ఏతే చాన్యే చ బహవో హరియూథపయూథపాః। అసఙ్ఖ్యేయా మహారాజ సమీయూ రామకారణాత్
ఈ వానరయూథపతులు మాత్రమే కాదు, ఇంకా అనేకమంది లెక్కలేనంత మంది వానరయూథ నాయకులు రాముని కోసం అక్కడికి చేరుకున్నారు.
గిరికూటనిభాఙ్గానాం సింహానామివ గర్జతామ్। శ్రూయతే తుములః శబ్దస్తత్రతత్రప్రధావతామ్
పర్వతశిఖరాల్లాంటి, సింహాల్లా గర్జించే వారు ఇక్కడ అక్కడ పరుగెత్తుతూ చేసే గొప్ప శబ్దం అక్కడ వినిపించింది.
గిరికూటనిభాః క్నచిత్కేచిన్మహిషసన్నిభాః। శరదభ్రప్రతీకాశాః కేచిద్ధిఙ్గులకాననాః
వారిలో కొందరు పర్వతశిఖరాల్లా, మరికొందరు మహిషుల్లా, ఇంకొందరు శరదృతువులోని మేఘాల్లా, మరికొందరు ఎర్రని అడవుల్లా కనిపించారు.
ఉత్పతన్తః పతన్తశ్చ ప్లవమానాశ్చ వానరాః। ఉద్ధున్వన్తోఽపరే రేణూన్సమాజగ్ముః సమన్తతః
ఎవరైనా ఎగిరిపోతూ, దూకుతూ, పరుగెత్తుతూ వచ్చిన వానరులు దుమ్ము లేపుతూ అన్ని వైపుల నుంచి చేరుకున్నారు.
సవానరమహాసైన్యః పూర్ణసాగరసన్నిభః। నివేశమకరోత్తత్రసుగ్రీవానుమతే తదా
సుగ్రీవుని అనుమతితో, సముద్రంలా విస్తారంగా ఉన్న వానర మహాసైన్యం అక్కడ నివాసం ఏర్పరిచింది.
తతస్తేషు హరీన్ద్రేషు సమావృత్తేషు సర్వశః। తిథౌ ప్రశస్తే నక్షత్రే ముహూర్తే చాభిపూజితే
అందరు వానర నాయకులు సమగ్రంగా చేరినప్పుడు, శుభదినంలో, మేలు నక్షత్రంలో, శుభమైన ముహూర్తంలో ఆ కార్యక్రమం జరిగింది.
తేన వ్యూఢేన సైన్యేన లోకానుద్వర్తయన్నివ। ప్రయయౌ రాఘవః శ్రీమాన్సుగ్రీవసహితస్తదా
ఆ సైన్యం ప్రపంచాన్ని కదిలించేదిలా ముందుకు సాగుతుండగా, శ్రీరాఘవుడు సుగ్రీవునితో కలిసి ప్రయాణమయ్యాడు.
ముఖమాసీత్తు సైన్యస్య హనూమాన్మారుతాత్మజః। జఘనం పాలయామాస సౌమిత్రిరకుతోభయః
వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు సైన్యానికి ముందువైపు ఉండగా, భయమేమీ లేని సౌమిత్రి వెనుక భాగాన్ని కాపాడాడు.
బద్ధగోధాఙ్గులిత్రణౌ రాఘవౌ తత్రజగ్మతుః। వృతౌ హరిమహామాత్రైశ్చన్ద్రసూర్యౌ గ్రహైరివ
రాఘవులు చేతివేళ్ళకు రక్షణ పట్టు కట్టుకుని, గొప్ప వానర సేనాధిపతులతో చుట్టుముట్టబడి, చంద్రుడు సూర్యుడు గ్రహాల మధ్య ఉన్నట్టు అక్కడికి వెళ్లారు.
ప్రబభౌ హరిసైన్యం తత్సాలతాలశిలాయుధమ్। సుమహచ్ఛాలిభవనం యథా సూర్యోదయం ప్రతి
సాల, తాళ, రాళ్ల ఆయుధాలతో ఉన్న ఆ వానర సైన్యం, ఉదయాన్నే సూర్యోదయానికి ఎదురుగా ఉన్న పెద్ద ధాన్యశాలల్లా ప్రకాశించింది.
నలనీలాఙ్గదక్రాథమైన్దద్వివిదపాలితా। యయౌ సుమహతీ సేనా రాఘవస్యార్థసిద్ధయే
నల, నీల, అంగద, క్రథ, మైంద, వివిధ లాంటి నాయకుల ఆధ్వర్యంలో ఆ మహాసైన్యం రాఘవుని విజయానికి ముందుకు సాగింది.
వివిధేషు ప్రశస్తేషు బహుమూలఫలేషు చ। ప్రభూతమధుమాంసేషు వారిమత్సు వివేషు చ
అనేక రకాల మూలికలు, పండ్లు, తేనె, మాంసం సమృద్ధిగా ఉన్న, సరస్సుల్లో నీరు ఉన్న అందమైన ప్రదేశాలలో వారు ఉన్నారు.
నివసన్తీ నిరాబాధా తథైవగిరిసానుషు। ఉపాయాద్ధిరిసేనా సా క్షారోదమథ మాగరమ్
పర్వతశిఖరాలపై నిర్బాధంగా నివసిస్తూ, ఆ వానర సైన్యం తమ శ్రమతో ఉప్పు సముద్రాన్ని దాటి మాగర ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించింది.
ద్వితీయసాగరనిమం తద్బలంబహులధ్వజమ్। వేలావనం సమాసాద్ నివాసమకరోత్తదా
అనేక జెండాలు మోసుకెళ్లిన ఆ సైన్యం రెండవ సముద్రాన్ని చేరి, తీరపు అడవిలో నివాసం ఏర్పరిచింది.
తతో దాశరథిః శ్రీమాన్సుగ్రీవం ప్రత్యభాషత। మధ్యే వానరముఖ్యానాం ప్రాప్తకాలమిదం వచః
అప్పుడు దశరథుని కుమారుడు శ్రీరాముడు, వానరుల మధ్యలో సుగ్రీవుని చూచి, సమయానికి తగిన మాటలు పలికాడు.
ఉపాయః కోను భవతాం మతః సాగరలఙ్ఘనే। ఇయం హి మహతీ సేనా సాగరశ్చాతిదుస్తరః
ఈ సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లడానికి మీ అభిప్రాయం ప్రకారం ఏ మార్గం ఉత్తమమో చెప్పండి. మన సేన చాలా పెద్దది, సముద్రం దాటి పోవడం చాలా కష్టం.
తత్రాన్యే వ్యాహరన్తి స్మ వానరాః పటుమానినః। సమర్థా లఙ్ఘనే సిన్దోర్న తత్కృత్స్నస్య వానరాః
అప్పుడు కొందరు తమకు ఎంతో శక్తి ఉందని భావించిన వానరులు మాట్లాడారు. అయితే అందరు వానరులు ఆ సముద్రాన్ని పూర్తిగా దాటి వెళ్లగలిగే వారు కాదు.
కేచిన్నౌభిర్వ్యవస్యన్తి కేచిచ్చ వివిధైః ప్లవైః। నేతి రామస్తు తానసర్వాన్సాన్త్వయన్ప్రత్యభాషత
కొంతమంది పడవల్లో పోదామని, మరికొందరు తేలికపాటి పడవలు వాడదామని నిర్ణయించారు. కానీ రాముడు వారందరినీ ఓదార్చుతూ ఇలా అన్నాడు.
శతయోజనవిస్తారం న శక్తాః సర్వవానరాః। క్రాన్తుం తోయనిధిం వీరానైషా వో నైష్ఠికీ మతిః
ఈ వంద యోజనాల వెడల్పున్న సముద్రాన్ని మన వానరులందరూ దాటి వెళ్లలేరు. ఇది మీ స్థిరమైన సంకల్పం కాదు.
నావో న సన్తి సేనాయా బహ్వ్యస్తారయితుం తథా। వణిజాముపఘాతం చ కథమస్మద్విధశ్చరేత్
మన సేన అంతా దాటి వెళ్లేందుకు అవసరమైన పడవలు లేవు. పైగా, మనలాంటి వారు వ్యాపారులను ఇబ్బంది పెట్టడం ఎలా సరి?
విస్తీర్ణం చైవ నః సైన్యం హన్యాచ్ఛిద్రేణ వై పరః। ప్లవోడుపప్రతారశ్చనైవాత్రమమ రోచతే
మరియు మన పెద్ద సేనలో ఎక్కడైనా బలహీనత ఉంటే, శత్రువులు దాడిచేసి నాశనం చేయవచ్చు. ఈ పరిస్థితిలో తేలుతూ పోవడం, లేదా తేలికపాటి పడవలు వాడడం నాకు నచ్చడం లేదు.
అహం త్విమం జలనిధిం సమారప్స్యామ్యుపాయతః। ప్రతిశేష్యామ్యుపవసన్దర్శయిష్తి మాం తతః
నేను ఏదైనా మార్గం ద్వారా ఈ సముద్రాన్ని చేరేందుకు ప్రయత్నిస్తాను. ఉపవాసం చేస్తూ సముద్రం ఎదుట కూర్చుంటాను, అప్పుడు అది నాకు మార్గాన్ని చూపుతుంది.
న చేద్దర్శయితా మార్గం ధక్ష్యామ్యనమహం తతః। మహాస్త్రైరప్రతిహతైరత్యగ్నిపవనోజ్జ్వలైః
అది మార్గాన్ని చూపించకపోతే, నా కోపంతో అగ్ని, వాయువు వంటి మహా ఆయుధాలతో ఆ సముద్రాన్ని ఎండబెట్టేస్తాను.
ఇత్యుక్త్వా సహసౌమిత్రిరుపస్పృశ్యాథ రాఘవః। ప్రతిశిస్యే జలనిధం విధివత్కుశసంస్తరే
ఇలా చెప్పి, సౌమిత్రితో కలిసి రాఘవుడు నీళ్లు తాకి, కుశ గడ్డి మీద యథావిధిగా సముద్రతీరంలో ఉపవాసంగా పడుకున్నాడు.
సాగరస్తు తతః స్వప్నే దర్శయామాస రాఘవమ్। దేవో నదనదీమర్తా శ్రీమాన్యాదోగణైర్వృతః
అప్పుడు సముద్రదేవుడు రామునికి కలలో ప్రత్యక్షమై, నదులు, వాగులు అన్నింటికీ అధిపతిగా, అద్భుతమైన జలచరాలతో కూడి దర్శనమిచ్చాడు.
కౌసల్యామాతరిత్యేవమాభాష్య మధురం వచః। ఇదమిత్యాహ రత్నానామాకరైః శతశో వృతః
కౌసల్యా కుమారుడా అని మధురంగా సంబోధిస్తూ, వజ్రాలు, ముత్యాలు వంటి రత్నాల గనులతో కూడిన ప్రదేశంలో ఇలా అన్నాడు.
బ్రూహి కిం తేకరోమ్యత్రసాహాయ్యం పురుషర్షభ। ఐక్ష్వాకో హ్యస్మి తే జ్ఞాతీ రామ సత్యపరాక్రమః। ఏవముక్తః సముద్రేణ రామో వాక్యమథాబ్రవీత్
పురుషోత్తమా! నేను ఇక్కడ మీకు ఏ సహాయం చేయగలను? నేను కూడా ఇక్ష్వాకుల వంశానికే చెందినవాడిని, నిజమైన పరాక్రమశాలి రాముడా. సముద్రుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, రాముడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
మార్గమిచ్ఛామి సైన్యస్య దత్తం నదనదీపతే। యేన గత్వాదశగ్రీవం హన్యామ కులపాంసనమ్। `రాక్షసంసానుబన్ధం తం మమ భార్యాపహారిణమ్
నదుల అధిపతీ! మా సేనకు దారి చూపించు. ఆ మార్గంలో వెళ్లి, పది తలలున్న రాక్షసుడైన మా వంశానికి అపవిత్రత తెచ్చినవాడిని, నా భార్యను అపహరించినవాడిని సంహరిస్తాము.
యద్యేవం యాచతో మార్గం న ప్రదాస్యతి మే భవాన్। శరైస్త్వాం శోషయిష్యామి దివ్యాస్త్రయతిమన్త్రితైః
నేను అడిగినప్పటికీ మీరు దారి చూపించకపోతే, దివ్యాస్త్రాలు, మంత్రబలంతో మీ నీటిని బాణాలతో ఎండబెట్టేస్తాను.
ఇత్యేవంబ్రువతః శ్రుత్వారామస్య వరుణాలయః। ఉవాచవ్యథితోవాక్యమితిబద్ధాఞ్జలిఃస్థితః
రాముడు ఇలా చెప్పిన మాటలు విని, వరుణుని నివాసమైన సముద్రుడు భయంతో చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.