స మాపరాశిసదృశైర్బభూవ క్షణాదాచరైః। కృతో నిర్వానరో భూయః ప్రాకారో భీమదర్శనైః
ఒక క్షణంలోనే వానరులు లేని ప్రాకారం, మళ్లీ భయంకరంగా కనిపించే రాక్షసులతో నిండిపోయింది; అది మరో పర్వత శ్రేణిలా మారింది.
పేతుః శలవిభిన్నాఙ్గా బహవో వానరర్పభాః। స్తమ్భతోరణభగ్నాశ్చపేతుస్తత్రనిశాచరాః
బాణాలతో గాయపడి, అనేక మంది వీర వానరులు పడిపోగా, విరిగిన స్తంభాలు, ద్వారాలతో కూడిన రాక్షసులు కూడా అక్కడే పడిపోయారు.
కేశాకేశ్యభవద్యుద్ధం రక్షసాం వానరైః సహ। నఖైర్దన్తైశ్చ వీరాణాం ఖాదతాం వై పరస్పరమ్
రాక్షసులు, వానరులు ఒకరినొకరు జుట్టు పట్టుకుని పోరాడుతూ, వీరులు తమ పంజాలు, పళ్లతో కొరికి, ఒకరినొకరు తినేస్తూ ఉన్నారు.
నిష్టనన్తో హ్యుభయతస్తత్ర వానరరాక్షసాః। హతానిపతితా భూమౌ న ముఞ్చన్తి పరస్పరమ్
అక్కడ వానరులు, రాక్షసులు రెండువైపులా గర్జిస్తూ, నేలపై చనిపోయినప్పటికీ ఒకరినొకరు విడిచిపెట్టలేదు.
రామస్తు శరజాలానివవర్ష జలదో యథా। తానిలఙ్కాం సమాసాద్య జఘ్రుస్తాన్రజనీచరాన్
రాముడు మేఘం వర్షం కురిపించినట్లు బాణాల వర్షాన్ని కురిపించి, లంకను చేరి ఆ రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసులను సంహరించాడు.
సౌమిత్రిరపి నారాచైర్దృఢధన్వా జితక్లమః। ఆదిశ్యాదిశ్య దుర్గస్థాన్పాతయామాస రాక్షసాన్
సౌమిత్రి కూడా అలసట లేకుండా, బలమైన విల్లుతో, ఇనుప బాణాలతో దుర్గంపై ఉన్న రాక్షసులను వరుసగా లక్ష్యంగా చేసుకుని పడగొట్టాడు.
తతః ప్రత్యవహారోఽభూత్సైన్యానాం రాధవాజ్ఞయా। కృతే విమర్దే లఙ్కాయాం లబ్ధలక్ష్యోజయోత్తరః
అప్పుడు రాఘవుని ఆజ్ఞతో సైన్యాలు వెనక్కు వెళ్లాయి. లంకలో యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత, లక్ష్యాన్ని సాధించినవాడు, ఓ జయోత్తరా, తన సైన్యాన్ని ఉపసంహరించుకున్నాడు.
తతో నివిశమానాంస్తాన్సైనికాన్రావణానుగాః। అభిజగ్ముర్గణాఽనకే పిశాచక్షుద్రరక్షసామ్
ఆ తరువాత సైనికులు శిబిరం వేసుకుంటుండగా, రావణుని అనుచరులైన పిశాచులు, చిన్న చిన్న రాక్షసుల గుంపులు రాత్రిపూట వారిపై దాడి చేశాయి.
పర్వణః పతనో జమ్భః ఖరః క్రోధవశో హరిః। ప్రరుజశ్చారుజశ్చైవ ప్రఘసశ్చైవమాదయః
పర్వణ, పతన, జంభ, ఖర, క్రోధవశ, హరి, ప్రరుజ, ఆరుజ, ప్రఘస—ఈ భయంకరులు అందరూ ఆ దాడిలో పాల్గొన్నారు.
తతోఽభిపతతాం తేషామదృశ్యానాం దురాత్మనామ్। అన్తర్ధానవధం తజ్జ్ఞశ్చకార స విభీషణః
అప్పుడు ఆ దుష్టులు కనబడకుండా దాడికి వచ్చినప్పుడు, విభీషణుడు వారి మాయను తెలిసినవాడిగా, వారి అంతర్ధాన శక్తిని విరమింపజేశాడు.
తే దృశ్యమానా హరిభిర్బలిభిర్దూరపాతిభిః। నిహతాః సర్వశో రాజన్మహీం జగ్ముర్గతాసవః
ఆపుడు శక్తివంతమైన వానరులు, దూరం నుంచే యుద్ధం చేయగలవారు, వారిని చూచి, వారందరినీ సంహరించి, ప్రాణాలు విడిచినవారు భూమిపై పడ్డారు, ఓ రాజా.
అమృష్యమాణః సబలో రావణో నిర్యయావథ। రాక్షసానాం బలైర్ఘోరైః పిశాచానాంచ సంవృతః
దీనిని తట్టుకోలేక, రావణుడు తన సైన్యంతో బయటకు వచ్చాడు. భయంకరమైన రాక్షసులు, పిశాచుల దళాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు.
యుద్ధశాస్త్రవిధానజ్ఞ ఉశనా ఇవ చాపరః। వ్యూహ్యచౌశనసం వ్యూహం హరీనభ్యవహారయత్
యుద్ధశాస్త్రంలో నిపుణుడైన వాడు, ఉశనసుని వలె, ఉశనసు వ్యూహాన్ని ఏర్పాటుచేసి, వానరులపై దండెత్తాడు.
రాఘవస్తు వినిర్యాన్తం వ్యూఢానీకం దశాననమ్। బార్హస్పత్యం విధం కృత్వా ప్రతివ్యూహ్య హ్యదృశ్యత
రాఘవుడు, దశాననుని సైన్యం వ్యూహబద్ధంగా నిలబడినదాన్ని చూసి, తాను బార్హస్పత్య వ్యూహాన్ని ఏర్పాటుచేసి, ఎదురుగా నిలబడ్డాడు.
సమేత్య యుయుధే తత్ర తతో రామేణ రావణః। యుయుధే లక్ష్మణశ్చాపి తథైవేన్ద్రజితా సహ
అక్కడ రామునితో రావణుడు యుద్ధానికి దిగాడు. అలాగే లక్ష్మణుడు కూడా ఇంద్రజిత్తుతో పోరాడాడు.
విరూపాక్షేణ సుగ్రీవస్తారేణ చ నిస్వర్వటః। పౌణ్డ్రేణ చ నలస్తత్ర పదుశః పనసేన చ
సుగ్రీవుడు విరూపాక్షునితో, నిశ్వర్వటుడు తారునితో, నలుడు పౌండ్రునితో, పదుశుడు పనసతో యుద్ధం చేశారు.
విషహ్యం యం హి యో మేనే స స తేన సమేయివాన్। యుయుధే యుద్ధవేలాయాం స్వబాహుబలమాశ్రితః
ఎవరిని తాము సమానులని భావించారో వారితోనే, ప్రతి యోధుడు తన బాహుబలాన్ని నమ్ముకొని యుద్ధంలో తలపడాడు.
స సంప్రహారో వవృధే భీరూణాం భయవర్ధనః। రోమసంహర్షణో ఘోరః పురా దేవాసురే యథా
ఆ పోరు మరింత భీకరంగా మారింది. భయపడే వారికి అది మరింత భయాన్ని కలిగించింది. రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేలా, పూర్వం దేవాసుర సంగ్రామంలా, అది ఘోరంగా సాగింది.
రావణో రామమానర్చ్ఛచ్ఛక్తిశూలాసివృష్టిభిః। నిశితైరాయసైస్తీక్ష్ణై రావణం చాపి రాఘవః
రావణుడు రామునిపై ఇనుపంతో చేసిన పదునైన శక్తులు, త్రిశూలాలు, ఖడ్గాలతో వర్షంలా విసిరాడు. అలాగే రాఘవుడు కూడా రావణునిపై దాడి చేశాడు.
తథైవేన్ద్రజితం యత్తం లక్ష్మణో మర్మభేదిభిః। ఇన్ద్రజిచ్చాపి సౌమిత్రిం బిభేద బహుభిః శరైః
అలాగే లక్ష్మణుడు, మర్మభేదక బాణాలతో ఇంద్రజిత్తును గాయపరిచాడు. ఇంద్రజిత్తు కూడా సౌమిత్రిని అనేక బాణాలతో గాయపరిచాడు.
విభీషణః ప్రహస్తం చ ప్రహస్తశ్చ విభీషణమ్। ఖగపత్రైః శరైస్తీక్ష్ణైరభ్యవర్షద్గతవ్యథః
విభీషణుడు, ప్రహస్తుడు ఇద్దరూ ఒకరిపై ఒకరు పక్షిరాజు పింఛాలతో అలంకరించిన పదునైన బాణాలను వర్షంలా వదిలారు. ఇద్దరికీ ఏమాత్రం బాధ కనిపించలేదు.
తేషాం బలవతామాసీన్మహాస్త్రాణాం సమాగమః। వివ్యథుః సకలా యేన త్రయో లోకాశ్చరాచరాః
ఆ మహాబలులు మహాస్త్రాలను ప్రయోగించగా, మూడు లోకాలు—చరాచరములన్నీ—భయంతో వణికిపోయాయి.
తతః ప్రహస్తః సహసా సమభ్యేత్య విభీషణమ్। గదయా తాడయామాస వినద్య రణకర్కశమ్
ఆ సమయంలో ప్రహస్తుడు అకస్మాత్తుగా విభీషణుని దగ్గరకు వచ్చి, యుద్ధంలో భయంకరంగా గర్జిస్తూ, తన గదతో అతనిపై బలంగా కొట్టాడు.
స తయాఽభిహతో ధీమాన్గదయా భీమవేగయా। నాకమ్పత మహాబాహుర్హిమవానివ సుస్థిరః
ఆ భయంకరమైన, వేగంగా వచ్చిన గదతో కొట్టబడినప్పటికీ, మహాబాహువు అయిన విభీషణుడు, హిమవంతు పర్వతంలా స్థిరంగా నిలబడి, కదలలేదు.
తతః ప్రగృహ్యవిపులాం శతఘణ్టాం విభీషణః। అనుమన్త్ర్య మహాశక్తిం చిక్షేపాస్ శిరః ప్రతి
అప్పుడు విభీషణుడు పెద్దదైన, నూరుకఠకాలు ఉన్న గొప్ప గదను పట్టుకొని, దానికి మహాశక్తిని అభిమంత్రించి, శత్రువు తలపైకి విసిరాడు.
పతన్త్యా స తయా వేగాద్రాక్షసోఽశనివేగయా। హృతోత్తామఙ్గో దదృశే వాతరుగ్ణ ఇవ ద్రుమః
ఆ గది వేగంగా పడి, రాక్షసుని తలను తెంచేసింది. అతడు గాలి గుసగుసలతో విరిగిపోయిన చెట్టు లాగా కనిపించాడు.
తం దృష్ట్వా నిహతం సఙ్ఖ్యే ప్రహస్తం క్షణదాచరమ్। అభిదుద్రావ ధూమ్రాక్షో వేగేన మహతా కపీన్
ప్రమాదకరమైన రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసుడు ప్రహస్తుడు యుద్ధంలో పడిపోయినట్టు చూసి, ధూమ్రాక్షుడు మహా వేగంతో వానరులపై దూకాడు.
తస్ మేఘోపమం సైన్యమాపతద్భీమదర్శనమ్। దృష్ట్వైవ సహసా దీర్ణా రణే వానరపుఙ్గవాః
ఆయన సైన్యం మేఘంలా విస్తరించి, భయంకరంగా ముందుకు దూసుకొచ్చింది. దాన్ని చూసిన వానరులలో ముఖ్యులు యుద్ధంలో ఒక్కసారిగా చెల్లాచెదురయ్యారు.
తతస్తాన్సహసా దీర్ణాన్దృష్ట్వా వానరపుఙ్గవాన్। నిర్యయౌ కపిశార్దూలో హనూమాన్మారుతాత్మజః
వానరులలో ముఖ్యులు ఒక్కసారిగా చెల్లాచెదురయ్యారని చూసి, వానరులలో సింహుడు, వాయుపుత్రుడు అయిన హనుమంతుడు ముందుకు వచ్చాడు.
తం దృష్ట్వాఽవస్థితం సఙ్ఖ్యే హరయః పవనాత్మజమ్। మహత్యా త్వరయా రాజత్సంన్యవర్తన్త సర్వశః
యుద్ధంలో వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు నిలబడినట్టు చూసి, వానరులు అందరూ ఉత్సాహంతో తిరిగి వచ్చారు.