సుదీర్ఘమివ నిఃశ్వస్య సముత్పత్య వరాసనాత్। ఉవాచ కుమ్భకర్ణస్య కర్మకాలోఽయమాగతః
రావణుడు చాలా దీర్ఘంగా ఊపిరి పీల్చి, తన అద్భుతమైన ఆసనంమీద నుంచి లేచి, 'ఇప్పుడు కుంభకర్ణుడి పని చేయాల్సిన సమయం వచ్చింది' అన్నాడు.
ఇత్యేవముక్త్వా వివిధైర్వాదిత్రైః సుమహాస్వనైః। శయానమతినిద్రాలుం కుమ్భకర్ణమబోధయత్
అని చెప్పి, పెద్ద పెద్ద వాద్యాలతో గొప్ప శబ్దం చేస్తూ, లోతైన నిద్రలో ఉన్న కుంభకర్ణుణ్ణి లేపారు.
ప్రబోధ్య మహతా చైనం యత్నేనాఽఽగతసాధ్వసః। స్వస్థమాసీనమవ్యగ్రం వినిద్రం రాక్షసాధిపః। తతోఽబ్రవీద్దశగ్రీవః కుమ్భకర్ణం మహాబలమ్
తనను ఎంతో శ్రమపడి మేల్కొలిపి, భయమేమీ లేకుండా, ప్రశాంతంగా, ఏ కలవరమూ లేకుండా, పూర్తిగా మేల్కొని కూర్చున్న కుమ్భకర్ణుని చూసి, రాక్షసాధిపతి రావణుడు అతనితో ఇలా మాట్లాడాడు.
ధన్యోసి యస్య తే నిద్రా కుమ్భకర్ణేయమీదృశీ। య ఇదం దారుణం కాలం న జానీషే మహాభయమ్
కుమ్భకర్ణా! నీకు ఇలాంటి నిద్ర దక్కినందుకు నువ్వు ఎంత అదృష్టవంతుడివో! ఎందుకంటే, ఈ భయంకరమైన కాలాన్ని, ఈ మహా ప్రమాదాన్ని నీకు ఏమాత్రం తెలియదు.
ఏష తీర్త్వాఽర్ణవం రామః సేతునా హరిభిః సహ। అవమత్యేహ నః సర్వాన్కరోతి కదనం మహత్
రాముడు వానరులతో కలిసి సముద్రాన్ని వంతెన కట్టి దాటి, ఇప్పుడు మనందరినీ తక్కువగా చూసి, మహా సంహారం చేస్తున్నాడు.
మయా త్వపహృతా భార్యా సీతా నామాస్య జానకీ। తాం నేతుం స ఇహాయాతో బద్ధ్వా సేతుం మహార్ణవే
నేనే అతని భార్య అయిన సీతను, జనకుని కుమార్తెను అపహరించాను. ఆమెను తిరిగి తీసుకెళ్లేందుకు రాముడు ఈ మహాసముద్రంపై వంతెన కట్టి ఇక్కడికి వచ్చాడు.
తేన చైవ ప్రహస్తాదిర్మహాన్నః స్వజనో హతః। తస్య నాన్యో నిహన్తాఽస్తి త్వామృతేశత్రుకర్శన
అతని చేతిలో ప్రహస్తుడు సహా మన గొప్ప యోధులందరూ చనిపోయారు. శత్రువులను సంహరించగలవాడు నువ్వు తప్ప ఇంకెవరూ లేరు.
సదంశితోఽభినిర్యాహి త్వమద్య బలినాంవర। రామాదీన్సమరే సర్వాఞ్జహి శత్రూనరిందమ
కాబట్టి, బలవంతులలో నీవు శ్రేష్ఠుడవు, నువ్వు ఇప్పుడే బయలుదేరి, యుద్ధంలో రాముడు మొదలైన శత్రువులందరినీ సంహరించు.
దూషణావరజౌ చైవ వజ్రవేగప్రమాథినౌ। తౌ త్వాం బలేన మహతా సహితావనుయాస్యతః
దూషణుడి తమ్ముళ్లు, వజ్రవేగుడు మరియు ప్రమాథినుడు, మహా బలంతో నిన్ను వెంటపడతారు.
ఇత్యుక్త్వా రాక్షుసపతిః కుమ్భకర్ణం తరస్వినమ్। సందిదేశేతికర్తవ్యే వజ్రవేగప్రమాథినౌ
అలా చెప్పి, రాక్షసాధిపతి రావణుడు, వజ్రవేగుడు మరియు ప్రమాథినులకు వారి చేయవలసిన పనులను వివరంగా చెప్పాడు.
తథ్త్యుక్త్వా యుతౌ వీరౌ రావణం దూషాణానుజౌ। కుమ్భకర్ణం పురస్కృత్య తూర్ణం నిర్యయతుః పురాత్
ఆ ఆజ్ఞలు అందుకున్న దూషణుడి ఇద్దరు తమ్ముళ్లు, కుమ్భకర్ణుని ముందుండి, వేగంగా పట్టణం నుండి బయలుదేరారు.
తతో నిర్యాయ స్వపురాత్కుమ్భకర్ణః సహానుగః। అపశ్యత్కపిసైన్యం రతజ్జితకాశ్యగ్రతః స్థితమ్
తర్వాత కుమ్భకర్ణుడు తన అనుచరులతో కలిసి నగరం నుండి బయలుదేరి, రథాలు, జెండాలతో మెరిసిపోతున్న వానరసైన్యం ఎదుట నిలబడి ఉన్నదాన్ని చూశాడు.
స వీక్షమాణస్తత్సైన్యం రామదర్శనకాఙ్క్షయా। అపశ్యచ్చాపి సౌమిత్రిం ధనుష్పాణిం వ్యవస్థితమ్
ఆ సైన్యాన్ని పరిశీలిస్తూ, రాముడిని చూడాలని ఆశిస్తూ, ధనుస్సు చేత పట్టుకుని సిద్ధంగా ఉన్న సౌమిత్రిని కూడా చూశాడు.
తమభ్యేత్యాశు హరయః పరివబ్రుః సమన్తతః। `శైలవృక్షాయుధా నాదానముఞ్చన్భీషణాస్తతః
అప్పుడు వానరులు వెంటనే అన్ని వైపులా కుమ్భకర్ణుని చుట్టుముట్టి, పర్వతాలు, చెట్లు ఆయుధాలుగా పట్టుకుని భయంకరమైన అరుపులు వేశారు.
అభ్యఘ్నంశ్చ మహాకాయైర్బహుభిర్జగతీరుహైః। కరజైరతుదంశ్చాన్యే విహాయ భయముత్తమమ్
వారిలో చాలామంది తమ గొప్ప శరీరాలతో భూమిపై పెరిగిన చెట్లతో కుమ్భకర్ణుని కొట్టగా, మరికొందరు తమ గోళ్లతో గాయపరిచారు. ఎవ్వరూ భయపడకుండా ధైర్యంగా ఎదుర్కొన్నారు.
బహుధా యుధ్యమానాస్తే యుద్ధమార్గైః ప్లవంగమాః। నానాప్రహరణైర్భీమై రాక్షసేన్ద్రమతాడయన్
వానరులు యుద్ధ మార్గాల్లో అనేక విధాలుగా పోరాడుతూ, భయంకరమైన ఆయుధాలతో రాక్షసాధిపతిని దాడి చేశారు.
స తాడ్యమానః ప్రహసన్భక్షయామాస వానరాన్। బలం చణ్డబలాఖ్యం చ వజ్రబాహుం చ వానరమ్
అతడిని కొడుతున్నా, కుమ్భకర్ణుడు నవ్వుతూ వానరులను తినడం ప్రారంభించాడు. బలుడు, చండబలుడు, వజ్రబాహువు అనే వానరులను కూడా అతడు మింగేశాడు.
తద్దృష్ట్వా వ్యథనం కర్మ కుమ్భకర్ణస్య రక్షసః। ఉదక్రోశన్పరిత్రస్తాస్తారప్రభృతయస్తదా
కుమ్భకర్ణుని ఈ భయంకరమైన చర్యను చూసి, తార మొదలైన వారు భయంతో బాధపడుతూ అరవసాగారు.
తానుచ్చైః క్రోశతః సైన్యాఞ్శ్రుత్వా స హరియూథపాన్। అభిదుద్రావ సుగ్రీవః కుమ్భకర్ణమపేతభీః
ఆ సైన్యాలు గట్టిగా అరుస్తున్న శబ్దాన్ని విని, సుగ్రీవుడు భయపడకుండా, వానరసేనాధిపతులతో కలిసి కుమ్భకర్ణునిపై దూకాడు.
తతో నిపత్య వేగేన కుమ్భకర్ణం మహామనా। సాలేన జఘ్నివాన్మూర్ధ్నిం బలేన కపికుఞ్జరః
అప్పుడు సుగ్రీవుడు, వేగంగా దూకి, ఒక పెద్ద సాల చెట్టుతో కుమ్భకర్ణుని తలపై బలంగా కొట్టాడు.
స మహాత్మా మహావేగః కుమ్భకర్ణస్ మూర్ధని। బిభేద సాలం సుగ్రీవో న చైవావ్యథయత్కపిః
ఆ మహాత్ముడైన, వేగవంతుడైన కుంభకర్ణుడు ఒక సాలవృక్షంతో సుగ్రీవుని తలపై బలంగా కొట్టాడు. అయినా ఆ వానరుడు కదలలేదు, అతనికి ఏమీ కాలేదు.
తతో వినద్యసహసా సాలస్పర్శవిబోధితః। దోర్భ్యామాదాయ సుగ్రీవం కుమ్భకర్ణోఽహరద్బలాత్
అప్పుడే, సాలవృక్షం తాకిన బాధతో ఒక్కసారిగా గర్జిస్తూ, కుంభకర్ణుడు తన రెండు చేతులతో సుగ్రీవుని బలవంతంగా పట్టుకుని తీసుకెళ్లాడు.
హ్రియమాణం తు సుగ్రీవం కుమ్భకర్ణేన రక్షసా। అవేక్ష్యాభ్యద్రవద్వీరః సౌమిత్రిర్మిత్రనన్దనః
కుంభకర్ణుడు సుగ్రీవుని ఈ విధంగా ఎత్తుకెళ్తున్నప్పుడు, సౌమిత్రి అనే వీరుడు, తన మిత్రులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడు, ఆ దృశ్యాన్ని చూసి వెంటనే పరుగెత్తాడు.
సోఽభిపత్య మహర్వేగం రుక్మపుఙ్ఖం మహాశరమ్। ప్రాహిణోత్కుమ్భకర్ణాయ లక్ష్మణః పరవీరహా
అతడు వేగంగా వచ్చి, శత్రువులను సంహరించేవాడు అయిన లక్ష్మణుడు, బంగారు రెక్కలు ఉన్న గొప్ప బాణాన్ని కుంభకర్ణునిపై ప్రయోగించాడు.
స తస్య దేహావరణం భిత్త్వా దేహం చ సాయకః। జగామ దారయన్భూమిం రుధిరేణ సముక్షితః
ఆ బాణం కుంభకర్ణుని కవచాన్ని, శరీరాన్ని చీల్చి, రక్తంతో తడిసినట్టుగా భూమిని చీల్చింది.
తథా స భిన్నహృదయః సముత్సృజ్య కపీశ్వరమ్। `వేగేన మహతాఽఽవిష్టస్తిష్ఠతిష్ఠేతి చాబ్రవీత్
అలా హృదయం చీలిపోయిన కుంభకర్ణుడు వానరుల అధిపతిని వదిలేసి, గొప్ప వేగంతో ముందుకు వచ్చి, 'నిలువు, నిలువు!' అని గట్టిగా అరవసాగాడు.
కుమ్భకర్ణో మహేష్వాసః ప్రగృహీతశిలాయుధః। అభిదుద్రావ సౌమిత్రిముద్యమ్య మహతీం శిలామ్
బలమైన ధనుర్ధారి అయిన కుంభకర్ణుడు, పెద్ద శిలాయుద్ధాన్ని పట్టుకుని, దాన్ని పైకి ఎత్తి సౌమిత్రిని దూకగా ఎదుర్కొన్నాడు.
తస్యాభిపతతస్తూర్ణం క్షురాభ్యాముచ్ఛితౌ కరౌ। చిచ్ఛేద నిశితాగ్రాభ్యాం స బభూవ చతుర్భుజః
అతడు దూసుకొస్తుండగా, సౌమిత్రి పదునైన బాణాలతో అతని రెండు చేతులను తక్షణమే కోసేశాడు. అప్పుడు కుంభకర్ణుడు నాలుగు చేతులతో కనిపించాడు.
తానప్యస్ భుజాన్సర్వాన్ప్రగృహీతశిలాయుధాన్। క్షురైశ్చిచ్ఛేదలఘ్వస్త్రం సౌమిత్రిః ప్రతిదర్శయన్
ప్రతి చేతిలో శిలాయుద్ధాన్ని పట్టుకున్న ఆ కుంభకర్ణుని అన్ని చేతులను సౌమిత్రి తన నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తూ, పదునైన బాణాలతో వేగంగా కోసేశాడు.
స బభూవాతికాయశ్చ బహుపాదశిరోభుజః। తం బ్రహ్మాస్త్రేణ సౌమిత్రిర్దదారాద్రిచయోపమమ్
అప్పుడు అతడు ఎంతో పెద్దవాడై, అనేక పాదాలు, తలలు, చేతులు కలిగి కనిపించాడు. అలాంటి అతనిని పర్వతశిఖరంలా ఉన్న కుంభకర్ణుని సౌమిత్రి బ్రహ్మాస్త్రంతో చీల్చేశాడు.