ప్రభుర్వరిష్ఠో వరదో వైశంపాయనమేవ చ। సంహితాస్తైః పృథక్త్వేన భారతస్య ప్రకాశితాః
ఆ పరమేశ్వరుడు, వరప్రదాత అయినవాడు, వైశంపాయనునికీ బోధించాడు. వారందరి ద్వారా భారత సంహితలు వేర్వేరుగా ప్రచారం అయ్యాయి.
తథా భీష్మః శాన్తనవో గఙ్గాయామమితద్యుతిః। వసువీర్యాత్సమభవన్మహావీర్యో మహాయశాః
అలాగే, శాంతను కుమారుడైన భీష్ముడు, గంగా దేవిలో జన్మించినవాడు, అపారమైన తేజస్సుతో, వసువుల బలంతో, గొప్ప పరాక్రమం, మహాప్రతిష్ట కలిగినవాడిగా పుట్టాడు.
వైదార్థవిచ్చ భగవానృషిర్విప్రో మహాయశాః। శూలే ప్రోతః పురాణర్షిరచోరశ్చోరశఙ్కయా
వైదార్థ విద్యలో నిపుణుడైన, మహా కీర్తి కలిగిన ఆ మహర్షి, ఒకసారి దొంగ అనుమానంతో పురాతన ఋషి శూలంపై పెట్టబడ్డాడు.
అణీమాణ్డవ్య ఇత్యేవం విఖ్యాతః స మహాయశాః। స ధర్మమాహూయ పురా మహర్షిరిదముక్తవాన్
ఆయన అణీ మాండవ్యుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆ మహర్షి ఒకప్పుడు ధర్మదేవుని పిలిచి ఇలా అన్నాడు.
ఇషీకయా మయా బాల్యాద్విద్ధా హ్యేకా శకున్తికా। తత్కిల్బిషం స్మరే ధర్మ నాన్యత్పాపమహం స్మరే
చిన్నప్పటిలో నేను ఒక శకుంతిక పక్షిని ఒక గడ్డి కంచుతో గాయపరిచాను. ధర్మదేవా, నాకు గుర్తున్న పాపం ఇదే తప్ప, ఇంకొకటి లేదు.
తన్మే సహస్రమమితం కస్మాన్నేహాజయత్తపః। గరీయాన్బ్రాహ్మణవధః సర్వభూతవధాద్యతః
అయితే నా అపారమైన తపస్సు ఫలించకపోయినదానికి కారణం ఏమిటి? ఎందుకంటే బ్రాహ్మణ హత్య అన్ని జీవులను హత్య చేయడానికన్నా ఘోరమైనది.
తస్మాత్త్వం కిల్బిషాదస్మాచ్ఛూద్రయోనౌ జనిష్యసి
అందువల్ల, ఈ పాపానికి నీవు శూద్ర యోనిలో జన్మిస్తావు.
విద్వాన్విదురరూపేణ ధార్మికః కిల్బిషాత్తతః। సంజయో మునికల్పస్తు జజ్ఞే సూతో గవల్గణాత్
ఆ పాపం వల్ల, ఆ జ్ఞాని ధార్మికుడు విడురుడిగా జన్మించాడు. మునులకు సమానమైన సంజయుడు గవల్గణుని వంశంలో సూతపుత్రుడిగా పుట్టాడు.
సూర్యాచ్చ కున్తికన్యాయాం జజ్ఞే కర్ణో మహాబలః। సహజం కవచం బిభ్రత్కుణ్డలోద్యోతితాననః
సూర్యుని అనుగ్రహంతో కుంతికి పుట్టినవాడు మహాబలుడు కర్ణుడు. అతని ముఖాన్ని ప్రకాశింపజేసే సహజ కవచం, కుండలాలు అతనికి ఉండేవి.
అనుగ్రహార్థం లోకానాం విష్ణుర్లోకనమస్కృతః। వసుదేవాత్తు దేవక్యాం ప్రాదుర్భూతో మహాయశాః
ప్రపంచాల మేలుకోసం, అందరి పూజకు పాత్రుడైన విష్ణువు, వసుదేవుడు–దేవకుల నుండి గొప్ప ఖ్యాతిని పొందినవాడిగా అవతరించాడు.
అనాదినిధనో దేవః స కర్తా జగతః ప్రభుః। అవ్యక్తమక్షరం బ్రహ్మ ప్రధానం త్రిగుణాత్మకమ్
ఆ దేవుడు ఆదియంతములేని వాడు, జగత్తుకు సృష్టికర్త, ప్రభువు; కనిపించని, నశించని బ్రహ్మ, మూడు గుణాలతో కూడిన మూలతత్త్వం.
ఆత్మానమవ్యయం చైవ ప్రకృతిం ప్రభవం ప్రభుమ్। పురుషం విశ్వకర్మాణం సత్వయోగం ధ్రువాక్షరమ్
అతడు మారని ఆత్మ, ప్రకృతికి మూలమూ అధిపతియూ, జగతిని సృష్టించేవాడు, సత్వగుణంలో స్థిరంగా ఉండే, ఎప్పటికీ మారని వాడు.
అనన్తమచలం దేవం హంసం నారాయణం ప్రభుమ్। ధాతారమజమవ్యక్తం యమాహుః పరమవ్యయమ్
అతడు అనంతుడు, అచలుడు, హంస స్వరూపుడూ నారాయణుడూ, జగతికి అధిపతి; సృష్టికర్త, జన్మలేని, కనిపించని, పరమమైన, నశించని వాడని వారు అంటారు.
కైవల్యం నిర్గుణం విశ్వమనాదిమజమవ్యయమ్। పురుషః స విభుః కర్తా సర్వభూతపితామహః
అతడు పరమాత్మ, గుణరహితుడు, విశ్వమంతా అతడే; ఆదిలేని, జన్మించని, నశించని వాడు; ఆ పురుషుడు అన్నింటినీ వ్యాపించి, సృష్టికర్తగా, సమస్త భూతాలకు పితామహుడుగా ఉన్నాడు.
ధర్మసంస్థాపనార్థాయ ప్రజజ్ఞేఽన్ధకవృష్ణిషు। అస్త్రజ్ఞౌ తు మహావీర్యౌ సర్వశాస్త్రవిశారదౌ
ధర్మాన్ని స్థాపించేందుకు, అంధకులు–వృష్ణివంశాల్లో జన్మించాడు; ఆయుధాలలో నిపుణులైన, మహాశక్తివంతులైన ఇద్దరు యోధులు పుట్టారు.
సాత్యకిః కృతవర్మా చ నారాయణమనువ్రతౌ। సత్యకాద్ధృదికాచ్చైవ జజ్ఞాతేఽస్త్రవిశారదౌ
సత్యకి, కృతవర్మ అనే వారు నారాయణునికి భక్తిగా ఉండేవారు; సత్యకుడి, హృదికుడి నుండి ఆయుధ నైపుణ్యం కలిగిన వారు పుట్టారు.
భరద్వాజస్య చ స్కన్నం ద్రోణ్యాం శుక్రమవర్ధత। సహర్షేరుగ్రతపసస్తస్మాద్ద్రోణో వ్యజాయత
భరద్వాజుని వీర్యం ద్రోణి గర్భంలో పెరిగి, మహా తపస్సుతో ప్రసిద్ధుడైన ద్రోణుడు జన్మించాడు.
గౌతమాన్మిథునం జజ్ఞే శరస్తమ్బాచ్ఛరద్వతః। అశ్వత్థామ్నశ్చ జననీ కృపశ్చైవ మహాబలః
గౌతముని నుండి కృపుడు అనే మహాబలుడు, బాణస్తంభం నుండి జన్మించాడు; అశ్వత్థాముడి తల్లీ కూడా అక్కడే పుట్టింది.
అశ్వత్థామా తతో జజ్ఞే ద్రోణాదేవ మహాబలః। తథైవ ధృష్టద్యుమ్నోఽపి సాక్షాదగ్నిసమద్యుతిః
ద్రోణుని నుండి మహాబలుడు అశ్వత్థాముడు జన్మించాడు; అలాగే అగ్నికి సమానమైన తేజస్సుతో ధృష్టద్యుమ్నుడు కూడా పుట్టాడు.
వైతానే కర్మణి తతే పావకాత్సమజాయత। వీరో ద్రోణవినాశాయ ధనురాదాయ వీర్యవాన్
వేదిక యజ్ఞంలో, అగ్నిలో నుండి ధైర్యవంతుడైన యోధుడు, ధనుస్సుతో, ద్రోణుని నాశనం చేయడానికి పుట్టాడు.
తథైవ వేద్యాం కృష్ణాపి జజ్ఞే తేజస్వినీ శుభా। విభ్రాజమానా వపుషా బిభ్రతీ రూపముత్తమమ్
అలాగే, వేదికపై నుండి కృష్ణా జన్మించింది; ఆమె తేజస్సుతో మెరిసిపోతూ, శుభంగా, అతి అందంగా కనిపించింది.
ప్రహ్రాదశిష్యో నగ్నజిత్సుబలశ్చాభవత్తతః। తస్య ప్రజా ధర్మహన్త్రీ జజ్ఞే దేవప్రకోపనాత్
ప్రహ్లాదుని శిష్యుడైన నగ్నజిత్ బలవంతుడయ్యాడు; దేవతల కోపంతో అతని సంతానం ధర్మాన్ని నాశనం చేసేలా పుట్టింది.
గాన్ధారరాజపుత్రోఽభూచ్ఛకునిః సౌబలస్తథా। దుర్యోధనస్య జననీ జజ్ఞాతేఽర్థవిశారదౌ
గాంధార రాజుని కుమారుడైన శకుని, సౌబలుడు పుట్టారు; దుర్యోధనుని తల్లి ధనార్జనంలో నైపుణ్యం కలిగిన వారిని ప్రసవించింది.
కృష్ణద్వైపాయనాజ్జజ్ఞే ధృతరాష్ట్రో జనేశ్వరః। క్షేత్రే విచిత్రవీర్యస్య పాణ్డుశ్చైవ మహాబలః
కృష్ణ ద్వైపాయనుని ద్వారా, విచిత్రవీర్యుని సంతానంగా ప్రజల పాలకుడైన ధృతరాష్ట్రుడు, అలాగే మహాబలుడు పాండు జన్మించారు.
ధర్మార్థకుశలో ధీమాన్మేధావీ ధూతకల్మషః। విదురః శూద్రయోనౌ తు జజ్ఞే ద్వైపాయనాదపి
ధర్మార్ధాలలో నైపుణ్యం కలిగి, బుద్ధిమంతుడూ, పాపరహితుడూ అయిన విదురుడు కూడా ద్వైపాయనుని ద్వారా, కానీ శూద్రకులలో జన్మించాడు.
పాణ్డోస్తు జజ్ఞిరే పఞ్చ పుత్రా దేవసమాః పృథక్। ద్వయోః స్త్రియోర్గుణజ్యేష్ఠస్తేషామాసీద్యుధిష్ఠిరః
పాండువుకు ఐదుగురు కుమారులు పుట్టారు, వారు దేవతలకు సమానులు; ఇద్దరు భార్యలలో, గుణాలలో ప్రథముడైనవాడు యుధిష్ఠిరుడు.
ధర్మాద్యుధిష్ఠిరో జజ్ఞే మారుతాచ్చ వృకోదరః। ఇన్ద్రాద్ధనంజయః శ్రీమాన్సర్వశస్త్రభృతాం వరః
ధర్ముడు యుదిష్ఠిరుని జన్మించాడని, వాయుదేవుని వల్ల భీముడు పుట్టాడని, ఇంద్రుని ఆశీస్సుతో అర్జునుడు జన్మించాడు. ఆయన అందరిలోనూ ఆయుధ విద్యలో అగ్రగణ్యుడు, మహిమాన్వితుడు.
జజ్ఞాతే రూపసంపన్నావశ్విభ్యాం చ యమావపి। నకులః సహదేవశ్చ గురుశుశ్రూషణే రతౌ
అశ్వినిదేవతల ఆశీస్సుతో నకులుడు, సహదేవుడు పుట్టారు. వీరిద్దరూ అందంగా ఉండి, పెద్దలను సేవించడంలో ఎంతో ఆసక్తి చూపేవారు.
తథా పుత్రశతం జజ్ఞే ధృతరాష్ట్రస్య ధీమతః। దుర్యోధనప్రభృతయో యుయుత్సుః కరణస్తథా
అలాగే, ధృతరాష్ట్రుడు శతమంది కుమారులను కనుగొన్నాడు. వారిలో దుర్యోధనుడు మొదటివాడు. యుయుత్సు, కర్ణుడు కూడా ఆయన కుమారులే.
తతో దుఃశాసనశ్చైవ దుఃసహశ్చాపి భారత। దుర్మర్షణో వికర్ణశ్చ చిత్రసేనో వివింశతిః
ఆ తరువాత దుఃశాసనుడు, దుఃసహుడు, దుర్మర్షణుడు, వికర్ణుడు, చిత్రసేనుడు, వివింశతి కూడా పుట్టారు, ఓ భారత.