నలనీలాఙ్గదక్రాథమైన్దద్వివిదపాలితా। యయౌ సుమహతీ సేనా రాఘవస్యార్థసిద్ధయే
నల, నీల, అంగద, క్రథ, మైంద, వివిధ లాంటి నాయకుల ఆధ్వర్యంలో ఆ మహాసైన్యం రాఘవుని విజయానికి ముందుకు సాగింది.
వివిధేషు ప్రశస్తేషు బహుమూలఫలేషు చ। ప్రభూతమధుమాంసేషు వారిమత్సు వివేషు చ
అనేక రకాల మూలికలు, పండ్లు, తేనె, మాంసం సమృద్ధిగా ఉన్న, సరస్సుల్లో నీరు ఉన్న అందమైన ప్రదేశాలలో వారు ఉన్నారు.
నివసన్తీ నిరాబాధా తథైవగిరిసానుషు। ఉపాయాద్ధిరిసేనా సా క్షారోదమథ మాగరమ్
పర్వతశిఖరాలపై నిర్బాధంగా నివసిస్తూ, ఆ వానర సైన్యం తమ శ్రమతో ఉప్పు సముద్రాన్ని దాటి మాగర ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించింది.
ద్వితీయసాగరనిమం తద్బలంబహులధ్వజమ్। వేలావనం సమాసాద్ నివాసమకరోత్తదా
అనేక జెండాలు మోసుకెళ్లిన ఆ సైన్యం రెండవ సముద్రాన్ని చేరి, తీరపు అడవిలో నివాసం ఏర్పరిచింది.
తతో దాశరథిః శ్రీమాన్సుగ్రీవం ప్రత్యభాషత। మధ్యే వానరముఖ్యానాం ప్రాప్తకాలమిదం వచః
అప్పుడు దశరథుని కుమారుడు శ్రీరాముడు, వానరుల మధ్యలో సుగ్రీవుని చూచి, సమయానికి తగిన మాటలు పలికాడు.
ఉపాయః కోను భవతాం మతః సాగరలఙ్ఘనే। ఇయం హి మహతీ సేనా సాగరశ్చాతిదుస్తరః
ఈ సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లడానికి మీ అభిప్రాయం ప్రకారం ఏ మార్గం ఉత్తమమో చెప్పండి. మన సేన చాలా పెద్దది, సముద్రం దాటి పోవడం చాలా కష్టం.
తత్రాన్యే వ్యాహరన్తి స్మ వానరాః పటుమానినః। సమర్థా లఙ్ఘనే సిన్దోర్న తత్కృత్స్నస్య వానరాః
అప్పుడు కొందరు తమకు ఎంతో శక్తి ఉందని భావించిన వానరులు మాట్లాడారు. అయితే అందరు వానరులు ఆ సముద్రాన్ని పూర్తిగా దాటి వెళ్లగలిగే వారు కాదు.
కేచిన్నౌభిర్వ్యవస్యన్తి కేచిచ్చ వివిధైః ప్లవైః। నేతి రామస్తు తానసర్వాన్సాన్త్వయన్ప్రత్యభాషత
కొంతమంది పడవల్లో పోదామని, మరికొందరు తేలికపాటి పడవలు వాడదామని నిర్ణయించారు. కానీ రాముడు వారందరినీ ఓదార్చుతూ ఇలా అన్నాడు.
శతయోజనవిస్తారం న శక్తాః సర్వవానరాః। క్రాన్తుం తోయనిధిం వీరానైషా వో నైష్ఠికీ మతిః
ఈ వంద యోజనాల వెడల్పున్న సముద్రాన్ని మన వానరులందరూ దాటి వెళ్లలేరు. ఇది మీ స్థిరమైన సంకల్పం కాదు.
నావో న సన్తి సేనాయా బహ్వ్యస్తారయితుం తథా। వణిజాముపఘాతం చ కథమస్మద్విధశ్చరేత్
మన సేన అంతా దాటి వెళ్లేందుకు అవసరమైన పడవలు లేవు. పైగా, మనలాంటి వారు వ్యాపారులను ఇబ్బంది పెట్టడం ఎలా సరి?
విస్తీర్ణం చైవ నః సైన్యం హన్యాచ్ఛిద్రేణ వై పరః। ప్లవోడుపప్రతారశ్చనైవాత్రమమ రోచతే
మరియు మన పెద్ద సేనలో ఎక్కడైనా బలహీనత ఉంటే, శత్రువులు దాడిచేసి నాశనం చేయవచ్చు. ఈ పరిస్థితిలో తేలుతూ పోవడం, లేదా తేలికపాటి పడవలు వాడడం నాకు నచ్చడం లేదు.
అహం త్విమం జలనిధిం సమారప్స్యామ్యుపాయతః। ప్రతిశేష్యామ్యుపవసన్దర్శయిష్తి మాం తతః
నేను ఏదైనా మార్గం ద్వారా ఈ సముద్రాన్ని చేరేందుకు ప్రయత్నిస్తాను. ఉపవాసం చేస్తూ సముద్రం ఎదుట కూర్చుంటాను, అప్పుడు అది నాకు మార్గాన్ని చూపుతుంది.
న చేద్దర్శయితా మార్గం ధక్ష్యామ్యనమహం తతః। మహాస్త్రైరప్రతిహతైరత్యగ్నిపవనోజ్జ్వలైః
అది మార్గాన్ని చూపించకపోతే, నా కోపంతో అగ్ని, వాయువు వంటి మహా ఆయుధాలతో ఆ సముద్రాన్ని ఎండబెట్టేస్తాను.
ఇత్యుక్త్వా సహసౌమిత్రిరుపస్పృశ్యాథ రాఘవః। ప్రతిశిస్యే జలనిధం విధివత్కుశసంస్తరే
ఇలా చెప్పి, సౌమిత్రితో కలిసి రాఘవుడు నీళ్లు తాకి, కుశ గడ్డి మీద యథావిధిగా సముద్రతీరంలో ఉపవాసంగా పడుకున్నాడు.
సాగరస్తు తతః స్వప్నే దర్శయామాస రాఘవమ్। దేవో నదనదీమర్తా శ్రీమాన్యాదోగణైర్వృతః
అప్పుడు సముద్రదేవుడు రామునికి కలలో ప్రత్యక్షమై, నదులు, వాగులు అన్నింటికీ అధిపతిగా, అద్భుతమైన జలచరాలతో కూడి దర్శనమిచ్చాడు.
కౌసల్యామాతరిత్యేవమాభాష్య మధురం వచః। ఇదమిత్యాహ రత్నానామాకరైః శతశో వృతః
కౌసల్యా కుమారుడా అని మధురంగా సంబోధిస్తూ, వజ్రాలు, ముత్యాలు వంటి రత్నాల గనులతో కూడిన ప్రదేశంలో ఇలా అన్నాడు.
బ్రూహి కిం తేకరోమ్యత్రసాహాయ్యం పురుషర్షభ। ఐక్ష్వాకో హ్యస్మి తే జ్ఞాతీ రామ సత్యపరాక్రమః। ఏవముక్తః సముద్రేణ రామో వాక్యమథాబ్రవీత్
పురుషోత్తమా! నేను ఇక్కడ మీకు ఏ సహాయం చేయగలను? నేను కూడా ఇక్ష్వాకుల వంశానికే చెందినవాడిని, నిజమైన పరాక్రమశాలి రాముడా. సముద్రుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, రాముడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
మార్గమిచ్ఛామి సైన్యస్య దత్తం నదనదీపతే। యేన గత్వాదశగ్రీవం హన్యామ కులపాంసనమ్। `రాక్షసంసానుబన్ధం తం మమ భార్యాపహారిణమ్
నదుల అధిపతీ! మా సేనకు దారి చూపించు. ఆ మార్గంలో వెళ్లి, పది తలలున్న రాక్షసుడైన మా వంశానికి అపవిత్రత తెచ్చినవాడిని, నా భార్యను అపహరించినవాడిని సంహరిస్తాము.
యద్యేవం యాచతో మార్గం న ప్రదాస్యతి మే భవాన్। శరైస్త్వాం శోషయిష్యామి దివ్యాస్త్రయతిమన్త్రితైః
నేను అడిగినప్పటికీ మీరు దారి చూపించకపోతే, దివ్యాస్త్రాలు, మంత్రబలంతో మీ నీటిని బాణాలతో ఎండబెట్టేస్తాను.
ఇత్యేవంబ్రువతః శ్రుత్వారామస్య వరుణాలయః। ఉవాచవ్యథితోవాక్యమితిబద్ధాఞ్జలిఃస్థితః
రాముడు ఇలా చెప్పిన మాటలు విని, వరుణుని నివాసమైన సముద్రుడు భయంతో చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.
నేచ్ఛామి ప్రతిఘాతం తే నాస్మి విఘ్నకరస్తవ। శృణు చేదం వచోరామ శ్రుత్వా కర్తవ్యమాచర
నేను మీకు విఘ్నం కలిగించాలనుకోవడం లేదు, మీకు అడ్డుగా ఉండను. రామా! నా మాట విను, వినిన తర్వాత తగినట్లు చేయు.
యది దాస్యామి తే మార్గం సైన్యస్ వ్రజతోఽఽజ్ఞయా। అన్యేఽప్యాజ్ఞాపయిష్యన్తి మామేవం ధనుషోబలాత్
మీ ఆజ్ఞతో మీ సేనకు దారి చూపిస్తే, ఇతరులు కూడా ఆయుధబలంతో నన్ను ఇలాగే బలవంతం చేస్తారు.
అస్తిత్వత్రనలో నామ వానరః శిల్పిసంమతః। త్వష్టుః కాకుత్స్థ తనయో బలవాన్విశ్వకర్మణః
అక్కడ నళుడు అనే వానరుడు ఉన్నాడు. అతడు శిల్పంలో నిపుణుడిగా పేరుగాంచాడు. త్వష్టువు కుమారుడైన అతడు, కాకుత్థ్స వంశానికి చెందినవాడు, విశ్వకర్మకు బలమైన కుమారుడు.
స యత్కాష్ఠం తృణం వాఽపిశిలాం వా క్షేప్స్యతే మయి। సర్వం తద్ధారయిష్యామి స తే సేతుర్భవిష్యతి
అతడు నా మీద ఎలాంటి కలప, గడ్డి, రాయి వేసినా, నేను వాటిని అన్నింటిని మోయగలను. అలా నీకు ఒక వంతెన ఏర్పడుతుంది.
ఇత్యుక్త్వాఽన్తర్హితే తస్మిన్రామో నలమువాచ హ। కురు సేతుం సముద్రే త్వంశక్తో హ్యసి మతో మమ
అలా చెప్పి ఆ దేవుడు కనబడకుండా పోయిన తర్వాత, రాముడు నళుని చూచి, 'నీవు సముద్రంపై వంతెన కట్టు, నీవు దీనికి సమర్థుడివని నాకు తెలుసు' అని అన్నాడు.
తేనోపాయేన కాకుత్స్థః సతుబన్ధమకారయత్। దశయోజనవిస్తారమాయతం శతయోజనమ్
ఆ విధంగా కాకుత్థ్సుడు పది యోజనాల వెడల్పు, వంద యోజనాల పొడవు గల వంతెనను నిర్మింపజేశాడు.
నలసేతురితి ఖ్యాతో యోఽద్యాపి ప్రథితో భువి। రామస్యాజ్ఞాం పురస్కృత్య ధార్యతే గిరిసంనిభః
నళుని వంతెనగా పేరుగాంచినది, ఇప్పటికీ భూమిపై ప్రసిద్ధిగా ఉంది. రాముని ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, అది పర్వతంలా దృఢంగా నిలిచింది.
తత్రస్థం స తు ధర్మాత్మా సమాగచ్చద్విభీషణః। భ్రాతా వై రాక్షసేన్ద్రస్య చతుర్భిః సచివైః సహ
అక్కడ ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు, రాక్షసుల రాజు రావణుడి తమ్ముడు, నలుగురు మంత్రులతో కలిసి వచ్చాడు.
ప్రతిజగ్రాహ రామస్తం స్వాగతేన మహామనాః। సుగ్రీవస్య తు శఙ్కాఽభూత్ప్రణిధిః స్యాదితి స్మహ
రాముడు మహాత్ముడిగా అతడిని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానించాడు. కానీ సుగ్రీవుడికి మాత్రం, అతడు గూఢచారుడు అయి ఉండవచ్చని అనుమానం వచ్చింది.
రాఘవః సత్యచేష్టాభిః సమ్యక్వ చరితేఙ్గితైః। యదా తత్త్వేన తుష్టోఽభూత్తత ఏనమపూజయత్
రాఘవుడు విభీషణుడి నిజాయితీతో కూడిన ప్రవర్తనను, మంచి నడవడిని చూసి సంతృప్తి చెందినప్పుడు, అతడిని గౌరవించాడు.