అధఃశాయీ కుమ్భకర్ణో యతాహారో యతవ్రతః। విభీషణః శీర్ణపర్ణమేకమభ్యవహారయన్
కుంభకర్ణుడు నేలపై పడుకుని, నియమితమైన ఆహారం, వ్రతంతో ఉండేవాడు. విభీషణుడు కేవలం పడి ఉన్న ఆకులు మాత్రమే ఒక్కసారే భోజనం చేసేవాడు.
ఉపవాసరతిర్ధీమాన్సదా జప్యపరాయణః। తమేవ కాలమాతిష్ఠత్తీవ్రం తప ఉదారధీః
ఆ మహాత్ముడు ఉపవాసంలో ఆసక్తి కలిగి, ఎప్పుడూ జపంలో నిమగ్నుడై, ఆ కాలమంతా తీవ్రమైన తపస్సు చేశాడు.
స్వరః శూర్పణఖా చైవ తేషాం వై తప్యతాం తపః। పరిచర్యాం చ రక్షాం చ చక్రతుర్హష్టమానసౌ
శూర్పణఖా, స్వర కూడా తపస్సు చేస్తూ, ఆనందంగా వారికి సేవ చేసి, రక్షణను అందించారు.
పూర్ణే వర్షసహస్రేతు శిరశ్ఛిత్త్వా దశాననః। జుహోత్యగ్నౌ దురాధర్షస్తేనాతుష్యజ్జగత్ప్రభుః
వెయ్యేళ్లు పూర్తయ్యాక, దశాననుడు తన తలను కోసుకుని అగ్నికి ఆహుతిగా సమర్పించాడు. దాంతో జగత్పతి సంతోషించాడు.
తతో బ్రహ్మా స్వయం గత్వా తపసస్తాన్న్యవారయత్। ప్రలోభ్యవరదానేన సర్వానేవపృథక్పృథక్
అప్పుడూ బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా అక్కడికి వెళ్లి, ఒక్కొక్కరిని వేర్వేరుగా వరాలిచ్చి మోసగించి, వారి తపస్సును ఆపించాడు.
ప్రీతోఽస్మి వో నివర్తధ్వం వరాన్వృణుత పుత్రకాః। యద్యదిష్టమృతే త్వేకమమరత్వం తథాఽస్తు తత్
ఆయన ఆనందంగా ఇలా అన్నాడు: "నా పిల్లలూ, మీ తపస్సు ఆపండి. మీరు కోరిన వరాలు అడగండి. అమరత్వం తప్ప ఇంకేం కావాలంటే అది ఇస్తాను."
యద్యదగ్నౌ హుతం సర్వం శిరస్తే మహదీప్సయా। తథైవ తాని తే దేహే భవిష్యన్తి యథేప్సయా
మీరు ఎంత ఆశతో అగ్నిలో ఏదైనా సమర్పించారో, అవన్నీ మీ శరీరంలో మీకు కావాలనుకున్నట్లే కలుగుతాయి.
వైరూప్యం చ న తే దేహే కామరూపధరస్తథా। భవిష్యసి రణేఽరీణాం విజేతా న చ సంశయః
నీ శరీరంలో ఎలాంటి వికలాంగత కూడా ఉండదు. నీవు ఇష్టమైన రూపాన్ని ఎప్పుడైనా ధరించగలవు. యుద్ధంలో నీ శత్రువులను నీవే జయిస్తావు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
గన్ధర్వదేవాసురతో యక్షరాక్షసతస్తథా। సర్పకింనరభూతేభ్యో న మే భూయాత్పరాభవః
గంధర్వులు, దేవతలు, అసురులు, యక్షులు, రాక్షసులు, పాములు, కిన్నరులు, భూతాల చేత నాకు ఓటమి కలగకూడదు.
య ఏతే కీర్తితాః సర్వే న తేభ్యోస్తి భయం రతవ। ఋతే మనుష్యాద్భద్రం తే తథా తద్విహితం మయా
ఇప్పుడు చెప్పిన వారందరి చేత నీకు ఎలాంటి భయం లేదు, ఓ మహాబలుడా. మనుష్యుల వల్ల తప్ప ఇంకెవరూ నిన్ను జయించలేరు. నీకు శుభం కలుగుగాక — నేను ఇదే విధంగా నిర్ణయించాను.
ఏవముక్తో దశగ్రీవస్తుష్టః సమభవత్తదా। అవమేనే హి దుర్బుద్ధిర్మనుష్యాన్పురుషాదకః
ఇలా వరమిచ్చినప్పుడు, పది తలల రాక్షసుడు సంతోషించాడు. కాని, ఆ దుర్మార్గుడు మనుష్యులను తక్కువగా చూసాడు.
కుమ్భకర్ణమథోవాచ తథైవ ప్రపితామహః। `వరం వృణీష్వ భద్రం తే ప్రీతోస్మీతి పునఃపునః'। స వవ్రే మహతీం నిద్రాం తమసా గ్రస్తచేతనః
తర్వాత బ్రహ్మదేవుడు కుంభకర్ణునితో కూడా అదే విధంగా పలికాడు: "వరం కోరుకో, నీకు శుభం కలుగుగాక, నేను సంతోషించాను" అని మళ్లీ మళ్లీ అన్నాడు. అప్పుడు కుంభకర్ణుడు, తన మనస్సు మబ్బులో కూరుకుపోయి, గొప్ప నిద్రను కోరుకున్నాడు.
తథాభవిష్యతీత్యుక్త్వా విభీషణమువాచ హ। వరం వృణీష్వ పుత్ర త్వం ప్రీతోఽస్మీతి పునఃపునః
అలా జరుగుతుందని చెప్పి, బ్రహ్మదేవుడు విభీషణునితో ఇలా అన్నాడు: "వరం కోరుకో నా కుమారా, నేను సంతోషించాను" అని మళ్లీ మళ్లీ పలికాడు.
పరమాపద్గతస్యాపి నాధర్మే మే మతిర్భవేత్। అశిక్షితం చ భగవన్బ్రహ్మాస్త్రం ప్రతిభాతు మే
ఎంతటి ప్రమాదంలో ఉన్నా నా మనస్సు ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు. ప్రభూ, నేర్చుకోకపోయినా బ్రహ్మాస్త్రం నాకు తెలిసివచ్చేలా దయచేయండి.
యస్మాద్రాక్షసయోనౌ తే జాతస్యామిత్రకర్శన। నాధర్మే ధీయతే బుద్ధిరమరత్వం దదాని తే
ఓ శత్రువులను సంహరించేవాడా, నీవు రాక్షస వంశంలో పుట్టినా నీ మనస్సు అధర్మం వైపు పోకపోవడం వల్ల, నేను నీకు అమరత్వాన్ని ఇస్తున్నాను.
రాక్షసస్తు వరంలబ్ధ్వా దశగ్రీవో విశాంపతే। లఙ్కాయాశ్చ్యావయామాస యుధి జిత్వా ధనేశ్వరమ్
వరం పొందిన తర్వాత, పది తలల రాక్షసుడు, ఓ రాజా, యుద్ధంలో కుబేరుణ్ణి జయించి లంకనుంచి తరిమేశాడు.
హిత్వాస భగవాఁల్లఙ్కామావిశద్గన్ధమాదనమ్। గన్ధర్వయక్షానుగతో రక్షఃకింపురుషైః సహ
ఆ తర్వాత ఆ భాగ్యవంతుడు లంకను వదిలి, గంధమాదన పర్వతానికి వెళ్లాడు. అతనితో పాటు గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, కింపురుషులు కూడా వెళ్లారు.
విమానం పుష్పకం తస్య జహారాక్రమ్య రావణః। శశాప తం వైశ్రవణో న త్వామేతద్వహిష్యతి
రావణుడు అతని విమానం అయిన పుష్పకాన్ని బలవంతంగా తీసుకున్నాడు. అప్పుడు వైశ్రవణుడు అతనిని శపించి, "ఇది నిన్ను మోయదు" అని అన్నాడు.
యస్తు త్వాం సమరే హన్తా తమేవైతద్వహిష్యతి। అవమత్య గురుం మాం చ క్షిప్రం త్వంనభవిష్యసి
"యుద్ధంలో నిన్ను ఎవడు సంహరిస్తాడో, వాడినే ఈ విమానం మోయుతుంది. గురువును, నన్ను తక్కువగా చూసినందుకు, నీవు త్వరలో నశించిపోతావు" అని శాపం ఇచ్చాడు.
విభీషణస్తు ధర్మాత్మా సతాం మార్గమనుస్మరన్। అన్వగచ్ఛన్మహారాజ శ్రియా పరమయా యుతః
కానీ ధర్మాన్ని ఆచరించే విభీషణుడు, సత్పురుషుల మార్గాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, పరమమైన మహిమతో కూడి, రాజా, అతనిని అనుసరించాడు.
తస్మై స భగవాంస్తుష్టో భ్రాతా భ్రాత్రే ధనేశ్వరః। సైనాపత్యం దదౌ ధీమాన్యక్షరాక్షససేనయోః
వైశ్రవణుడు తన తమ్ముడైన విభీషణునికి సంతోషంతో, యక్ష రాక్షస సేనలకు సేనాధిపత్యాన్ని ఇచ్చాడు.
రాక్షసాః పురుషాదాశ్చ పిశాచాశ్చ మహాబలాః। సర్వే సమేత్య రాజానమభ్యషిఞ్చన్దశాననమ్
అన్ని రాక్షసులు, మానవ మాంసాహారులు, మహాబలశాలి పిశాచులు కూడి, పది తలల రావణుణ్ణి రాజుగా అభిషేకించారు.
దశగ్రీవశ్చదైత్యానాం దానవానాం బలోత్కటః। ఆక్రమ్య రత్నాన్యహరత్కామరూపీ విహంగమ
పది తలల రాక్షసుడు రావణుడు, దైత్యులు, దానవుల్లో అత్యంత బలవంతుడు. అతడు కావలసిన రూపం ధరించి, పక్షిలా ఎగురుతూ, బలవంతంగా రత్నాలను దోచేవాడు.
రావయామాస లోకాన్యత్తస్మాద్రావణ ఉచ్యతే। దశగ్రీవః కామబలో దేవానాం భయమాదధత్
అతడు లోకాలను కంపింపజేశాడు. అందుకే అతడిని రావణుడు అంటారు. పది తలల రావణుడు, తన కోరిక బలంతో దేవతలకు భయాన్ని కలిగించేవాడు.
తతో బ్రహ్మర్షయః సర్వే సిద్ధా దేవర్షయస్తథా। హవ్యవాహం పురస్కృత్య బ్రహ్మాణం శరణం గతాః
అంతటా బ్రహ్మర్షులు, సిద్ధులు, దేవర్షులు, అగ్ని దేవుని ముందుగా పెట్టుకుని, బ్రహ్మదేవుని ఆశ్రయించడానికి వెళ్లారు.
యోసౌ విశ్రవసః పుత్రో దశగ్రీవో మహాబలః। అవధ్యో వరదానేన కృతో భగవతా పురా
విశ్రవసుని కుమారుడైన పది తలల రావణుడు, గొప్ప బలశాలి. అతడికి భగవంతుడు ఇచ్చిన వరంతో ఎవ్వరూ చంపలేని వాడయ్యాడు.
స బాధతే ప్రజాః సర్వా విప్రకారైర్మహాబలః। తతో నస్త్రాతు భగవాన్నాన్యస్త్రాతా హి విద్యతే
అతడు తన బలంతో అన్ని ప్రజలను బాధిస్తున్నాడు. భగవంతుడా! మమ్మల్ని కాపాడు. నీ తప్ప మాకు మరొక రక్షకుడు లేడు.
న స దేవాసురైః శక్యో యుద్ధే జేతుం విభావసో। విహితం తత్రయత్కార్యమభితస్తస్య నిగ్రహః
అతడిని దేవతలు గానీ, అసురులు గానీ యుద్ధంలో ఓడించలేరు, అగ్నిదేవా! అతడిని అదుపు చేయడానికి ఏది చేయాలో అది నిర్ణయించబడింది.
తదర్థమవతీర్ణోఽసౌ మన్నియోగాచ్చతుర్భుజః। విష్ణుః ప్రహరతాం శ్రేష్ఠః స తత్కర్మ కరిష్యతి
ఆ పని కోసం నా ఆజ్ఞతో, నాలుగు చేతుల విష్ణువు, యోధుల్లో శ్రేష్ఠుడు, భూమిపై అవతరించాడు. ఆ కార్యాన్ని ఆయన పూర్తి చేస్తాడు.
పితామహస్తతస్తేషాం సంనిధౌ శక్రమబ్రవీత్। సర్వైర్దేవగణైః సార్ధం సంభవ త్వం మహీతలే
అందరి సమక్షంలో పితామహుడు ఇంద్రునితో ఇలా అన్నాడు: 'అన్ని దేవతలతో కలిసి నువ్వు భూమిపై జన్మించాలి.'