ఇన్ద్రపీత్యా చేదిపతిశ్చకారేన్ద్రమహం వసుః। పుత్రాశ్చాస్య మహావీర్యాః పఞ్చాసన్నమితౌజసః
ఇంద్రుని కృపతో చెది రాజు వసు ఇంద్ర మహోత్సవాన్ని నిర్వహించాడు; అతనికి ఐదుగురు మహాశక్తివంతులైన కుమారులు ఉన్నారు.
నానారాజ్యేషు చ సుతాన్స సమ్రాడభ్యషేచయత్। మహారథో మాగధానాం విశ్రుతో యో బృహద్రథః
ఆ సామ్రాట్ తన కుమారులను వేర్వేరు రాజ్యాల్లో రాజులుగా నియమించాడు; మగధులలో బృహద్రథుడు మహారథి, ప్రసిద్ధుడు.
ప్రత్యగ్రహః కుశామ్బశ్చ యమాహుర్మణివాహనమ్। మత్సిల్లశ్చ యదుశ్చైవ రాజన్యశ్చాపరాజితః
ప్రత్యగ్రహుడు, మణివాహనుడని పిలవబడే కుశాంబుడు, మత్సిల్లుడు, యదువు, రాజవంశస్థుడైన అపరాజితుడు.
ఏతే తస్య సుతా రాజన్రాజర్షేర్భూరితేజసః। న్యవేశయన్నామభిః స్వైస్తే దేశాంశ్చ పురాణి చ
ఓ రాజా! గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్న ఆ రాజర్షికి వీరే కుమారులు. వీరు తమ పేర్లను దేశాలకు, పురాతన నగరాలకు పెట్టారు.
వాసవాః పఞ్చ రాజానః పృథగ్వంశాశ్చ శాస్వతాః। వసన్తమిన్ద్రప్రాసాదే ఆకాశే స్ఫాటికే చ తమ్
ఈ ఐదుగురు వాసవ రాజులు వేర్వేరు వంశాలకు చెందినవారు, శాశ్వతంగా ఆకాశంలో ఉన్న ఇంద్రుని స్ఫటిక ప్రాసాదంలో నివసించారు.
ఉపతస్థుర్మహాత్మానం గన్ధర్వాప్సరసో నృపమ్। రాజోపరిచరేత్యేవం నామ తస్యాథ విశ్రుతమ్
గంధర్వులు, అప్సరసలు ఆ మహాత్ముడైన రాజును సేవించేవారు; అందుకే ఆయనకు రాజోపరిచరుడు అనే ప్రసిద్ధి వచ్చింది.
పురోపవాహినీం తస్య నదీం శుక్తమతీం గిరిః। అరౌత్సీచ్చేతనాయుక్తః కామాత్కోలాహలః కిల
ఆయన నగరానికి దగ్గరగా శుక్తమతీ నది ప్రవహించేది; కోలాహల అనే పర్వతం, మనస్సు కలిగి, కోరికతో కదిలిందని చెబుతారు.
గిరిం కోలాహలం తం తు పదా వసురతాడయత్। నిశ్చక్రామ తతస్తేన ప్రహారవివరేణ సా
వసువు తన కాలితో ఆ కోలాహల పర్వతాన్ని తాకాడు; ఆ దెబ్బతో ఏర్పడిన రంధ్రం ద్వారా ఆ నది బయటకు వచ్చింది.
తస్యాం నద్యాం స జనయన్మిథునం పర్వతః స్వయమ్। తస్మాద్విమోక్షణాత్ప్రీతా నదీ రాజ్ఞే న్యవేదయత్
ఆ నదిలో పర్వతుడు తానే ఒక జంటను సృష్టించాడు. ఆ విడుదల వల్ల సంతోషించిన ఆ నది రాజుకు ఆ సంగతి తెలియజేసింది.
మహిషీ భవితా కన్యా పుమాన్సేనాపతిర్భవేత్। శుక్తిమత్యా వచఃశ్రుత్వా దృష్ట్వా తౌ రాజసత్తమః
ఆమె కుమార్తె రాణిగా, కుమారుడు సేనాధిపతిగా అవుతారని శుక్తిమతీ మాటలు విని, వారిని చూసి, ఆ మహారాజు ఆనందించాడు.
యః పుమానభవత్తత్ర తం స రాజర్షిసత్తమః। వసుర్వసుప్రదశ్చక్రే సేనాపతిమరిన్దమః
అక్కడ పుట్టిన ఆ కుమారునిని రాజర్షుల్లో శ్రేష్ఠుడైన వసురుడు, దయగల వసుప్రదుడు, శత్రువులను సంహరించగలవాడు, సేనాధిపతిగా నియమించాడు.
చకార పత్నీం కన్యాం తు తథా తాం గిరికాం నృపః। వసోః పత్నీ తు గిరికా కామకాలం న్యవేదయత్
రాజు ఆ కూతురిని తన భార్యగా చేసుకున్నాడు. అలా గిరికా వసురునికి భార్యగా మారింది. ఆ గిరికా తన కోరిక సమయాన్ని భర్తకు తెలిపింది.
ఋతుకాలమనుప్రాప్తా స్నాతా పుంసవనే శుచిః। తదహః పితరశ్చైనపూచుర్జహి మృగానితి
ఆమె ఋతుకాలం వచ్చినప్పుడు స్నానం చేసి పవిత్రురాలై గర్భానికి సిద్ధమైంది. అదే రోజున ఆమె తండ్రులు రాజును పిలిచి, 'జంతువులను వేటాడి రా' అని చెప్పారు.
తం రాజసత్తమం ప్రీతాస్తదా మతిమతాం వరః। స పితౄణాం నియోగేన తామతిక్రమ్య పార్థివః
ఆ రాజు, పితృవాక్యాన్ని గౌరవించి, ఆనందంతో, తన భార్యను అక్కడే విడిచిపెట్టి వేటకు బయలుదేరాడు.
చకార మృగయాం కామీ గిరికామేవ సంస్మరన్। అతీవ రూపసంపన్నాం సాక్షాచ్ఛ్రియమివాపరామ్
కామంతో వేటకు వెళ్లిన రాజు, అపూర్వ సౌందర్యంతో ఉన్న గిరికాను, సాక్షాత్తు లక్ష్మీదేవిని తలపించేలా, ఎప్పటికప్పుడు గుర్తు చేసుకుంటూ పోయాడు.
అశోకైశ్చమ్పకైశ్చూతైరనేకైరతిముక్తకైః। పున్నాగైః కర్ణికారైశ్చ బకులైర్దివ్యపాటలైః
ఆ అడవి అశోక, చంపక, మామిడి, ఎన్నో రకాల అతిముక్త, పున్నాగ, కర్ణికర, బకుల, దివ్యమైన పాటల చెట్లతో నిండిపోయి ఉంది.
పనసైర్నారికేలైశ్చ చన్దనైశ్చార్జునైస్తథా। ఏతై రమ్యైర్మహావృక్షైః పుణ్యైః స్వాదుఫలైర్యుతమ్
పనస, కొబ్బరి, గంధపు, అర్జున వంటి గొప్ప, పుణ్యమైన, రుచికరమైన పండ్లతో నిండిన పెద్ద పెద్ద చెట్లతో ఆ అడవి ఎంతో అందంగా ఉంది.
కోకిలాకులసన్నాదం మత్తభ్రమరనాదితమ్। వసన్తకాలే తత్పశ్యన్వనం చైత్రరథోపమమ్
కోయిలల కూకలు, మత్తుగా ఉన్న తేనెటీగల గానంతో నిండిన ఆ వసంతకాల అడవిని, రాజు చైత్రరథాన్ని తలపించేలా చూసాడు.
మన్మథాభిపరీతాత్మా నాపశ్యద్గిరికాం తదా। అపశ్యన్కామసంతప్తశ్చరమాణో యదృచ్ఛయా
ప్రేమతో మునిగిపోయిన రాజు, ఆ సమయంలో గిరికాను చూడలేకపోయాడు. కోరికతో తపిస్తూ, అడవిలో యథేచ్ఛగా తిరిగాడు.
పుష్పసంఛన్నశాఖాగ్రం పల్లవైరుపశోభితమ్। అశోకస్తబకైశ్ఛన్నం రమణీయమపశ్యత
పుష్పాలతో కప్పబడి, కొత్త కాయలతో అలంకరించబడిన, అశోక పుష్ప సమూహాలతో దాగిన ఒక అందమైన కొమ్మను రాజు చూశాడు.
అధస్యాత్తస్య ఛాయాయాం సుఖాసీనో నరాధిపః। మధుగన్ధైశ్చ సంయుక్తం పుష్పగన్ధమనోహరమ్
ఆ చెట్టు నీడకింద సుఖంగా కూర్చుని, తేనె పరిమళంతో కలిసిన పుష్పాల సువాసనను రాజు ఆస్వాదించాడు.
వాయునా ప్రేర్యమాణస్తు ధూమ్రాయ ముదమన్వగాత్। `భార్యాం చిన్తయమానస్య మన్మథాగ్నిరవర్ధత।' తస్య రేతః ప్రచస్కన్ద చరతో గహనే వనే
గాలి తాకిడితో ఆనందంగా ఉన్న రాజు, భార్యను తలచుకుంటూ, ప్రేమాగ్ని పెరిగిపోవడంతో, అడవి లోతుల్లో తిరుగుతూ తన వీర్యాన్ని కోల్పోయాడు.
స్కన్నమాత్రం చ తద్రేతో వృక్షపత్రేణ భూమిపః। ప్రతిజగ్రాహ మిథ్యా మే న పతేద్రేత ఇత్యుత
వీర్యం జారగానే, అది వృథా కాకూడదని భావించి, రాజు ఒక ఆకుతో దాన్ని అందుకుని, నేలపై పడనీయలేదు.
అఙ్గులీయేన శుక్లస్య రక్షాం చ విదధే నృపః। అశోకస్తబకై రక్తైః పల్లవైశ్చాప్యబన్ధయత్
ఆ శుక్లాన్ని ఉంగరంతో కాపాడి, ఎర్ర అశోక పుష్పాలతో, కొత్త కాయలతో రాజు బంధించాడు.
ఇదం మిథ్యా పరిస్కన్నం రేతో మే న భవేదితి। ఋతుశ్చ తస్యాః పత్న్యా మే న మోఘః స్యాదితి ప్రభుః
'ఇది వృథా కాకూడదు. నా భార్య ఋతుకాలం కూడా వృథా కాకూడదు' అని ఆ ప్రభువు మనసులో అనుకున్నాడు.
సంచిన్త్యైవం తదా రాజా విచార్య చ పునఃపునః। అమోఘత్వం చ విజ్ఞాయ రేతసో రాజసత్తమః
అలా ఆ రాజు పదే పదే ఆలోచించి, తన వీర్యం వృథా కాకుండా ఉంటుందని గ్రహించాడు.
శుక్రప్రస్థాపనే కాలం మహిష్యా ప్రసమీక్ష్య వై। అభిమన్త్ర్యాథ తచ్ఛుక్రమారాత్తిష్ఠన్తమాశుగమ్
తన భార్య గర్భధారణానికి అనుకూలమైన సమయాన్ని గమనించి, ఆ సుక్రాన్ని మంత్రపూర్వకంగా అభిమంత్రించి, త్వరగా బయటకు పోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్నదాన్ని సంరక్షించాడు.
సూక్ష్మధర్మార్థతత్త్వజ్ఞో గత్వా శ్యేనం తతోఽబ్రవీత్। మత్ప్రియార్థమిదం సౌమ్య శుక్రం మమ గృహం నయ
ధర్మార్థ తత్త్వాలను బాగా తెలిసిన వాడు, అక్కడికి వెళ్లి ఆ గద్దను ఇలా అడిగాడు: "నా ప్రియమైన భార్య కోసం, ఓ మృదువైన వాడా, ఈ సుక్రాన్ని నా ఇంటికి తీసుకెళ్ళు."
గృహీత్వా తత్తదా శ్యేనస్తూర్ణముత్పత్య వేగవాన్
ఆ గద్ద దాన్ని తీసుకుని, వెంటనే వేగంగా ఆకాశంలో ఎగిరింది.
జవం పరమమాస్థాయ ప్రదుద్రావ విహంగమః। తమపశ్యదథాయాన్తం శ్యేనం శ్యేనస్తథాఽపరః
అత్యంత వేగంతో ఆ పక్షి దూసుకెళ్ళింది. అప్పుడు మరో గద్ద, అతడిని దగ్గరకి వస్తున్నట్టు చూసింది.