ఉపవాసతపఃశీలా భర్తృదర్శనలాలసా। జటిలా మలదిగ్ధాఙ్గీకృశ దీనా తపస్విన
ఆమె ఉపవాసం చేస్తూ, తపస్సు ఆచరిస్తూ, భర్తను చూడాలని తపనతో, జటలు వేసుకుని, మురికి పూసుకుని, బలహీనంగా, బాధతో తపస్సు చేసుకుంటూ ఉండేది.
నిమిత్తైస్తామహం సీతాముపలభ్య పృథగ్విధైః। ఉపసృత్యాబ్రవం చార్యామభిగమ్య రహోగతామ్
వివిధ సూచనలతో సీతాదేవిని గుర్తించి, ఆమె ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు దగ్గరికి వెళ్లి, ఆ మహనీయురాలితో మాట్లాడాను.
సీతే రామస్య దూతోఽహంవానరోమారుతాత్మజః। త్వద్దర్శనమభిప్రప్సురిహ ప్రాప్తో విహాయసా
సీతా, నేను రాముని దూతను, వానరుడిని, వాయుపుత్రుడిని. నిన్ను చూడాలని ఆకాంక్షతో, ఆకాశమార్గంలో ఇక్కడికి వచ్చాను.
రాజపుత్రౌ కుశలినౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। సర్వశాఖామృగేన్ద్రేణ సుగ్రీవేణాభిపాలితౌ
రాజకుమారులు రాముడు, లక్ష్మణుడు క్షేమంగా ఉన్నారు. వారిని వానరుల అధిపతి సుగ్రీవుడు రక్షిస్తున్నాడు.
కుశలంత్వాబ్రవీద్రామఃసీతే సౌమిత్రిణా సహ। సఖిభావాచ్ సుగ్రీవః కుశలం త్వాఽనుపృచ్ఛతి
సీతా, రాముడు, సౌమిత్రితో కలిసి నీకు శుభాకాంక్షలు తెలియజేశాడు. స్నేహంతో సుగ్రీవుడు కూడా నీ క్షేమాన్ని అడిగాడు.
క్షిప్రమేష్యతి తే భర్తా సర్వశాఖామృగైః సహ। ప్రత్యయం కురు మే దేవి వానరోఽస్మి న రాక్షసః
నీ భర్త వానరులందరితో త్వరలోనే నీ దగ్గరకు వస్తాడు. నన్ను నమ్ము దేవీ, నేను వానరుడిని, రాక్షసుడిని కాను.
ముహూర్తమివచ ధ్యాత్వా సీతా మాం ప్రత్యువాచ హ। అవైమి త్వాంహనూమన్తమవిన్ధ్యవచనాదహమ్
కొంతసేపు ఆలోచించిన తర్వాత, సీతా నన్ను ఇలా అడిగింది: 'హనుమంతా, అవింద్యుడు చెప్పిన మాటల వల్ల నిన్ను గుర్తించగలిగాను.'
అవిన్ధ్యో హి మహాబాహో రాక్షసో వృద్ధసంమతః। కథితస్తేన సుగ్రీవస్త్వద్విధైః సచివైర్వృతః
అవింద్యుడు, బలవంతుడు, పెద్దవాళ్లందరికీ గౌరవించబడే రాక్షసుడు. అతనే సుగ్రీవుడు నీలాంటి మంత్రులతో ఉన్నాడని వివరంగా చెప్పాడు.
గమ్యతామితి చోక్త్వా మాం సీతా పాదాదిమం మణిమ్। ఘారితా యేన వైదేహీ కాలమేతమనిన్దితా
'పో' అని చెప్పి, సీతా తన పాదాన్నుంచి ఈ మణిని ఇచ్చింది. దీనివల్ల వైదేహి, నిందలేని ఆమె, ఈ సమయాన్ని గుర్తు పెట్టుకుంది.
ప్రత్యయార్థం కథాం చేమాం కథయామాస జానకీ। క్షిప్తామిషీకాం కాకాయ చిత్రకూటే మహాగిరౌ
నమ్మకం కోసం, జనకాతనయ సీతా ఈ కథను చెప్పింది: చిత్తకూట పర్వతంపై, ఒక కాకికి ముళ్లను విసిరిన విషయాన్ని.
భవతా పురుషవ్యాఘ్ర ప్రత్యభిజ్ఞానకారణాత్। `ఏకాక్షివికలః కాకః సుదుష్టాత్మా కృతశ్చవై
నిన్ను, మానవ సింహుడా, గుర్తించేందుకు: 'ఒక కన్ను దెబ్బతిన్న ఆ కాకి, నిజంగా దుష్టుడిగా మారాడు' అని తెలిపింది.
గ్రాహయిత్వాఽహమాత్మానం తతో దగ్ధ్వాచ తాం పురీమ్। సంప్రాప్త ఇతితం రామః ప్రియవాదినమార్చయత్
నన్ను నేను పరిచయం చేసుకుని, ఆ పట్టణాన్ని కాల్చి, తిరిగి వచ్చాను. అప్పుడు రాముడు, మంచి మాటలు చెప్పిన నన్ను గౌరవించాడు.
తతస్తత్రైవరామస్య సమాసీనస్య తైః సహ। సమాజగ్ముః కపిశ్రేష్ఠాః సుగ్రీవవచనాత్తదా
ఆ సమయంలో రాముడు వారితో కలిసి కూర్చుని ఉండగా, సుగ్రీవుని ఆజ్ఞతో వానరులలో అగ్రగణ్యులు అక్కడికి వచ్చారు.
వృతః కోటిసహస్రేణ వానరాణాం తరస్వినామ్। శ్వశురో వాలినః శ్రీమాన్సుషేణో రామమభ్యయాత్
కోట్లాది వేగవంతమైన వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, వాలిని మేనమామ అయిన మహాత్ముడు, సుశేణుడు రాముని దగ్గరకు వచ్చాడు.
కోటీశతవృతోవాఽపిగజో గవయ ఏవ చ। వానరేన్రౌ మహావీర్యౌ పృథక్పృథగదృశ్యతామ్
కోట్లాది వానరులతో కూడిన గజుడు, గవయుడు కూడా, వీరిద్దరూ వేరుగా, మహావీరులైన వానరుల నాయకులుగా కనిపించారు.
షష్టికోటిసహస్రాణి ప్రకర్షన్ప్రత్యదృశ్యత। గోలాఙ్గూలో మహారాజ గవాక్షో భీమదర్శనః
అరవై కోటి వానరులను నడిపిస్తూ, భయంకరమైన రూపంతో గోలాంగూలుడు, మహారాజా, గవాక్షుడు అక్కడ కనిపించాడు.
గన్ధమాదనవాసీ తు ప్రథితో గన్ధమాదనః। కోటీశతసహస్రాణి హరీణాం సమకర్షత
గంధమాదన పర్వతంలో నివసించే ప్రసిద్ధుడు గంధమాదనుడు లక్షలాది వానరులను కూడగట్టాడు.
పనసో నామ మేధావీ వానరఃసుమహాబలః। కోటీర్దశ ద్వాదశ చ త్రింశత్పఞ్చ ప్రకర్షతి
పనస అనే తెలివైన, మహాబలుడు వానరుడు పది, పన్నెండు, ముప్పై, అయిదు కోట్ల వానరులను కూడగట్టాడు.
శ్రీమాన్దధిముఖో నామ హరివృద్ధోఽతివీర్యవాన్। ప్రచకర్ష మహాసైనయం హరీణాం భీమతేజసామ్
వృద్ధుడైన, మహాశక్తిశాలి అయిన శ్రీమంతుడు దధిముఖుడు భయంకరమైన తేజస్సుతో ఉన్న వానర సైన్యాన్ని కూడగట్టాడు.
కృషణానాం ముఖపుణ్డ్రాణామృక్షాణాం భీమకర్మణామ్। కోటీర్దశ ద్వాదశ చ త్రింశత్పఞ్చ ప్రకర్షతి
కృష్ణవర్ణ ముఖాలు గల, భయంకరమైన పనులు చేసే ఎద్దులాంటి రిక్షమృగాల్లో పది, పన్నెండు, ముప్పై, అయిదు కోట్లను కూడగట్టారు.
ఏతే చాన్యే చ బహవో హరియూథపయూథపాః। అసఙ్ఖ్యేయా మహారాజ సమీయూ రామకారణాత్
ఈ వానరయూథపతులు మాత్రమే కాదు, ఇంకా అనేకమంది లెక్కలేనంత మంది వానరయూథ నాయకులు రాముని కోసం అక్కడికి చేరుకున్నారు.
గిరికూటనిభాఙ్గానాం సింహానామివ గర్జతామ్। శ్రూయతే తుములః శబ్దస్తత్రతత్రప్రధావతామ్
పర్వతశిఖరాల్లాంటి, సింహాల్లా గర్జించే వారు ఇక్కడ అక్కడ పరుగెత్తుతూ చేసే గొప్ప శబ్దం అక్కడ వినిపించింది.
గిరికూటనిభాః క్నచిత్కేచిన్మహిషసన్నిభాః। శరదభ్రప్రతీకాశాః కేచిద్ధిఙ్గులకాననాః
వారిలో కొందరు పర్వతశిఖరాల్లా, మరికొందరు మహిషుల్లా, ఇంకొందరు శరదృతువులోని మేఘాల్లా, మరికొందరు ఎర్రని అడవుల్లా కనిపించారు.
ఉత్పతన్తః పతన్తశ్చ ప్లవమానాశ్చ వానరాః। ఉద్ధున్వన్తోఽపరే రేణూన్సమాజగ్ముః సమన్తతః
ఎవరైనా ఎగిరిపోతూ, దూకుతూ, పరుగెత్తుతూ వచ్చిన వానరులు దుమ్ము లేపుతూ అన్ని వైపుల నుంచి చేరుకున్నారు.
సవానరమహాసైన్యః పూర్ణసాగరసన్నిభః। నివేశమకరోత్తత్రసుగ్రీవానుమతే తదా
సుగ్రీవుని అనుమతితో, సముద్రంలా విస్తారంగా ఉన్న వానర మహాసైన్యం అక్కడ నివాసం ఏర్పరిచింది.
తతస్తేషు హరీన్ద్రేషు సమావృత్తేషు సర్వశః। తిథౌ ప్రశస్తే నక్షత్రే ముహూర్తే చాభిపూజితే
అందరు వానర నాయకులు సమగ్రంగా చేరినప్పుడు, శుభదినంలో, మేలు నక్షత్రంలో, శుభమైన ముహూర్తంలో ఆ కార్యక్రమం జరిగింది.
తేన వ్యూఢేన సైన్యేన లోకానుద్వర్తయన్నివ। ప్రయయౌ రాఘవః శ్రీమాన్సుగ్రీవసహితస్తదా
ఆ సైన్యం ప్రపంచాన్ని కదిలించేదిలా ముందుకు సాగుతుండగా, శ్రీరాఘవుడు సుగ్రీవునితో కలిసి ప్రయాణమయ్యాడు.
ముఖమాసీత్తు సైన్యస్య హనూమాన్మారుతాత్మజః। జఘనం పాలయామాస సౌమిత్రిరకుతోభయః
వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు సైన్యానికి ముందువైపు ఉండగా, భయమేమీ లేని సౌమిత్రి వెనుక భాగాన్ని కాపాడాడు.
బద్ధగోధాఙ్గులిత్రణౌ రాఘవౌ తత్రజగ్మతుః। వృతౌ హరిమహామాత్రైశ్చన్ద్రసూర్యౌ గ్రహైరివ
రాఘవులు చేతివేళ్ళకు రక్షణ పట్టు కట్టుకుని, గొప్ప వానర సేనాధిపతులతో చుట్టుముట్టబడి, చంద్రుడు సూర్యుడు గ్రహాల మధ్య ఉన్నట్టు అక్కడికి వెళ్లారు.
ప్రబభౌ హరిసైన్యం తత్సాలతాలశిలాయుధమ్। సుమహచ్ఛాలిభవనం యథా సూర్యోదయం ప్రతి
సాల, తాళ, రాళ్ల ఆయుధాలతో ఉన్న ఆ వానర సైన్యం, ఉదయాన్నే సూర్యోదయానికి ఎదురుగా ఉన్న పెద్ద ధాన్యశాలల్లా ప్రకాశించింది.