తే దృశ్యమానా హరిభిర్బలిభిర్దూరపాతిభిః। నిహతాః సర్వశో రాజన్మహీం జగ్ముర్గతాసవః
ఆపుడు శక్తివంతమైన వానరులు, దూరం నుంచే యుద్ధం చేయగలవారు, వారిని చూచి, వారందరినీ సంహరించి, ప్రాణాలు విడిచినవారు భూమిపై పడ్డారు, ఓ రాజా.
అమృష్యమాణః సబలో రావణో నిర్యయావథ। రాక్షసానాం బలైర్ఘోరైః పిశాచానాంచ సంవృతః
దీనిని తట్టుకోలేక, రావణుడు తన సైన్యంతో బయటకు వచ్చాడు. భయంకరమైన రాక్షసులు, పిశాచుల దళాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు.
యుద్ధశాస్త్రవిధానజ్ఞ ఉశనా ఇవ చాపరః। వ్యూహ్యచౌశనసం వ్యూహం హరీనభ్యవహారయత్
యుద్ధశాస్త్రంలో నిపుణుడైన వాడు, ఉశనసుని వలె, ఉశనసు వ్యూహాన్ని ఏర్పాటుచేసి, వానరులపై దండెత్తాడు.
రాఘవస్తు వినిర్యాన్తం వ్యూఢానీకం దశాననమ్। బార్హస్పత్యం విధం కృత్వా ప్రతివ్యూహ్య హ్యదృశ్యత
రాఘవుడు, దశాననుని సైన్యం వ్యూహబద్ధంగా నిలబడినదాన్ని చూసి, తాను బార్హస్పత్య వ్యూహాన్ని ఏర్పాటుచేసి, ఎదురుగా నిలబడ్డాడు.
సమేత్య యుయుధే తత్ర తతో రామేణ రావణః। యుయుధే లక్ష్మణశ్చాపి తథైవేన్ద్రజితా సహ
అక్కడ రామునితో రావణుడు యుద్ధానికి దిగాడు. అలాగే లక్ష్మణుడు కూడా ఇంద్రజిత్తుతో పోరాడాడు.
విరూపాక్షేణ సుగ్రీవస్తారేణ చ నిస్వర్వటః। పౌణ్డ్రేణ చ నలస్తత్ర పదుశః పనసేన చ
సుగ్రీవుడు విరూపాక్షునితో, నిశ్వర్వటుడు తారునితో, నలుడు పౌండ్రునితో, పదుశుడు పనసతో యుద్ధం చేశారు.
విషహ్యం యం హి యో మేనే స స తేన సమేయివాన్। యుయుధే యుద్ధవేలాయాం స్వబాహుబలమాశ్రితః
ఎవరిని తాము సమానులని భావించారో వారితోనే, ప్రతి యోధుడు తన బాహుబలాన్ని నమ్ముకొని యుద్ధంలో తలపడాడు.
స సంప్రహారో వవృధే భీరూణాం భయవర్ధనః। రోమసంహర్షణో ఘోరః పురా దేవాసురే యథా
ఆ పోరు మరింత భీకరంగా మారింది. భయపడే వారికి అది మరింత భయాన్ని కలిగించింది. రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేలా, పూర్వం దేవాసుర సంగ్రామంలా, అది ఘోరంగా సాగింది.
రావణో రామమానర్చ్ఛచ్ఛక్తిశూలాసివృష్టిభిః। నిశితైరాయసైస్తీక్ష్ణై రావణం చాపి రాఘవః
రావణుడు రామునిపై ఇనుపంతో చేసిన పదునైన శక్తులు, త్రిశూలాలు, ఖడ్గాలతో వర్షంలా విసిరాడు. అలాగే రాఘవుడు కూడా రావణునిపై దాడి చేశాడు.
తథైవేన్ద్రజితం యత్తం లక్ష్మణో మర్మభేదిభిః। ఇన్ద్రజిచ్చాపి సౌమిత్రిం బిభేద బహుభిః శరైః
అలాగే లక్ష్మణుడు, మర్మభేదక బాణాలతో ఇంద్రజిత్తును గాయపరిచాడు. ఇంద్రజిత్తు కూడా సౌమిత్రిని అనేక బాణాలతో గాయపరిచాడు.
విభీషణః ప్రహస్తం చ ప్రహస్తశ్చ విభీషణమ్। ఖగపత్రైః శరైస్తీక్ష్ణైరభ్యవర్షద్గతవ్యథః
విభీషణుడు, ప్రహస్తుడు ఇద్దరూ ఒకరిపై ఒకరు పక్షిరాజు పింఛాలతో అలంకరించిన పదునైన బాణాలను వర్షంలా వదిలారు. ఇద్దరికీ ఏమాత్రం బాధ కనిపించలేదు.
తేషాం బలవతామాసీన్మహాస్త్రాణాం సమాగమః। వివ్యథుః సకలా యేన త్రయో లోకాశ్చరాచరాః
ఆ మహాబలులు మహాస్త్రాలను ప్రయోగించగా, మూడు లోకాలు—చరాచరములన్నీ—భయంతో వణికిపోయాయి.
తతః ప్రహస్తః సహసా సమభ్యేత్య విభీషణమ్। గదయా తాడయామాస వినద్య రణకర్కశమ్
ఆ సమయంలో ప్రహస్తుడు అకస్మాత్తుగా విభీషణుని దగ్గరకు వచ్చి, యుద్ధంలో భయంకరంగా గర్జిస్తూ, తన గదతో అతనిపై బలంగా కొట్టాడు.
స తయాఽభిహతో ధీమాన్గదయా భీమవేగయా। నాకమ్పత మహాబాహుర్హిమవానివ సుస్థిరః
ఆ భయంకరమైన, వేగంగా వచ్చిన గదతో కొట్టబడినప్పటికీ, మహాబాహువు అయిన విభీషణుడు, హిమవంతు పర్వతంలా స్థిరంగా నిలబడి, కదలలేదు.
తతః ప్రగృహ్యవిపులాం శతఘణ్టాం విభీషణః। అనుమన్త్ర్య మహాశక్తిం చిక్షేపాస్ శిరః ప్రతి
అప్పుడు విభీషణుడు పెద్దదైన, నూరుకఠకాలు ఉన్న గొప్ప గదను పట్టుకొని, దానికి మహాశక్తిని అభిమంత్రించి, శత్రువు తలపైకి విసిరాడు.
పతన్త్యా స తయా వేగాద్రాక్షసోఽశనివేగయా। హృతోత్తామఙ్గో దదృశే వాతరుగ్ణ ఇవ ద్రుమః
ఆ గది వేగంగా పడి, రాక్షసుని తలను తెంచేసింది. అతడు గాలి గుసగుసలతో విరిగిపోయిన చెట్టు లాగా కనిపించాడు.
తం దృష్ట్వా నిహతం సఙ్ఖ్యే ప్రహస్తం క్షణదాచరమ్। అభిదుద్రావ ధూమ్రాక్షో వేగేన మహతా కపీన్
ప్రమాదకరమైన రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసుడు ప్రహస్తుడు యుద్ధంలో పడిపోయినట్టు చూసి, ధూమ్రాక్షుడు మహా వేగంతో వానరులపై దూకాడు.
తస్ మేఘోపమం సైన్యమాపతద్భీమదర్శనమ్। దృష్ట్వైవ సహసా దీర్ణా రణే వానరపుఙ్గవాః
ఆయన సైన్యం మేఘంలా విస్తరించి, భయంకరంగా ముందుకు దూసుకొచ్చింది. దాన్ని చూసిన వానరులలో ముఖ్యులు యుద్ధంలో ఒక్కసారిగా చెల్లాచెదురయ్యారు.
తతస్తాన్సహసా దీర్ణాన్దృష్ట్వా వానరపుఙ్గవాన్। నిర్యయౌ కపిశార్దూలో హనూమాన్మారుతాత్మజః
వానరులలో ముఖ్యులు ఒక్కసారిగా చెల్లాచెదురయ్యారని చూసి, వానరులలో సింహుడు, వాయుపుత్రుడు అయిన హనుమంతుడు ముందుకు వచ్చాడు.
తం దృష్ట్వాఽవస్థితం సఙ్ఖ్యే హరయః పవనాత్మజమ్। మహత్యా త్వరయా రాజత్సంన్యవర్తన్త సర్వశః
యుద్ధంలో వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు నిలబడినట్టు చూసి, వానరులు అందరూ ఉత్సాహంతో తిరిగి వచ్చారు.
తతః శబ్దో మహానాసీత్తుములో రోమహర్షణః। రామరావణసైన్యానామన్యోన్యమభిధావతామ్
అప్పుడు రాముడు, రావణుడు సైన్యాలు ఒకదానికొకటి ఎదురుగా పరుగెత్తినప్పుడు, భయంకరమైన గొప్ప శబ్దం అక్కడ వినిపించింది.
తస్మిన్ప్రవృత్తే సంగ్రామే ఘోరే రుధిరకర్దమే। క్షూమ్రాక్షః కపిసైన్యం తద్ద్రావయామాస పత్రిభిః
ఆ రక్తపు మట్టి కలిసిన భయంకరమైన యుద్ధం మొదలైనప్పుడు, ధూమ్రాక్షుడు బాణాలతో వానర సైన్యాన్ని వెనక్కు నడిపించాడు.
తం స రక్షోమహామాత్రమాపతన్తం సపత్నజిత్। ప్రతిజగ్రాహ హనుమాంస్తరసా పవనాత్మజః
శత్రువులను జయించిన మహా రాక్షసుడు ధూమ్రాక్షుడు దూసుకొస్తుండగా, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు అతనిని బలంగా ఎదుర్కొన్నాడు.
తయోర్యుద్ధమభూదధోరం హరిరాక్షసవీరయోః। జీగీషతోర్యుధాఽన్యోన్యమిన్ద్రప్రహ్లాదయోరివం
ఆ వానర వీరుడు, రాక్షస వీరుడు ఇద్దరూ ఒకరిపై ఒకరు గెలవాలని కోరుకుంటూ, ఇంద్రుడు ప్రహ్లాదునితో చేసినట్టు ఘోరమైన యుద్ధం చేశారు.
కగదాభిః పరిఘైశ్చైవ రాక్షసో జఘ్నివాన్కపిమ్। కపిశ్చ జఘ్నివాన్రః సస్కన్ధవిటపైర్ద్రుమైః
రాక్షసుడు గదలు, ఇనుప దండాలతో వానరుణ్ణి కొట్టాడు. వానరుడు కూడా కొమ్మలు, ఆకులు ఉన్న చెట్లతో రాక్షసుణ్ణి కొట్టాడు.
తతస్తమతికోపేన సాశ్వం సరథసారథిమ్। ధూమ్రాక్షమవధీత్క్రుద్ధో హనూమాన్మారుతాత్మజః
ఆ తర్వాత కోపంతో ఉన్న వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, ధూమ్రాక్షుడిని అతని గుర్రాలు, రథం, రథసారథితో సహా సంహరించాడు.
తతస్తం నిహతం దృష్ట్వా ధూమ్రాక్షం రాక్షసోత్తమమ్। హరయో జాతవిశ్రమ్భా జఘ్నురన్యే చ సైనికాన్
ధూమ్రాక్షుడు, రాక్షసులలో ముఖ్యుడు, పడిపోయినట్టు చూసి, వానరులు ధైర్యం పొంది, మిగతా సైనికులను కూడా చంపారు.
తే వధ్యమానా హరిభిర్బలిభిర్జితకాశిభిః। రాక్షసా భగ్నసంకల్పా లఙ్కామభ్యపతన్భయాత్
బలమైన, విజయవంతమైన వానరులు వారిని చుట్టుముట్టగా, రాక్షసులు భయంతో, ఆశ నశించి, లంకవైపు పారిపోయారు.
తేఽభిపత్య పురం భగ్నా హతశేషా నిశాచరాః। సర్వం రాజ్ఞే యథావృత్తం రావణాయ న్యవేదయన్
అలా ఓడిపోయిన రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసులు, మిగిలిన వారు పట్టణంలోకి వెళ్లి, జరిగినదంతా రావణునికి తెలియజేశారు.
శ్రుత్వా తు రావణస్తేభ్యః ప్రహస్తం నిహతం యుధి। ధూమ్రాక్షం చ మహేష్వాసం ససైన్యం సహరాక్షసైః
వారు యుద్ధంలో ప్రహస్తుడు చనిపోయాడని, ధూమ్రాక్షుడు గొప్ప విలువాడు తన సైన్యంతో సహా మరణించాడని చెప్పగా,