పుష్పోత్కటాయాం జజ్ఞాతే ద్వౌ పుత్రౌ రాక్షసేశ్వరౌ। కుమ్భకర్ణదశగ్రీవౌ బలేనాప్రతిమౌ భువి
పుష్పోట్కటకు ఇద్దరు కుమారులు పుట్టారు — కుంభకర్ణుడు, దశగ్రీవుడు. వీరు భూమిపై ఎవరికీ సాటిలేని బలవంతులు.
మాలిన జనయామాస పుత్రమేకం విభీషణమ్। రాకార్యా మిథునం జజ్ఞే ఖరః శూర్పణఖా తథా
మాలినికి విభీషణుడు అనే కుమారుడు పుట్టాడు. రాకా నుంచి ఖరుడు, శూర్పణఖ అనే ఇద్దరు సంతానం కలిగారు.
విభీషణస్తు రూపేణ సర్వేభ్యోఽభ్యధికోఽభవత్। స బభూవ మహాభాగో ధర్మగోప్తా క్రియారతిః
విభీషణుడు అందరిలోనూ రూపంలో మించిపోయాడు. అతడు మహాభాగుడై, ధర్మాన్ని కాపాడేవాడు, యజ్ఞాదిక క్రియలలో ఆసక్తి కలవాడు.
దశగ్రీవస్తు సర్వేషాం శ్రేష్ఠో రాక్షసపుఙ్గవః। మహోత్సాహో మహావీర్యో మహాసత్వపరాక్రమః
దశగ్రీవుడు అందరిలోనూ శ్రేష్ఠుడు, రాక్షసులలో అగ్రగణ్యుడు. అతడు అపారమైన ఉత్సాహం, మహా బలము, గొప్ప పరాక్రమం కలవాడు.
కుమ్భకర్ణఓ బలేనాసీత్సర్వేభ్యోఽభ్యధికో యుధి। మాయావీ రణశౌణ్డశ్చరౌద్రశ్చ రజనీచరః
కుంభకర్ణుడు యుద్ధంలో అందరికంటే బలవంతుడు. అతడు మాయలో నిపుణుడు, యుద్ధంలో దిట్ట, భయంకరుడు, రాత్రిపూట సంచరించేవాడు.
ఖరో ధనుషి విక్రాన్తో బ్రహ్మద్విట్ పిశితాశనః। సిద్ధవిఘ్నకరీ చాపి రౌద్రీ శూర్పణఖా తదా
ఖరుడు ధనుస్సుతో పరాక్రమవంతుడు, బ్రాహ్మణ ద్వేషి, మాంసాహారుడు. శూర్పణఖా భయంకరురాలు, సిద్ధులకు అడ్డంకి కలిగించేది.
సర్వే వేదవిదః శూరాః సర్వేసుచరితవ్రతాః। ఊషుః పిత్రా సహ రతా గన్ధమాదనపర్వతే
వారు అందరూ వేదపండితులు, వీరులు, మంచి వ్రతాలలో స్థిరంగా ఉండేవారు. తండ్రితో కలిసి గంధమాదన పర్వతంపై ఆనందంగా నివసించారు.
తతో వైశ్రవణం తత్ర దదృశుర్నరవాహనమ్। పిత్రా సార్ధం సమాసీనమృద్ధ్యా పరమయా యుతమ్
అక్కడ వారు వైశ్రవణుడిని, అతని తండ్రితో కలిసి, అపారమైన ఐశ్వర్యంతో నారవాహనంపై కూర్చొని ఉన్నాడని చూశారు.
జాతామర్షాస్తతస్తే తు తపసే ధృతనిశ్చయాః। బ్రహ్మాణం తోషయామాసుర్ఘోరేణ తపసా తదా
అప్పుడు వారు అసూయతో నిండిపోయి, తపస్సులో స్థిరంగా ఉండాలని సంకల్పించి, ఘోరమైన తపస్సుతో బ్రహ్మను సంతోషపెట్టాలని ప్రయత్నించారు.
అతిష్ఠదేకపాదేన సహస్రం పరివత్సరాన్। వాయుభక్షో దశగ్రీవః పఞ్చాగ్నిః సుసమాహితః
దశగ్రీవుడు వెయ్యేళ్లు ఒక కాలు మీద నిలబడి, గాలి మాత్రమే ఆహారంగా తీసుకుంటూ, ఐదు అగ్నుల మధ్య ధ్యానంలో నిలిచాడు.
అధఃశాయీ కుమ్భకర్ణో యతాహారో యతవ్రతః। విభీషణః శీర్ణపర్ణమేకమభ్యవహారయన్
కుంభకర్ణుడు నేలపై పడుకుని, నియమితమైన ఆహారం, వ్రతంతో ఉండేవాడు. విభీషణుడు కేవలం పడి ఉన్న ఆకులు మాత్రమే ఒక్కసారే భోజనం చేసేవాడు.
ఉపవాసరతిర్ధీమాన్సదా జప్యపరాయణః। తమేవ కాలమాతిష్ఠత్తీవ్రం తప ఉదారధీః
ఆ మహాత్ముడు ఉపవాసంలో ఆసక్తి కలిగి, ఎప్పుడూ జపంలో నిమగ్నుడై, ఆ కాలమంతా తీవ్రమైన తపస్సు చేశాడు.
స్వరః శూర్పణఖా చైవ తేషాం వై తప్యతాం తపః। పరిచర్యాం చ రక్షాం చ చక్రతుర్హష్టమానసౌ
శూర్పణఖా, స్వర కూడా తపస్సు చేస్తూ, ఆనందంగా వారికి సేవ చేసి, రక్షణను అందించారు.
పూర్ణే వర్షసహస్రేతు శిరశ్ఛిత్త్వా దశాననః। జుహోత్యగ్నౌ దురాధర్షస్తేనాతుష్యజ్జగత్ప్రభుః
వెయ్యేళ్లు పూర్తయ్యాక, దశాననుడు తన తలను కోసుకుని అగ్నికి ఆహుతిగా సమర్పించాడు. దాంతో జగత్పతి సంతోషించాడు.
తతో బ్రహ్మా స్వయం గత్వా తపసస్తాన్న్యవారయత్। ప్రలోభ్యవరదానేన సర్వానేవపృథక్పృథక్
అప్పుడూ బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా అక్కడికి వెళ్లి, ఒక్కొక్కరిని వేర్వేరుగా వరాలిచ్చి మోసగించి, వారి తపస్సును ఆపించాడు.
ప్రీతోఽస్మి వో నివర్తధ్వం వరాన్వృణుత పుత్రకాః। యద్యదిష్టమృతే త్వేకమమరత్వం తథాఽస్తు తత్
ఆయన ఆనందంగా ఇలా అన్నాడు: "నా పిల్లలూ, మీ తపస్సు ఆపండి. మీరు కోరిన వరాలు అడగండి. అమరత్వం తప్ప ఇంకేం కావాలంటే అది ఇస్తాను."
యద్యదగ్నౌ హుతం సర్వం శిరస్తే మహదీప్సయా। తథైవ తాని తే దేహే భవిష్యన్తి యథేప్సయా
మీరు ఎంత ఆశతో అగ్నిలో ఏదైనా సమర్పించారో, అవన్నీ మీ శరీరంలో మీకు కావాలనుకున్నట్లే కలుగుతాయి.
వైరూప్యం చ న తే దేహే కామరూపధరస్తథా। భవిష్యసి రణేఽరీణాం విజేతా న చ సంశయః
నీ శరీరంలో ఎలాంటి వికలాంగత కూడా ఉండదు. నీవు ఇష్టమైన రూపాన్ని ఎప్పుడైనా ధరించగలవు. యుద్ధంలో నీ శత్రువులను నీవే జయిస్తావు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
గన్ధర్వదేవాసురతో యక్షరాక్షసతస్తథా। సర్పకింనరభూతేభ్యో న మే భూయాత్పరాభవః
గంధర్వులు, దేవతలు, అసురులు, యక్షులు, రాక్షసులు, పాములు, కిన్నరులు, భూతాల చేత నాకు ఓటమి కలగకూడదు.
య ఏతే కీర్తితాః సర్వే న తేభ్యోస్తి భయం రతవ। ఋతే మనుష్యాద్భద్రం తే తథా తద్విహితం మయా
ఇప్పుడు చెప్పిన వారందరి చేత నీకు ఎలాంటి భయం లేదు, ఓ మహాబలుడా. మనుష్యుల వల్ల తప్ప ఇంకెవరూ నిన్ను జయించలేరు. నీకు శుభం కలుగుగాక — నేను ఇదే విధంగా నిర్ణయించాను.
ఏవముక్తో దశగ్రీవస్తుష్టః సమభవత్తదా। అవమేనే హి దుర్బుద్ధిర్మనుష్యాన్పురుషాదకః
ఇలా వరమిచ్చినప్పుడు, పది తలల రాక్షసుడు సంతోషించాడు. కాని, ఆ దుర్మార్గుడు మనుష్యులను తక్కువగా చూసాడు.
కుమ్భకర్ణమథోవాచ తథైవ ప్రపితామహః। `వరం వృణీష్వ భద్రం తే ప్రీతోస్మీతి పునఃపునః'। స వవ్రే మహతీం నిద్రాం తమసా గ్రస్తచేతనః
తర్వాత బ్రహ్మదేవుడు కుంభకర్ణునితో కూడా అదే విధంగా పలికాడు: "వరం కోరుకో, నీకు శుభం కలుగుగాక, నేను సంతోషించాను" అని మళ్లీ మళ్లీ అన్నాడు. అప్పుడు కుంభకర్ణుడు, తన మనస్సు మబ్బులో కూరుకుపోయి, గొప్ప నిద్రను కోరుకున్నాడు.
తథాభవిష్యతీత్యుక్త్వా విభీషణమువాచ హ। వరం వృణీష్వ పుత్ర త్వం ప్రీతోఽస్మీతి పునఃపునః
అలా జరుగుతుందని చెప్పి, బ్రహ్మదేవుడు విభీషణునితో ఇలా అన్నాడు: "వరం కోరుకో నా కుమారా, నేను సంతోషించాను" అని మళ్లీ మళ్లీ పలికాడు.
పరమాపద్గతస్యాపి నాధర్మే మే మతిర్భవేత్। అశిక్షితం చ భగవన్బ్రహ్మాస్త్రం ప్రతిభాతు మే
ఎంతటి ప్రమాదంలో ఉన్నా నా మనస్సు ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు. ప్రభూ, నేర్చుకోకపోయినా బ్రహ్మాస్త్రం నాకు తెలిసివచ్చేలా దయచేయండి.
యస్మాద్రాక్షసయోనౌ తే జాతస్యామిత్రకర్శన। నాధర్మే ధీయతే బుద్ధిరమరత్వం దదాని తే
ఓ శత్రువులను సంహరించేవాడా, నీవు రాక్షస వంశంలో పుట్టినా నీ మనస్సు అధర్మం వైపు పోకపోవడం వల్ల, నేను నీకు అమరత్వాన్ని ఇస్తున్నాను.
రాక్షసస్తు వరంలబ్ధ్వా దశగ్రీవో విశాంపతే। లఙ్కాయాశ్చ్యావయామాస యుధి జిత్వా ధనేశ్వరమ్
వరం పొందిన తర్వాత, పది తలల రాక్షసుడు, ఓ రాజా, యుద్ధంలో కుబేరుణ్ణి జయించి లంకనుంచి తరిమేశాడు.
హిత్వాస భగవాఁల్లఙ్కామావిశద్గన్ధమాదనమ్। గన్ధర్వయక్షానుగతో రక్షఃకింపురుషైః సహ
ఆ తర్వాత ఆ భాగ్యవంతుడు లంకను వదిలి, గంధమాదన పర్వతానికి వెళ్లాడు. అతనితో పాటు గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, కింపురుషులు కూడా వెళ్లారు.
విమానం పుష్పకం తస్య జహారాక్రమ్య రావణః। శశాప తం వైశ్రవణో న త్వామేతద్వహిష్యతి
రావణుడు అతని విమానం అయిన పుష్పకాన్ని బలవంతంగా తీసుకున్నాడు. అప్పుడు వైశ్రవణుడు అతనిని శపించి, "ఇది నిన్ను మోయదు" అని అన్నాడు.
యస్తు త్వాం సమరే హన్తా తమేవైతద్వహిష్యతి। అవమత్య గురుం మాం చ క్షిప్రం త్వంనభవిష్యసి
"యుద్ధంలో నిన్ను ఎవడు సంహరిస్తాడో, వాడినే ఈ విమానం మోయుతుంది. గురువును, నన్ను తక్కువగా చూసినందుకు, నీవు త్వరలో నశించిపోతావు" అని శాపం ఇచ్చాడు.
విభీషణస్తు ధర్మాత్మా సతాం మార్గమనుస్మరన్। అన్వగచ్ఛన్మహారాజ శ్రియా పరమయా యుతః
కానీ ధర్మాన్ని ఆచరించే విభీషణుడు, సత్పురుషుల మార్గాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, పరమమైన మహిమతో కూడి, రాజా, అతనిని అనుసరించాడు.