కరభారుణగాత్రాణాం హరీణాం యుద్ధశాలినామ్। కోటీశతసహస్రేణ లఙ్కామభ్యపతత్తదా
ఆ సమయంలో యుద్ధంలో నిపుణులైన, ఏనుగులు, ఎలుగుబంట్ల వలె బలమైన కోటి లక్షల వానరులు లంకపై దాడి చేశారు.
ప్రలమ్బబాహూరుకరజఙ్ఘాన్తరవిలమ్బినామ్। ఋక్షాణఆం ధూమ్రవర్ణానాం తిస్రః కోఠ్యో వ్యవస్థితాః
పొడవైన చేతులు, కాళ్లు కలిగి, పొగ వర్ణంలో ఉన్న మూడు కోట్ల ఎలుగుబంట్లు అక్కడ తాము తాము స్థిరంగా నిలిచారు.
ఉత్పతద్భిః పతద్భిశ్చ నిపతద్భిశ్చ వానరైః। నాదృశ్యత తదా సూర్యో రజసా నాశితప్రభః
వానరులు ఎగిరిపడుతూ, దూకుతూ, కింద పడుతూ ఉండగా, లేచిన దుమ్ముతో సూర్యుడు కనబడలేదు; అతని కాంతి మాయమైంది.
శాలిప్రసూనసదృశైః శిరీపకుసుమప్రభైః। తరుణాదిత్యసదృశైః శణగౌరైశ్చ వైనరైః
కొంతమంది వానరులు నూతన బియ్యం పువ్వుల్లా, మరికొందరు శిరీష పుష్పాల్లా, ఇంకొందరు ఉదయ సూర్యునిలా, మరికొందరు శణపు రంగులో మెరిసిపోతున్నారు.
ప్రాకారం దదృశుస్తే తు సమన్తాత్కపిలీకృతమ్। రాక్షసా విస్మితా రాజన్సస్త్రీవృద్ధాః సమన్తతః
ఓ రాజా! రాక్షసులు, ఆడవారు, వృద్ధులు అందరూ చుట్టూ ఉన్న ప్రాకారాన్ని వానరులతో నిండిపోయినట్లు చూసి ఆశ్చర్యపోయారు.
బిభిదుస్తే మణిస్తమ్భాన్కర్ణాట్టశిఖరాణి చ। భగ్నోన్మథితశృఙ్గాణి యన్త్రాణి చ విచిక్షిపుః
వారు మణి స్తంభాలు, ద్వారాల పై భాగాలు విరగదీసి, పగిలిన యంత్రాలు, ప్రాకారపు కొమ్ములు అక్కడక్కడ చెల్లాచెదురుగా విసిరేశారు.
పరిగృహ్య శతఘ్నీశ్చ సచక్రాః సగుడోపలాః। చిక్షిపుర్భుజవేగేన లఙ్కామధ్యేమహాస్వనాః
చక్రాలు, రాళ్ళతో కూడిన యుద్ధ యంత్రాలను పట్టుకొని, తమ బలమైన చేతులతో లంక మధ్యలోకి విసిరి, ఘోరమైన శబ్దం చేశారు.
ప్రాకారస్థాశ్చయే కేచిన్నిశాచరగణాస్తథా। ప్రదుద్రువుస్తే శతశః కపిభిః సమభిద్రుతాః
ప్రాకారంపై ఉన్న రాక్షస గణాలను వానరులు దాడి చేయగా, వారు వందల కొద్దీ పారిపోయారు.
తతస్తు రాజవచనాద్రాక్షసాః కామరూపిణః। నిర్యయుర్వికృతాకారాః సహస్రశతసఙ్ఘశః
తర్వాత రాజు ఆజ్ఞతో, భయంకరమైన రూపాలు ధరించిన రాక్షసులు వందలు, వేలుగా బయటకు వచ్చారు.
శఖవర్షాణి వర్షన్తో ద్రావయిత్వా వనౌకసః। ప్రాకారం శోభయన్తస్తే పరం విస్మయమాస్థితాః
వారు కొమ్మల వర్షాన్ని కురిపిస్తూ, అడవి జీవులను తరిమేశారు. ఆశ్చర్యంతో ప్రాకారాన్ని అలంకరించారు.
స మాపరాశిసదృశైర్బభూవ క్షణాదాచరైః। కృతో నిర్వానరో భూయః ప్రాకారో భీమదర్శనైః
ఒక క్షణంలోనే వానరులు లేని ప్రాకారం, మళ్లీ భయంకరంగా కనిపించే రాక్షసులతో నిండిపోయింది; అది మరో పర్వత శ్రేణిలా మారింది.
పేతుః శలవిభిన్నాఙ్గా బహవో వానరర్పభాః। స్తమ్భతోరణభగ్నాశ్చపేతుస్తత్రనిశాచరాః
బాణాలతో గాయపడి, అనేక మంది వీర వానరులు పడిపోగా, విరిగిన స్తంభాలు, ద్వారాలతో కూడిన రాక్షసులు కూడా అక్కడే పడిపోయారు.
కేశాకేశ్యభవద్యుద్ధం రక్షసాం వానరైః సహ। నఖైర్దన్తైశ్చ వీరాణాం ఖాదతాం వై పరస్పరమ్
రాక్షసులు, వానరులు ఒకరినొకరు జుట్టు పట్టుకుని పోరాడుతూ, వీరులు తమ పంజాలు, పళ్లతో కొరికి, ఒకరినొకరు తినేస్తూ ఉన్నారు.
నిష్టనన్తో హ్యుభయతస్తత్ర వానరరాక్షసాః। హతానిపతితా భూమౌ న ముఞ్చన్తి పరస్పరమ్
అక్కడ వానరులు, రాక్షసులు రెండువైపులా గర్జిస్తూ, నేలపై చనిపోయినప్పటికీ ఒకరినొకరు విడిచిపెట్టలేదు.
రామస్తు శరజాలానివవర్ష జలదో యథా। తానిలఙ్కాం సమాసాద్య జఘ్రుస్తాన్రజనీచరాన్
రాముడు మేఘం వర్షం కురిపించినట్లు బాణాల వర్షాన్ని కురిపించి, లంకను చేరి ఆ రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసులను సంహరించాడు.
సౌమిత్రిరపి నారాచైర్దృఢధన్వా జితక్లమః। ఆదిశ్యాదిశ్య దుర్గస్థాన్పాతయామాస రాక్షసాన్
సౌమిత్రి కూడా అలసట లేకుండా, బలమైన విల్లుతో, ఇనుప బాణాలతో దుర్గంపై ఉన్న రాక్షసులను వరుసగా లక్ష్యంగా చేసుకుని పడగొట్టాడు.
తతః ప్రత్యవహారోఽభూత్సైన్యానాం రాధవాజ్ఞయా। కృతే విమర్దే లఙ్కాయాం లబ్ధలక్ష్యోజయోత్తరః
అప్పుడు రాఘవుని ఆజ్ఞతో సైన్యాలు వెనక్కు వెళ్లాయి. లంకలో యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత, లక్ష్యాన్ని సాధించినవాడు, ఓ జయోత్తరా, తన సైన్యాన్ని ఉపసంహరించుకున్నాడు.
తతో నివిశమానాంస్తాన్సైనికాన్రావణానుగాః। అభిజగ్ముర్గణాఽనకే పిశాచక్షుద్రరక్షసామ్
ఆ తరువాత సైనికులు శిబిరం వేసుకుంటుండగా, రావణుని అనుచరులైన పిశాచులు, చిన్న చిన్న రాక్షసుల గుంపులు రాత్రిపూట వారిపై దాడి చేశాయి.
పర్వణః పతనో జమ్భః ఖరః క్రోధవశో హరిః। ప్రరుజశ్చారుజశ్చైవ ప్రఘసశ్చైవమాదయః
పర్వణ, పతన, జంభ, ఖర, క్రోధవశ, హరి, ప్రరుజ, ఆరుజ, ప్రఘస—ఈ భయంకరులు అందరూ ఆ దాడిలో పాల్గొన్నారు.
తతోఽభిపతతాం తేషామదృశ్యానాం దురాత్మనామ్। అన్తర్ధానవధం తజ్జ్ఞశ్చకార స విభీషణః
అప్పుడు ఆ దుష్టులు కనబడకుండా దాడికి వచ్చినప్పుడు, విభీషణుడు వారి మాయను తెలిసినవాడిగా, వారి అంతర్ధాన శక్తిని విరమింపజేశాడు.
తే దృశ్యమానా హరిభిర్బలిభిర్దూరపాతిభిః। నిహతాః సర్వశో రాజన్మహీం జగ్ముర్గతాసవః
ఆపుడు శక్తివంతమైన వానరులు, దూరం నుంచే యుద్ధం చేయగలవారు, వారిని చూచి, వారందరినీ సంహరించి, ప్రాణాలు విడిచినవారు భూమిపై పడ్డారు, ఓ రాజా.
అమృష్యమాణః సబలో రావణో నిర్యయావథ। రాక్షసానాం బలైర్ఘోరైః పిశాచానాంచ సంవృతః
దీనిని తట్టుకోలేక, రావణుడు తన సైన్యంతో బయటకు వచ్చాడు. భయంకరమైన రాక్షసులు, పిశాచుల దళాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు.
యుద్ధశాస్త్రవిధానజ్ఞ ఉశనా ఇవ చాపరః। వ్యూహ్యచౌశనసం వ్యూహం హరీనభ్యవహారయత్
యుద్ధశాస్త్రంలో నిపుణుడైన వాడు, ఉశనసుని వలె, ఉశనసు వ్యూహాన్ని ఏర్పాటుచేసి, వానరులపై దండెత్తాడు.
రాఘవస్తు వినిర్యాన్తం వ్యూఢానీకం దశాననమ్। బార్హస్పత్యం విధం కృత్వా ప్రతివ్యూహ్య హ్యదృశ్యత
రాఘవుడు, దశాననుని సైన్యం వ్యూహబద్ధంగా నిలబడినదాన్ని చూసి, తాను బార్హస్పత్య వ్యూహాన్ని ఏర్పాటుచేసి, ఎదురుగా నిలబడ్డాడు.
సమేత్య యుయుధే తత్ర తతో రామేణ రావణః। యుయుధే లక్ష్మణశ్చాపి తథైవేన్ద్రజితా సహ
అక్కడ రామునితో రావణుడు యుద్ధానికి దిగాడు. అలాగే లక్ష్మణుడు కూడా ఇంద్రజిత్తుతో పోరాడాడు.
విరూపాక్షేణ సుగ్రీవస్తారేణ చ నిస్వర్వటః। పౌణ్డ్రేణ చ నలస్తత్ర పదుశః పనసేన చ
సుగ్రీవుడు విరూపాక్షునితో, నిశ్వర్వటుడు తారునితో, నలుడు పౌండ్రునితో, పదుశుడు పనసతో యుద్ధం చేశారు.
విషహ్యం యం హి యో మేనే స స తేన సమేయివాన్। యుయుధే యుద్ధవేలాయాం స్వబాహుబలమాశ్రితః
ఎవరిని తాము సమానులని భావించారో వారితోనే, ప్రతి యోధుడు తన బాహుబలాన్ని నమ్ముకొని యుద్ధంలో తలపడాడు.
స సంప్రహారో వవృధే భీరూణాం భయవర్ధనః। రోమసంహర్షణో ఘోరః పురా దేవాసురే యథా
ఆ పోరు మరింత భీకరంగా మారింది. భయపడే వారికి అది మరింత భయాన్ని కలిగించింది. రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేలా, పూర్వం దేవాసుర సంగ్రామంలా, అది ఘోరంగా సాగింది.
రావణో రామమానర్చ్ఛచ్ఛక్తిశూలాసివృష్టిభిః। నిశితైరాయసైస్తీక్ష్ణై రావణం చాపి రాఘవః
రావణుడు రామునిపై ఇనుపంతో చేసిన పదునైన శక్తులు, త్రిశూలాలు, ఖడ్గాలతో వర్షంలా విసిరాడు. అలాగే రాఘవుడు కూడా రావణునిపై దాడి చేశాడు.
తథైవేన్ద్రజితం యత్తం లక్ష్మణో మర్మభేదిభిః। ఇన్ద్రజిచ్చాపి సౌమిత్రిం బిభేద బహుభిః శరైః
అలాగే లక్ష్మణుడు, మర్మభేదక బాణాలతో ఇంద్రజిత్తును గాయపరిచాడు. ఇంద్రజిత్తు కూడా సౌమిత్రిని అనేక బాణాలతో గాయపరిచాడు.