భవతా పురుషవ్యాఘ్ర ప్రత్యభిజ్ఞానకారణాత్। `ఏకాక్షివికలః కాకః సుదుష్టాత్మా కృతశ్చవై
నిన్ను, మానవ సింహుడా, గుర్తించేందుకు: 'ఒక కన్ను దెబ్బతిన్న ఆ కాకి, నిజంగా దుష్టుడిగా మారాడు' అని తెలిపింది.
గ్రాహయిత్వాఽహమాత్మానం తతో దగ్ధ్వాచ తాం పురీమ్। సంప్రాప్త ఇతితం రామః ప్రియవాదినమార్చయత్
నన్ను నేను పరిచయం చేసుకుని, ఆ పట్టణాన్ని కాల్చి, తిరిగి వచ్చాను. అప్పుడు రాముడు, మంచి మాటలు చెప్పిన నన్ను గౌరవించాడు.
తతస్తత్రైవరామస్య సమాసీనస్య తైః సహ। సమాజగ్ముః కపిశ్రేష్ఠాః సుగ్రీవవచనాత్తదా
ఆ సమయంలో రాముడు వారితో కలిసి కూర్చుని ఉండగా, సుగ్రీవుని ఆజ్ఞతో వానరులలో అగ్రగణ్యులు అక్కడికి వచ్చారు.
వృతః కోటిసహస్రేణ వానరాణాం తరస్వినామ్। శ్వశురో వాలినః శ్రీమాన్సుషేణో రామమభ్యయాత్
కోట్లాది వేగవంతమైన వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, వాలిని మేనమామ అయిన మహాత్ముడు, సుశేణుడు రాముని దగ్గరకు వచ్చాడు.
కోటీశతవృతోవాఽపిగజో గవయ ఏవ చ। వానరేన్రౌ మహావీర్యౌ పృథక్పృథగదృశ్యతామ్
కోట్లాది వానరులతో కూడిన గజుడు, గవయుడు కూడా, వీరిద్దరూ వేరుగా, మహావీరులైన వానరుల నాయకులుగా కనిపించారు.
షష్టికోటిసహస్రాణి ప్రకర్షన్ప్రత్యదృశ్యత। గోలాఙ్గూలో మహారాజ గవాక్షో భీమదర్శనః
అరవై కోటి వానరులను నడిపిస్తూ, భయంకరమైన రూపంతో గోలాంగూలుడు, మహారాజా, గవాక్షుడు అక్కడ కనిపించాడు.
గన్ధమాదనవాసీ తు ప్రథితో గన్ధమాదనః। కోటీశతసహస్రాణి హరీణాం సమకర్షత
గంధమాదన పర్వతంలో నివసించే ప్రసిద్ధుడు గంధమాదనుడు లక్షలాది వానరులను కూడగట్టాడు.
పనసో నామ మేధావీ వానరఃసుమహాబలః। కోటీర్దశ ద్వాదశ చ త్రింశత్పఞ్చ ప్రకర్షతి
పనస అనే తెలివైన, మహాబలుడు వానరుడు పది, పన్నెండు, ముప్పై, అయిదు కోట్ల వానరులను కూడగట్టాడు.
శ్రీమాన్దధిముఖో నామ హరివృద్ధోఽతివీర్యవాన్। ప్రచకర్ష మహాసైనయం హరీణాం భీమతేజసామ్
వృద్ధుడైన, మహాశక్తిశాలి అయిన శ్రీమంతుడు దధిముఖుడు భయంకరమైన తేజస్సుతో ఉన్న వానర సైన్యాన్ని కూడగట్టాడు.
కృషణానాం ముఖపుణ్డ్రాణామృక్షాణాం భీమకర్మణామ్। కోటీర్దశ ద్వాదశ చ త్రింశత్పఞ్చ ప్రకర్షతి
కృష్ణవర్ణ ముఖాలు గల, భయంకరమైన పనులు చేసే ఎద్దులాంటి రిక్షమృగాల్లో పది, పన్నెండు, ముప్పై, అయిదు కోట్లను కూడగట్టారు.
ఏతే చాన్యే చ బహవో హరియూథపయూథపాః। అసఙ్ఖ్యేయా మహారాజ సమీయూ రామకారణాత్
ఈ వానరయూథపతులు మాత్రమే కాదు, ఇంకా అనేకమంది లెక్కలేనంత మంది వానరయూథ నాయకులు రాముని కోసం అక్కడికి చేరుకున్నారు.
గిరికూటనిభాఙ్గానాం సింహానామివ గర్జతామ్। శ్రూయతే తుములః శబ్దస్తత్రతత్రప్రధావతామ్
పర్వతశిఖరాల్లాంటి, సింహాల్లా గర్జించే వారు ఇక్కడ అక్కడ పరుగెత్తుతూ చేసే గొప్ప శబ్దం అక్కడ వినిపించింది.
గిరికూటనిభాః క్నచిత్కేచిన్మహిషసన్నిభాః। శరదభ్రప్రతీకాశాః కేచిద్ధిఙ్గులకాననాః
వారిలో కొందరు పర్వతశిఖరాల్లా, మరికొందరు మహిషుల్లా, ఇంకొందరు శరదృతువులోని మేఘాల్లా, మరికొందరు ఎర్రని అడవుల్లా కనిపించారు.
ఉత్పతన్తః పతన్తశ్చ ప్లవమానాశ్చ వానరాః। ఉద్ధున్వన్తోఽపరే రేణూన్సమాజగ్ముః సమన్తతః
ఎవరైనా ఎగిరిపోతూ, దూకుతూ, పరుగెత్తుతూ వచ్చిన వానరులు దుమ్ము లేపుతూ అన్ని వైపుల నుంచి చేరుకున్నారు.
సవానరమహాసైన్యః పూర్ణసాగరసన్నిభః। నివేశమకరోత్తత్రసుగ్రీవానుమతే తదా
సుగ్రీవుని అనుమతితో, సముద్రంలా విస్తారంగా ఉన్న వానర మహాసైన్యం అక్కడ నివాసం ఏర్పరిచింది.
తతస్తేషు హరీన్ద్రేషు సమావృత్తేషు సర్వశః। తిథౌ ప్రశస్తే నక్షత్రే ముహూర్తే చాభిపూజితే
అందరు వానర నాయకులు సమగ్రంగా చేరినప్పుడు, శుభదినంలో, మేలు నక్షత్రంలో, శుభమైన ముహూర్తంలో ఆ కార్యక్రమం జరిగింది.
తేన వ్యూఢేన సైన్యేన లోకానుద్వర్తయన్నివ। ప్రయయౌ రాఘవః శ్రీమాన్సుగ్రీవసహితస్తదా
ఆ సైన్యం ప్రపంచాన్ని కదిలించేదిలా ముందుకు సాగుతుండగా, శ్రీరాఘవుడు సుగ్రీవునితో కలిసి ప్రయాణమయ్యాడు.
ముఖమాసీత్తు సైన్యస్య హనూమాన్మారుతాత్మజః। జఘనం పాలయామాస సౌమిత్రిరకుతోభయః
వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు సైన్యానికి ముందువైపు ఉండగా, భయమేమీ లేని సౌమిత్రి వెనుక భాగాన్ని కాపాడాడు.
బద్ధగోధాఙ్గులిత్రణౌ రాఘవౌ తత్రజగ్మతుః। వృతౌ హరిమహామాత్రైశ్చన్ద్రసూర్యౌ గ్రహైరివ
రాఘవులు చేతివేళ్ళకు రక్షణ పట్టు కట్టుకుని, గొప్ప వానర సేనాధిపతులతో చుట్టుముట్టబడి, చంద్రుడు సూర్యుడు గ్రహాల మధ్య ఉన్నట్టు అక్కడికి వెళ్లారు.
ప్రబభౌ హరిసైన్యం తత్సాలతాలశిలాయుధమ్। సుమహచ్ఛాలిభవనం యథా సూర్యోదయం ప్రతి
సాల, తాళ, రాళ్ల ఆయుధాలతో ఉన్న ఆ వానర సైన్యం, ఉదయాన్నే సూర్యోదయానికి ఎదురుగా ఉన్న పెద్ద ధాన్యశాలల్లా ప్రకాశించింది.
నలనీలాఙ్గదక్రాథమైన్దద్వివిదపాలితా। యయౌ సుమహతీ సేనా రాఘవస్యార్థసిద్ధయే
నల, నీల, అంగద, క్రథ, మైంద, వివిధ లాంటి నాయకుల ఆధ్వర్యంలో ఆ మహాసైన్యం రాఘవుని విజయానికి ముందుకు సాగింది.
వివిధేషు ప్రశస్తేషు బహుమూలఫలేషు చ। ప్రభూతమధుమాంసేషు వారిమత్సు వివేషు చ
అనేక రకాల మూలికలు, పండ్లు, తేనె, మాంసం సమృద్ధిగా ఉన్న, సరస్సుల్లో నీరు ఉన్న అందమైన ప్రదేశాలలో వారు ఉన్నారు.
నివసన్తీ నిరాబాధా తథైవగిరిసానుషు। ఉపాయాద్ధిరిసేనా సా క్షారోదమథ మాగరమ్
పర్వతశిఖరాలపై నిర్బాధంగా నివసిస్తూ, ఆ వానర సైన్యం తమ శ్రమతో ఉప్పు సముద్రాన్ని దాటి మాగర ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించింది.
ద్వితీయసాగరనిమం తద్బలంబహులధ్వజమ్। వేలావనం సమాసాద్ నివాసమకరోత్తదా
అనేక జెండాలు మోసుకెళ్లిన ఆ సైన్యం రెండవ సముద్రాన్ని చేరి, తీరపు అడవిలో నివాసం ఏర్పరిచింది.
తతో దాశరథిః శ్రీమాన్సుగ్రీవం ప్రత్యభాషత। మధ్యే వానరముఖ్యానాం ప్రాప్తకాలమిదం వచః
అప్పుడు దశరథుని కుమారుడు శ్రీరాముడు, వానరుల మధ్యలో సుగ్రీవుని చూచి, సమయానికి తగిన మాటలు పలికాడు.
ఉపాయః కోను భవతాం మతః సాగరలఙ్ఘనే। ఇయం హి మహతీ సేనా సాగరశ్చాతిదుస్తరః
ఈ సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లడానికి మీ అభిప్రాయం ప్రకారం ఏ మార్గం ఉత్తమమో చెప్పండి. మన సేన చాలా పెద్దది, సముద్రం దాటి పోవడం చాలా కష్టం.
తత్రాన్యే వ్యాహరన్తి స్మ వానరాః పటుమానినః। సమర్థా లఙ్ఘనే సిన్దోర్న తత్కృత్స్నస్య వానరాః
అప్పుడు కొందరు తమకు ఎంతో శక్తి ఉందని భావించిన వానరులు మాట్లాడారు. అయితే అందరు వానరులు ఆ సముద్రాన్ని పూర్తిగా దాటి వెళ్లగలిగే వారు కాదు.
కేచిన్నౌభిర్వ్యవస్యన్తి కేచిచ్చ వివిధైః ప్లవైః। నేతి రామస్తు తానసర్వాన్సాన్త్వయన్ప్రత్యభాషత
కొంతమంది పడవల్లో పోదామని, మరికొందరు తేలికపాటి పడవలు వాడదామని నిర్ణయించారు. కానీ రాముడు వారందరినీ ఓదార్చుతూ ఇలా అన్నాడు.
శతయోజనవిస్తారం న శక్తాః సర్వవానరాః। క్రాన్తుం తోయనిధిం వీరానైషా వో నైష్ఠికీ మతిః
ఈ వంద యోజనాల వెడల్పున్న సముద్రాన్ని మన వానరులందరూ దాటి వెళ్లలేరు. ఇది మీ స్థిరమైన సంకల్పం కాదు.
నావో న సన్తి సేనాయా బహ్వ్యస్తారయితుం తథా। వణిజాముపఘాతం చ కథమస్మద్విధశ్చరేత్
మన సేన అంతా దాటి వెళ్లేందుకు అవసరమైన పడవలు లేవు. పైగా, మనలాంటి వారు వ్యాపారులను ఇబ్బంది పెట్టడం ఎలా సరి?