని ఆపాడు. ఎందుకు ఆపాడో వినండి.
మహారాజ్యేస్థితో దీప్తే న స్త్రియం హన్తుమర్హసి। హతైవైషా యదా స్త్రీ చ కబన్ధనస్థా చ తే వశే
నీకు మహారాజ్యమూ, మహిమా ఉన్నప్పుడు, నీవు ఒక స్త్రీని చంపకూడదు. ఆమె ఇప్పటికే ఓడిపోయింది, బందీగా నీ ఆధీనంలో ఉంది.
న చైషా దహభేదేన హతాస్యాదితి మే మతిః। జహి భర్తారమేవాస్యా హతే తస్మిన్హతా భవేత్
ఈమెను నిప్పుతో గానీ, ఇంకేదైనా విధంగా గానీ చంపలేదని నా అభిప్రాయం. ఆమె భర్తను చంపు, అతడు చనిపోతే ఆమె కూడా చనిపోయినట్టే.
న హి తే విక్రమే తుల్యః సాక్షాదపి శతక్రతుః। అసకృద్ధి త్వయా సన్ద్రాస్త్రాసితాస్త్రిదసా యుధి
నీ శౌర్యానికి స్వయంగా ఇంద్రుడైనా సమానం కాదు. యుద్ధంలో నీవు ఎన్నోసార్లు దేవతలను భయపెట్టావు.