విస్తీర్ణం చైవ నః సైన్యం హన్యాచ్ఛిద్రేణ వై పరః। ప్లవోడుపప్రతారశ్చనైవాత్రమమ రోచతే
మరియు మన పెద్ద సేనలో ఎక్కడైనా బలహీనత ఉంటే, శత్రువులు దాడిచేసి నాశనం చేయవచ్చు. ఈ పరిస్థితిలో తేలుతూ పోవడం, లేదా తేలికపాటి పడవలు వాడడం నాకు నచ్చడం లేదు.
అహం త్విమం జలనిధిం సమారప్స్యామ్యుపాయతః। ప్రతిశేష్యామ్యుపవసన్దర్శయిష్తి మాం తతః
నేను ఏదైనా మార్గం ద్వారా ఈ సముద్రాన్ని చేరేందుకు ప్రయత్నిస్తాను. ఉపవాసం చేస్తూ సముద్రం ఎదుట కూర్చుంటాను, అప్పుడు అది నాకు మార్గాన్ని చూపుతుంది.
న చేద్దర్శయితా మార్గం ధక్ష్యామ్యనమహం తతః। మహాస్త్రైరప్రతిహతైరత్యగ్నిపవనోజ్జ్వలైః
అది మార్గాన్ని చూపించకపోతే, నా కోపంతో అగ్ని, వాయువు వంటి మహా ఆయుధాలతో ఆ సముద్రాన్ని ఎండబెట్టేస్తాను.
ఇత్యుక్త్వా సహసౌమిత్రిరుపస్పృశ్యాథ రాఘవః। ప్రతిశిస్యే జలనిధం విధివత్కుశసంస్తరే
ఇలా చెప్పి, సౌమిత్రితో కలిసి రాఘవుడు నీళ్లు తాకి, కుశ గడ్డి మీద యథావిధిగా సముద్రతీరంలో ఉపవాసంగా పడుకున్నాడు.
సాగరస్తు తతః స్వప్నే దర్శయామాస రాఘవమ్। దేవో నదనదీమర్తా శ్రీమాన్యాదోగణైర్వృతః
అప్పుడు సముద్రదేవుడు రామునికి కలలో ప్రత్యక్షమై, నదులు, వాగులు అన్నింటికీ అధిపతిగా, అద్భుతమైన జలచరాలతో కూడి దర్శనమిచ్చాడు.
కౌసల్యామాతరిత్యేవమాభాష్య మధురం వచః। ఇదమిత్యాహ రత్నానామాకరైః శతశో వృతః
కౌసల్యా కుమారుడా అని మధురంగా సంబోధిస్తూ, వజ్రాలు, ముత్యాలు వంటి రత్నాల గనులతో కూడిన ప్రదేశంలో ఇలా అన్నాడు.
బ్రూహి కిం తేకరోమ్యత్రసాహాయ్యం పురుషర్షభ। ఐక్ష్వాకో హ్యస్మి తే జ్ఞాతీ రామ సత్యపరాక్రమః। ఏవముక్తః సముద్రేణ రామో వాక్యమథాబ్రవీత్
పురుషోత్తమా! నేను ఇక్కడ మీకు ఏ సహాయం చేయగలను? నేను కూడా ఇక్ష్వాకుల వంశానికే చెందినవాడిని, నిజమైన పరాక్రమశాలి రాముడా. సముద్రుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, రాముడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
మార్గమిచ్ఛామి సైన్యస్య దత్తం నదనదీపతే। యేన గత్వాదశగ్రీవం హన్యామ కులపాంసనమ్। `రాక్షసంసానుబన్ధం తం మమ భార్యాపహారిణమ్
నదుల అధిపతీ! మా సేనకు దారి చూపించు. ఆ మార్గంలో వెళ్లి, పది తలలున్న రాక్షసుడైన మా వంశానికి అపవిత్రత తెచ్చినవాడిని, నా భార్యను అపహరించినవాడిని సంహరిస్తాము.
యద్యేవం యాచతో మార్గం న ప్రదాస్యతి మే భవాన్। శరైస్త్వాం శోషయిష్యామి దివ్యాస్త్రయతిమన్త్రితైః
నేను అడిగినప్పటికీ మీరు దారి చూపించకపోతే, దివ్యాస్త్రాలు, మంత్రబలంతో మీ నీటిని బాణాలతో ఎండబెట్టేస్తాను.
ఇత్యేవంబ్రువతః శ్రుత్వారామస్య వరుణాలయః। ఉవాచవ్యథితోవాక్యమితిబద్ధాఞ్జలిఃస్థితః
రాముడు ఇలా చెప్పిన మాటలు విని, వరుణుని నివాసమైన సముద్రుడు భయంతో చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.
నేచ్ఛామి ప్రతిఘాతం తే నాస్మి విఘ్నకరస్తవ। శృణు చేదం వచోరామ శ్రుత్వా కర్తవ్యమాచర
నేను మీకు విఘ్నం కలిగించాలనుకోవడం లేదు, మీకు అడ్డుగా ఉండను. రామా! నా మాట విను, వినిన తర్వాత తగినట్లు చేయు.
యది దాస్యామి తే మార్గం సైన్యస్ వ్రజతోఽఽజ్ఞయా। అన్యేఽప్యాజ్ఞాపయిష్యన్తి మామేవం ధనుషోబలాత్
మీ ఆజ్ఞతో మీ సేనకు దారి చూపిస్తే, ఇతరులు కూడా ఆయుధబలంతో నన్ను ఇలాగే బలవంతం చేస్తారు.
అస్తిత్వత్రనలో నామ వానరః శిల్పిసంమతః। త్వష్టుః కాకుత్స్థ తనయో బలవాన్విశ్వకర్మణః
అక్కడ నళుడు అనే వానరుడు ఉన్నాడు. అతడు శిల్పంలో నిపుణుడిగా పేరుగాంచాడు. త్వష్టువు కుమారుడైన అతడు, కాకుత్థ్స వంశానికి చెందినవాడు, విశ్వకర్మకు బలమైన కుమారుడు.
స యత్కాష్ఠం తృణం వాఽపిశిలాం వా క్షేప్స్యతే మయి। సర్వం తద్ధారయిష్యామి స తే సేతుర్భవిష్యతి
అతడు నా మీద ఎలాంటి కలప, గడ్డి, రాయి వేసినా, నేను వాటిని అన్నింటిని మోయగలను. అలా నీకు ఒక వంతెన ఏర్పడుతుంది.
ఇత్యుక్త్వాఽన్తర్హితే తస్మిన్రామో నలమువాచ హ। కురు సేతుం సముద్రే త్వంశక్తో హ్యసి మతో మమ
అలా చెప్పి ఆ దేవుడు కనబడకుండా పోయిన తర్వాత, రాముడు నళుని చూచి, 'నీవు సముద్రంపై వంతెన కట్టు, నీవు దీనికి సమర్థుడివని నాకు తెలుసు' అని అన్నాడు.
తేనోపాయేన కాకుత్స్థః సతుబన్ధమకారయత్। దశయోజనవిస్తారమాయతం శతయోజనమ్
ఆ విధంగా కాకుత్థ్సుడు పది యోజనాల వెడల్పు, వంద యోజనాల పొడవు గల వంతెనను నిర్మింపజేశాడు.
నలసేతురితి ఖ్యాతో యోఽద్యాపి ప్రథితో భువి। రామస్యాజ్ఞాం పురస్కృత్య ధార్యతే గిరిసంనిభః
నళుని వంతెనగా పేరుగాంచినది, ఇప్పటికీ భూమిపై ప్రసిద్ధిగా ఉంది. రాముని ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, అది పర్వతంలా దృఢంగా నిలిచింది.
తత్రస్థం స తు ధర్మాత్మా సమాగచ్చద్విభీషణః। భ్రాతా వై రాక్షసేన్ద్రస్య చతుర్భిః సచివైః సహ
అక్కడ ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు, రాక్షసుల రాజు రావణుడి తమ్ముడు, నలుగురు మంత్రులతో కలిసి వచ్చాడు.
ప్రతిజగ్రాహ రామస్తం స్వాగతేన మహామనాః। సుగ్రీవస్య తు శఙ్కాఽభూత్ప్రణిధిః స్యాదితి స్మహ
రాముడు మహాత్ముడిగా అతడిని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానించాడు. కానీ సుగ్రీవుడికి మాత్రం, అతడు గూఢచారుడు అయి ఉండవచ్చని అనుమానం వచ్చింది.
రాఘవః సత్యచేష్టాభిః సమ్యక్వ చరితేఙ్గితైః। యదా తత్త్వేన తుష్టోఽభూత్తత ఏనమపూజయత్
రాఘవుడు విభీషణుడి నిజాయితీతో కూడిన ప్రవర్తనను, మంచి నడవడిని చూసి సంతృప్తి చెందినప్పుడు, అతడిని గౌరవించాడు.
సర్వరాక్షసరాజ్యేచాప్యభ్యపిఞ్చద్విభీషణమ్। చక్రే చ మన్త్రసచివం సహృదంలక్ష్మణస్ చ
విభీషణుడికి అన్ని రాక్షసుల రాజ్యాన్ని అప్పగించి, అతడిని మంత్రిగా, స్నేహితుడిగా చేసుకున్నాడు. లక్ష్మణుడిని కూడా అలాగే చేర్చుకున్నాడు.
విభీషణమతే చైవ సోఽత్యక్రామన్మహార్ణవమ్। ససైన్యః సేతునా తేన మార్గేణైవ నరాధిపః
విభీషణుడి సలహా ప్రకారం, ఆ రాజు తన సైన్యంతో ఆ వంతెన మీదుగా మహాసముద్రాన్ని దాటి వెళ్లాడు.
తతో గత్వాసమాసాద్య లఙ్కోద్యానాన్యనేకశః। భేదయామాస కపిభిర్మహాన్తి చ బహూని చ
తర్వాత వారు లంకలోని అనేక ఉద్యానవనాలకు చేరుకొని, వానరులు వాటిని పగలగొట్టి, ఎన్నో గొప్ప ఉద్యానాలను ధ్వంసం చేశారు.
తత్రాస్తాం రావణామాత్యౌ రాక్షసౌ శుకసారణౌ। చరౌ వానరరూపేణ తౌ జగ్రాహ విభీషణః
అక్కడ రావణుని ఇద్దరు మంత్రులు, రాక్షసులు అయిన శుకుడు, శారణుడు, వానరుల వేషంలో ఉన్నారు. వారిని విభీషణుడు పట్టుకున్నాడు.
ప్రతిపన్నౌ యదా రూపం రాక్షసం తౌ నిశాచరౌ। దర్శయిత్వా తతః సైన్యం రామః పశ్చాదవాసృజత్
ఆ ఇద్దరు రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు తమ అసలు రూపాన్ని చూపిన తర్వాత, రాముడు వారికి సైన్యాన్ని చూపించి, వారిని వదిలిపెట్టాడు.
నివేశ్యోపవనే సైన్యం స శూరః ప్రాజ్యవానరమ్। ప్రేషయామాస దుత్యేన రావణస్య తతోఽఙ్గదమ్
సైన్యాన్ని ఉద్యానవనంలో నిలిపి, వీరుడైన వానరులలో అగ్రగణ్యుడైన అంగదుడిని దూతగా రావణుని వద్దకు పంపించాడు.
ప్రభూతాన్నోదకేతస్మిన్బహుమూలఫలే వనే। సేనాం నివేశ్య కాకుత్స్థో విధివత్పర్యరక్షత
ఆ అడవిలో విస్తారంగా ఆహారం, నీరు, మూలికలు, పండ్లు ఉండగా, కాకుత్థ్సుడు సైన్యాన్ని అక్కడ నిలిపి, సక్రమంగా రక్షించాడు.
రావణః సంవిధం చక్రే లఙ్కాయాం శాస్త్రనిర్మితామ్। ప్రకృత్యైవదురాధర్షా దృఢప్రాకారతోరణా
రావణుడు లంకలో శాస్త్రబద్ధంగా రక్షణ ఏర్పాట్లు చేశాడు. సహజంగా దుర్భేద్యమైన, బలమైన గోడలు, గేట్లు ఉన్న నగరం.
అగాధతోయాః పరిఖా మీననక్రసమాకులాః। బభూవుః సప్త దుర్ధర్షాః స్వాదిరైః శఙ్కుభిశ్చితాః
అక్కడ ఏడు లోతైన ముట్టడులు ఉండి, వాటిలో నీరు నిండిపోయి, చేపలు, మొసళ్ళతో కిటకిటలాడుతూ, దాటి వెళ్లడం చాలా కష్టం. అవన్నీ కంచెలు, కంచెపాళ్ళతో నిండిపోయాయి.
కర్ణాటయన్త్రా దుర్ధర్షా బభూవుః సహుడోపలాః। సాశీవిషఘటాయోధాః ససర్జరసపాంసవః
కర్ణాటక యంత్రాలు, పెద్ద రాళ్ల ముద్దలు, విషపూరిత మట్టికుండలు, యోధులు, పిచ్చిపొడి, మట్టి ప్రవాహాలతో కూడిన దుర్భేద్యమైన రక్షణలు అక్కడ ఏర్పాటయ్యాయి.