తతో దగ్ధావిమౌ పక్షౌ న దగ్ధౌ తు జటాయుషః। తస్మాన్మే చిరదృష్టః స భ్రాతా గృధ్రపతః ప్రియః
అప్పుడు నా రెక్కలు కాలిపోయాయి, కానీ జటాయువుకు కాలిపోలేదు. అందుకే నా ప్రియమైన సోదరుడు, గృధ్రరాజు, చాలా కాలంగా కనిపించలేదు.
నిర్దగ్ధపక్షః పతితో హ్యహమస్మిన్మహాగిరౌ। `ద్రష్టుం వీరం న శక్నోమి భ్రాతరం వై జటాయుషమ్
నా రెక్కలు కాలిపోవడంతో ఈ గొప్ప పర్వతంపై పడిపోయాను. నా వీర సోదరుడు జటాయువును చూడలేకపోతున్నాను.
తస్యైవం వదతోఽస్మాభిర్హతో భ్రాతా నివేదితః। వ్యసనం భవతశ్చేదం సంక్షేపాద్వై నివేదితమ్
అతను ఇలా మాట్లాడుతున్నప్పుడు, మేము అతని సోదరుడు మరణించిన విషయాన్ని తెలియజేశాము. అతని దుఃఖాన్ని సంక్షిప్తంగా వివరించాము.
స సమ్పాతిస్తదా రాజఞ్శ్రుత్వాసుమహదప్రియమ్। విషణ్ణచేతాః పప్రచ్ఛ పునరస్మానరిందమ
ఓ రాజా! ఆ దుఃఖకరమైన వార్త విని, సంపాతి మనసు బాధతో నిండిపోయింది. మమ్మల్ని మళ్లీ అడిగాడు, ఓ శత్రువులను సంహరించేవాడా!
కః సరామః కథం సీతా జటాయుశ్చ కథం హతః। ఇచ్ఛామి సర్వమేవైతచ్ఛ్రోతుం ప్లవగసత్తమాః
రాముడు ఎవరు? సీత ఎలా అపహరించబడింది? జటాయువు ఎలా మరణించాడు? ఇవన్నీ తెలుసుకోవాలని ఉంది, ఓ వానరశ్రేష్ఠులారా!
తస్యాహం సర్వమేవైతద్భవతో వ్యసనాగమమ్। ప్రాయోపవేశనే చైవహేతుం విస్తరశోఽబ్రువమ్
మీ దుఃఖకారణం, అలాగే మేము ప్రాయోపవేశం చేయడానికి కారణం అన్నీ అతనికి పూర్తిగా వివరించాను.
సోఽస్మానాశ్వాసయామాస వాక్యేనానేన పక్షిరాట్। రావణో విదితో మహ్యం లఙ్కా చాస్య మహాపురీ
పక్షిరాజు ఈ మాటలతో మమ్మల్ని ఓదార్చాడు: 'రావణుడు నాకు తెలుసు, అలాగే అతని మహానగరం లంక కూడా నాకు తెలుసు.'
దృష్టాపారే సముద్రస్య త్రికూటగిరికన్దరే। భవిత్రీ తత్ర వైదేహీ న రమేఽస్త్యత్రవిచారణా
సముద్రం ఆపక్కన త్రికూట పర్వత గుహలో వనిత వైదేహి ఉన్నదని నేను చూశాను. దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఇతితస్య వచః శ్రుత్వా వయముత్థాయ సత్వరాః। సాగరక్రమణే మన్త్రం మన్త్రయామః పరంతప
ఈ మాటలు విని మేమంతా వెంటనే లేచి, సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లేందుకు ఏం చేయాలో ఆలోచించాము, ఓ శత్రువులకు భయంకరుడా.
నాధ్యవాస్యద్యదా కశ్చిత్సాగరస్య విలఙ్ఘనమ్। తతః పితరమావిశ్య పుప్లువేఽహంమహార్ణవమ్। శతయోజనవిస్తీర్ణం నిహత్య జలరాక్షసీమ్
ఎవరూ ఆ సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లలేరని తెలిసినప్పుడు, నేను నా తండ్రి ఆశీస్సులతో, వంద యోజనాల వెడల్పైన ఆ మహాసముద్రంలోకి దూకి, నీటిలో ఉండే రాక్షసులను ఓడించాను.
ఉపవాసతపఃశీలా భర్తృదర్శనలాలసా। జటిలా మలదిగ్ధాఙ్గీకృశ దీనా తపస్విన
ఆమె ఉపవాసం చేస్తూ, తపస్సు ఆచరిస్తూ, భర్తను చూడాలని తపనతో, జటలు వేసుకుని, మురికి పూసుకుని, బలహీనంగా, బాధతో తపస్సు చేసుకుంటూ ఉండేది.
నిమిత్తైస్తామహం సీతాముపలభ్య పృథగ్విధైః। ఉపసృత్యాబ్రవం చార్యామభిగమ్య రహోగతామ్
వివిధ సూచనలతో సీతాదేవిని గుర్తించి, ఆమె ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు దగ్గరికి వెళ్లి, ఆ మహనీయురాలితో మాట్లాడాను.
సీతే రామస్య దూతోఽహంవానరోమారుతాత్మజః। త్వద్దర్శనమభిప్రప్సురిహ ప్రాప్తో విహాయసా
సీతా, నేను రాముని దూతను, వానరుడిని, వాయుపుత్రుడిని. నిన్ను చూడాలని ఆకాంక్షతో, ఆకాశమార్గంలో ఇక్కడికి వచ్చాను.
రాజపుత్రౌ కుశలినౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। సర్వశాఖామృగేన్ద్రేణ సుగ్రీవేణాభిపాలితౌ
రాజకుమారులు రాముడు, లక్ష్మణుడు క్షేమంగా ఉన్నారు. వారిని వానరుల అధిపతి సుగ్రీవుడు రక్షిస్తున్నాడు.
కుశలంత్వాబ్రవీద్రామఃసీతే సౌమిత్రిణా సహ। సఖిభావాచ్ సుగ్రీవః కుశలం త్వాఽనుపృచ్ఛతి
సీతా, రాముడు, సౌమిత్రితో కలిసి నీకు శుభాకాంక్షలు తెలియజేశాడు. స్నేహంతో సుగ్రీవుడు కూడా నీ క్షేమాన్ని అడిగాడు.
క్షిప్రమేష్యతి తే భర్తా సర్వశాఖామృగైః సహ। ప్రత్యయం కురు మే దేవి వానరోఽస్మి న రాక్షసః
నీ భర్త వానరులందరితో త్వరలోనే నీ దగ్గరకు వస్తాడు. నన్ను నమ్ము దేవీ, నేను వానరుడిని, రాక్షసుడిని కాను.
ముహూర్తమివచ ధ్యాత్వా సీతా మాం ప్రత్యువాచ హ। అవైమి త్వాంహనూమన్తమవిన్ధ్యవచనాదహమ్
కొంతసేపు ఆలోచించిన తర్వాత, సీతా నన్ను ఇలా అడిగింది: 'హనుమంతా, అవింద్యుడు చెప్పిన మాటల వల్ల నిన్ను గుర్తించగలిగాను.'
అవిన్ధ్యో హి మహాబాహో రాక్షసో వృద్ధసంమతః। కథితస్తేన సుగ్రీవస్త్వద్విధైః సచివైర్వృతః
అవింద్యుడు, బలవంతుడు, పెద్దవాళ్లందరికీ గౌరవించబడే రాక్షసుడు. అతనే సుగ్రీవుడు నీలాంటి మంత్రులతో ఉన్నాడని వివరంగా చెప్పాడు.
గమ్యతామితి చోక్త్వా మాం సీతా పాదాదిమం మణిమ్। ఘారితా యేన వైదేహీ కాలమేతమనిన్దితా
'పో' అని చెప్పి, సీతా తన పాదాన్నుంచి ఈ మణిని ఇచ్చింది. దీనివల్ల వైదేహి, నిందలేని ఆమె, ఈ సమయాన్ని గుర్తు పెట్టుకుంది.
ప్రత్యయార్థం కథాం చేమాం కథయామాస జానకీ। క్షిప్తామిషీకాం కాకాయ చిత్రకూటే మహాగిరౌ
నమ్మకం కోసం, జనకాతనయ సీతా ఈ కథను చెప్పింది: చిత్తకూట పర్వతంపై, ఒక కాకికి ముళ్లను విసిరిన విషయాన్ని.
భవతా పురుషవ్యాఘ్ర ప్రత్యభిజ్ఞానకారణాత్। `ఏకాక్షివికలః కాకః సుదుష్టాత్మా కృతశ్చవై
నిన్ను, మానవ సింహుడా, గుర్తించేందుకు: 'ఒక కన్ను దెబ్బతిన్న ఆ కాకి, నిజంగా దుష్టుడిగా మారాడు' అని తెలిపింది.
గ్రాహయిత్వాఽహమాత్మానం తతో దగ్ధ్వాచ తాం పురీమ్। సంప్రాప్త ఇతితం రామః ప్రియవాదినమార్చయత్
నన్ను నేను పరిచయం చేసుకుని, ఆ పట్టణాన్ని కాల్చి, తిరిగి వచ్చాను. అప్పుడు రాముడు, మంచి మాటలు చెప్పిన నన్ను గౌరవించాడు.
తతస్తత్రైవరామస్య సమాసీనస్య తైః సహ। సమాజగ్ముః కపిశ్రేష్ఠాః సుగ్రీవవచనాత్తదా
ఆ సమయంలో రాముడు వారితో కలిసి కూర్చుని ఉండగా, సుగ్రీవుని ఆజ్ఞతో వానరులలో అగ్రగణ్యులు అక్కడికి వచ్చారు.
వృతః కోటిసహస్రేణ వానరాణాం తరస్వినామ్। శ్వశురో వాలినః శ్రీమాన్సుషేణో రామమభ్యయాత్
కోట్లాది వేగవంతమైన వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, వాలిని మేనమామ అయిన మహాత్ముడు, సుశేణుడు రాముని దగ్గరకు వచ్చాడు.
కోటీశతవృతోవాఽపిగజో గవయ ఏవ చ। వానరేన్రౌ మహావీర్యౌ పృథక్పృథగదృశ్యతామ్
కోట్లాది వానరులతో కూడిన గజుడు, గవయుడు కూడా, వీరిద్దరూ వేరుగా, మహావీరులైన వానరుల నాయకులుగా కనిపించారు.
షష్టికోటిసహస్రాణి ప్రకర్షన్ప్రత్యదృశ్యత। గోలాఙ్గూలో మహారాజ గవాక్షో భీమదర్శనః
అరవై కోటి వానరులను నడిపిస్తూ, భయంకరమైన రూపంతో గోలాంగూలుడు, మహారాజా, గవాక్షుడు అక్కడ కనిపించాడు.
గన్ధమాదనవాసీ తు ప్రథితో గన్ధమాదనః। కోటీశతసహస్రాణి హరీణాం సమకర్షత
గంధమాదన పర్వతంలో నివసించే ప్రసిద్ధుడు గంధమాదనుడు లక్షలాది వానరులను కూడగట్టాడు.
పనసో నామ మేధావీ వానరఃసుమహాబలః। కోటీర్దశ ద్వాదశ చ త్రింశత్పఞ్చ ప్రకర్షతి
పనస అనే తెలివైన, మహాబలుడు వానరుడు పది, పన్నెండు, ముప్పై, అయిదు కోట్ల వానరులను కూడగట్టాడు.
శ్రీమాన్దధిముఖో నామ హరివృద్ధోఽతివీర్యవాన్। ప్రచకర్ష మహాసైనయం హరీణాం భీమతేజసామ్
వృద్ధుడైన, మహాశక్తిశాలి అయిన శ్రీమంతుడు దధిముఖుడు భయంకరమైన తేజస్సుతో ఉన్న వానర సైన్యాన్ని కూడగట్టాడు.
కృషణానాం ముఖపుణ్డ్రాణామృక్షాణాం భీమకర్మణామ్। కోటీర్దశ ద్వాదశ చ త్రింశత్పఞ్చ ప్రకర్షతి
కృష్ణవర్ణ ముఖాలు గల, భయంకరమైన పనులు చేసే ఎద్దులాంటి రిక్షమృగాల్లో పది, పన్నెండు, ముప్పై, అయిదు కోట్లను కూడగట్టారు.