నకులస్త్వపభీస్తస్మాద్రథాచ్చర్మాసిపాణిమాన్। ఉద్ధామ్య స్తానమాస్థాయ తస్థౌ గిరివాచలః
నకులు ఖడ్గం, కవచాన్ని పట్టుకుని, రథం నుంచి దిగి, భూమిపై పర్వతంలా నిలబడ్డాడు.
సురథస్తం గజవరం వధాయ నకులస్య తు। ప్రేషయామాస సక్రోధమత్యుచ్ఛ్రితకరం తతః
సురథుడు కోపంతో తన గొప్ప ఏనుగును సొంపైన సొంకుతో నకులుని చంపమని పంపించాడు.
నకులస్తస్య నాగస్య సమీపపరివర్తినః। సవిషాణం భుజం మూలే ఖఙ్గేన నిరకృన్తత
ఆ ఏనుగు దగ్గరగా తిరుగుతుండగా, నకులు తన ఖడ్గంతో దాని పళ్లతో కూడిన చేతిని వేరుచేశాడు.
స వినద్యమహానాదం గజః కిఙ్కిణిభూషణః। పతన్నవాక్శిరా భూమౌ హస్త్యారోహమపోథయత్
ఆ గంటలు అలంకరించిన ఏనుగు పెద్దగా అరుస్తూ, తలకిందుగా నేలపై పడిపోయి, తన పైకూర్చున్నవాడిని నలిపేసింది.
స తత్కర్మ మహత్కృత్వా శూరో మాద్రవతీసుతః। భీమసేనరథం ప్రాప్య శర్మ లేభే మహారథః
మాద్రిదేవి కుమారుడు, ధైర్యవంతుడు, ఆ గొప్ప కార్యాన్ని చేసి, భీమసేనుని రథాన్ని చేరి, సురక్షితంగా ఉండిపోయాడు.
భీమస్త్వాపతతో రాజ్ఞః కోటికాశ్యస్ సంగరే। సూతస్య నుదతో వాహాన్క్షురేణాపాహరచ్ఛిరః
యుద్ధంలో కోటికాశ్య రాజు భీముడి మీద దూకుతున్నప్పుడు, అతని సారథి గుర్రాలను పరుగెత్తించగా, భీముడు పదునైన ఆయుధంతో ఆ సారథి తలను కొట్టేశాడు.
న బుబోధ హతం సూతం స రాజా బాహుశాలినా। తస్యాశ్వా వ్యద్రవన్సఙ్ఖ్యే హతమసూతాస్తతస్తతః
బలమైన చేతులు కలిగిన ఆ రాజు తన సారథి చనిపోయిన విషయాన్ని గమనించలేదు. సారథి మరణించడంతో, అతని గుర్రాలు యుద్ధరంగంలో ఇక్కడ అక్కడ పరుగెత్తాయి.
విరథం హతసూతం తం భీమః ప్రహరతాంవరః। జఘాన తలయుక్తేన ప్రాసేనాభ్యేత్య పాణ్డవః
రథం లేని, సారథి లేని ఆ రాజును భీముడు, పోరాటంలో ముందుండే వాడు, దగ్గరికి వెళ్లి, సింహంలా తన చేతిపిడికెతో బలంగా కొట్టాడు.
ద్వాదశానాం తు సర్వేషాం సౌవీరాణాం ధనంజయః। చకర్త నిశితైర్భల్లైర్ధనూంషి చ శిరాంసి చ
ధనంజయుడు పదునైన బాణాలతో, సౌవీరులలో ఉన్న పన్నెండు మంది నాయకుల ధనుస్సులు, తలలను కోసేశాడు.
శిబీనిక్ష్వాకుముఖ్యాంశ్చ త్రిగర్తాన్సైన్ధవానపి। జఘానాతిరథః సఙ్ఖ్యే బాణగోచరమాగతాన్
అతిప్రముఖ యోధుడైన అర్జునుడు, తన బాణాల పరిధిలోకి వచ్చిన శిబి, ఇక్ష్వాకు, త్రిగర్త, సింధు వంశాల ప్రముఖులను యుద్ధంలో సంహరించాడు.
సూదితాః ప్రత్యదృశ్యన్త బహవః సవ్యసాచినా। సపతాకాశ్చ మాతఙ్గాః సధ్వజాశ్చ మహారథాః
సవ్యసాచినుడు అనేక మంది యోధులను పడగొట్టాడు. జెండాలు ఉన్న ఏనుగులు, ధ్వజాలతో ఉన్న మహారథులు అక్కడ అక్కడ చనిపోయి కనిపించారు.
ప్రచ్ఛాద్య పృథివీం తస్థుః సర్వమాయోధనం ప్రతి। శరీరాణ్యశిరస్కాని విదేహాని శిరాంసి చ
యుద్ధరంగమంతా తలలు లేని శరీరాలు, ప్రాణం లేని తలలు నేలపై విస్తరించి, ఎక్కడ చూసినా కనిపించేవి.
శ్వగృధ్రకఙ్కకాకోలభాసగోమాయువాయసాః। అతృప్యంస్తత్రవీరాణాం హతానాం మాసశోణితైః
ఆ యుద్ధరంగంలో, శునకాలు, గద్దలు, నెమళ్ళు, కాకులు, నక్కలు, కాకపక్షులు, అక్కడ పడిపోయిన వీరుల మాంసం, రక్తాన్ని తృప్తి లేకుండా తినేవి.
ఏవం తీక్ష్ణశరజ్వాలైర్గాణ్డీవానిలచోదితైః। సేనేన్ధనం దదాహాశు సరోషః పార్థపావకః
అలా గాండీవం నుండి వెలువడిన ఉగ్రమైన బాణాల జ్వాలలు గాలితో ప్రేరేపించబడి, పార్థుడు కోపంతో మండిపడి, ఆ సైన్యాన్ని మంటపెట్టిన అగ్నిలా వేగంగా దహించేశాడు.
చక్రాణాం పతితానాం చ యుగానాం చ మహీపతే। తూణీరాణఆం పతాకానాం ధ్వజానాం చ రథైః సహ
ఓ రాజా, పడిపోయిన చక్రాలు, యుక్తులు, తుంణీరులు, జెండాలు, ధ్వజాలు, రథాలతో కూడిన మేడలు అక్కడక్కడ కనిపించాయి.
ఈషాణామనుకర్షాణాం త్రివేణూనాం తథైవ చ। అక్షాణామథ యోక్రాణాం ప్రతోదానాం చ రాశయః
అక్షాలు, దండాలు, మూడు ముల్లె బొంగరాలు, చక్రాలు, యుక్తిపిన్లు, కొరడాలు ఇలా ఎన్నో మేడలు అక్కడ కనిపించాయి.
శిరసాం పతితానాం చ కుణ్డలోష్ణీషధారిణామ్। భుజానాం మకుటానాం చ హారాణామఙ్గదైః సహ
కుండలాలు, తలపాగాలు ధరించిన తలలు, మకుటాలు ఉన్న భుజాలు, హారాలు, అంగదాలతో కూడిన మేడలు కూడా అక్కడ కనిపించాయి.
ఛత్రాణాం వ్యజనానాం చ చర్మణఆం వర్మణాం తథా। ఛిన్నానాం కార్ముకాణాం చ పట్టసానాం తథైవ చ
ఛత్రాలు, వంటిల్లు, చర్మాలు, కవచాలు, విరిగిన ధనుస్సులు, కత్తులు కూడా అక్కడక్కడ చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి.
శక్తీనామథ ఖఙ్గానాం దణ్డానాం సహ తేమరైః। రాశయశ్చాత్రదృశ్యన్తే తత్రతత్ర విశాంపతే
శక్తులు, ఖడ్గాలు, దండాలు, గొడ్డళ్ల మేడలు అక్కడక్కడ రాజా, స్పష్టంగా కనిపించేవి.
పతితైశ్చైవ మాతఙ్గైః సయోధైః పర్వతోపమైః। హయైర్ద్విధాకృతైః సార్ధం సాదిభిః సాయుధైస్తథా
పర్వతాల్లాంటి పడిపోయిన ఏనుగులు, యోధులతో పాటు, రెండు ముక్కలైన గుర్రాలు, వాటి పైకారులు, ఆయుధాలతో కూడి యుద్ధరంగాన్ని కప్పేశాయి.
విప్రవిద్ధై రథైశ్చైవ నిహతైశ్చపదాతిభిః। అగమ్యరూపా పృథివీ మాంసశోణితకర్దమా
విభిన్నమైన రథాలు, చనిపోయిన కాలాళ్లు చుట్టూ పడి ఉండడంతో, మాంసం, రక్తంతో ముద్దయిన భూమి, దాటి వెళ్లలేని విధంగా మారింది.
హతేషు తేషు వీరేషు సిన్ధురాజో జయద్రథః। విముచ్య కృష్ణాం సంత్రస్తః పలాయనపరోఽభవత్
ఆ వీరులు చనిపోయిన తర్వాత, సింధు రాజు జయద్రథుడు భయంతో కృష్ణను విడిచిపెట్టి పారిపోవాలని ఉద్దేశించాడు.
స తస్మిన్సంకులే సైన్యే ద్రౌపదీమవతార్య తామ్। ప్రాణప్రేప్సురుపాధావద్వనం తత్ర నరాధమః
ఆ గందరగోళమైన సైన్యంలో, ఆ దుర్మార్గుడు తన ప్రాణాలను కాపాడుకోవాలనే ఉద్దేశంతో ద్రౌపదిని అక్కడే దించివేసి అడవిలోకి పారిపోయాడు.
ద్రౌపదీం ధర్మరాజస్తు దృష్ట్వా ధౌమ్యపురస్కృతామ్। మాద్రీపుత్రేణ వీరేణ రథమారోపయత్తదా
ధౌమ్యుడు ముందుండగా, మాద్రీ కుమారుడు ధైర్యవంతుడైనవాడు తోడుగా ఉండగా, ధర్మరాజు ద్రౌపదిని చూసి ఆమెను రథంపై ఎక్కించాడు.
తతస్తద్విద్రుతం సైన్యమపయాతే జయద్రథే। ఆదిశ్యాదిశ్య నారాచైరాజఘాన వృకోదరః
జయద్రథుని సైన్యం భయంతో పరుగెత్తిపోతుండగా, వృకోదరుడు పదే పదే పదునైన బాణాలతో వారిని కొట్టాడు.
సవ్యసాచీ తు తం దృష్ట్వా పలాయన్తం జయద్రథమ్। వారయామాస నిఘ్నన్తం భీమం సైన్ధవసైనికాన్
జయద్రథుడు పారిపోతున్నాడని చూసిన అర్జునుడు, భీముడు సింధు సైనికులను చంపుతుండగా అతన్ని ఆపాడు.
యస్యాపచారాత్ప్రాప్తోఽయమస్మాన్క్లేశో దురాసదః। తమస్మిన్సమరోద్దేశే న పశ్యామి జయద్రథమ్
ఎవరి వల్ల మనకు ఈ భరించలేని బాధ వచ్చింది, ఆ జయద్రథుడు ఈ యుద్ధస్థలంలో నాకు కనిపించడంలేదు.
మూఢం నైకృతికం దుష్టం ద్రౌపద్యాః క్లేశకారిణమ్'। తమేవాన్విష భద్రం తే కిం తే యోధైర్నిపాతితైః। అనామిషమిదం కర్మ కథం వా మన్యతే భవాన్
ద్రౌపదికి బాధ కలిగించిన ఆ మూర్ఖుడిని, ఆ దుష్టుడిని మాత్రమే వెంబడించు. వీరులను చంపడంలో నీకు ఏమి లాభం? ఈ పని నీకు ఏమీ కలిగించదు — నీవు దీన్ని ఎలా భావిస్తున్నావు?
ఇత్యుక్తో భీమసేనస్తు గుడాకేశేన ధీమతా। యుధిష్ఠిరమభిప్రేత్య వాగ్మీ వచనమబ్రవీత్
అలా తెలివైన గుడాకేశుడు చెప్పినప్పుడు, భీమసేనుడు యుధిష్ఠిరుని వైపు తిరిగి ఇలా అన్నాడు:
హతప్రవీరా రిపవో భూయిష్ఠం విద్రుతా దిశః। గృహీత్వా ద్రౌపదీం రాజన్నివర్తతు భవానితః
శత్రువుల నాయకులు చనిపోవడంతో, మిగతావారు ఎక్కువగా అన్ని దిశలకూ పారిపోయారు. రాజా! ద్రౌపదిని తీసుకుని ఇక్కడినుండి తిరిగి వెళ్ళండి.