దర్శం చ పౌర్ణమాసం చ కుర్వన్విగతమన్సరః। దేవతాతిథిశేషేణ కురుతే దేహయాపనమ్
దర్శ మరియు పౌర్ణమాస యాగాలను, కోరికలు, కోపం లేకుండా, దేవతలకు, అతిథులకు నైవేద్యం ఇచ్చిన తర్వాత మిగిలినదానితో తన శరీరాన్ని పోషించేవాడు.
తత్రేన్ద్రః సహితో దేవైః సాక్షాత్రిభువనేశ్వరః। ప్రత్యృహ్ణాన్మహారాజ భాగం పర్వణిపర్వణి
అక్కడ ప్రతి పర్వదినాన, త్రిలొకాధిపతి అయిన ఇంద్రుడు దేవతలతో కలిసి వచ్చి, రాజు ఇచ్చిన భాగాన్ని స్వీకరించేవాడు.
స పర్వకాల్యం కృత్వా తు మునివృత్త్యా సమన్వితః। అతిథిభ్యో దదావన్నం ప్రహృష్టేనాన్తరాత్మనా
పర్వదినాలలో, మునివ్రతాన్ని పాటిస్తూ, ముద్గలుడు హర్షంతో తన హృదయంలో ఆనందంతో అతిథులకు అన్నాన్ని ఇచ్చేవాడు.
వ్రీహిద్రోణస్య తత్ప్రీత్యా దదతోఽన్నం మహాత్మనః। ఋషేర్మాత్సర్యహీనస్ వర్ధత్యతిథిదర్శనాత్
ఆ మహాత్ముడు బియ్యం కొలత నుంచి ఆనందంతో అన్నాన్ని ఇచ్చినందున, అతని అతిథి సేవ, అసూయ లేకుండా, ప్రతి అతిథి వచ్చినప్పుడు మరింత పెరిగింది.
తచ్ఛతాన్యపి భుఞ్జన్తి బ్రాహ్మణానాం మనీషిణామ్। మునేస్త్యాగవిశుద్ధ్యా తు తదన్నం వృద్ధిమృచ్ఛతి
వందలాది జ్ఞానవంతులైన బ్రాహ్మణులు ఆ అన్నాన్ని తిన్నారు. ముని త్యాగ పవిత్రత వల్ల ఆ అన్నం మరింత పెరిగింది.
తం తు రశుశ్రావ ధర్మిష్ఠం ముద్గలం సంశితవ్రతమ్। దుర్వాసా నృప దిగ్వాసాస్తమథాభ్యాజగామ హ
ధర్మాన్ని పాటించే, కఠిన వ్రతాలు చేసిన ముద్గలుని గురించి దుర్వాసుడు, దిక్కులు మాత్రమే వస్త్రంగా ధరించి ఉన్నవాడు, విని, అతని వద్దకు వచ్చాడు.
విభ్రచ్చానియతం వేషమున్మత్త ఇవ పాణ్డవ। వికచః పరుషా వాచో వ్యాహరన్వివిధా మునిః
ఆ ముని, వేషధారణ నియమం లేకుండా, పిచ్చివాడిలా, జుట్టు విరబోసి, కఠినమైన, వివిధ మాటలు మాట్లాడుతూ కనిపించాడు.
అభిగమ్యాథ తం విప్రమువాచ మునిసత్తమః। అన్నార్థినమనుప్రాప్తం విద్ధి మాం మునిసత్తమ
ఆ బ్రాహ్మణుని దగ్గరకు వెళ్లి, ఆ గొప్ప ముని ఇలా అన్నాడు: 'మునిశ్రేష్ఠా! నేను అన్నం కోసం వచ్చినవాడిని అని తెలుసుకో.'
స్వాగతం తేఽస్త్వితి మునిం ముద్గలః ప్రత్యభాషత। పాద్యమాచమనీయం చ ప్రతివేద్యాన్నముత్తమమ్
ముద్గలుడు ఆ మునికి 'స్వాగతం' అని పలికి, పాదాలకు నీరు, ఆచమనానికి నీరు ఇచ్చి, ఉత్తమమైన అన్నాన్ని సిద్ధం చేశాడు.
ప్రాదాత్స తపసోపాత్తం క్షుధితాయాతిథిప్రియః। ఉన్మత్తాయ పరాం శ్రద్ధామాస్థాయ స ధృతవ్రతః
తపస్సుతో సంపాదించిన అన్నాన్ని, అతిథి ఆకలితో వచ్చినవాడిగా ఉన్నా, పిచ్చివాడిలా కనిపించిన అతనికి, దృఢవ్రతంతో, పరమ విశ్వాసంతో ఇచ్చాడు.
తతస్తదన్నం రసవత్స ఏవ క్షుధయాఽన్వితః। బుభుజే కృత్స్నమున్మత్తః ప్రాదాత్తస్మై చ ముద్గలః
ఆ సమయంలో ఆకలితో బాధపడుతూ, అతడు ఆ అన్నాన్ని ఎంతో రుచిగా అనిపించుకుని, పిచ్చివాడిలా మొత్తం తిన్నాడు. ఆ అన్నాన్ని ముద్గలుడు అతనికి ఇచ్చాడు.
భుక్త్వా చాన్నం తతః సర్వముచ్ఛిష్టేనాత్మనస్తతః। అథాఙ్గం లిలిపేఽన్నేన యథాగతమగాచ్చ సః
అతడు ఆ అన్నం అంతా తిన్నాక, మిగిలిన అన్నాన్ని తన శరీరానికి పూసుకున్నాడు. వచ్చిన విధంగానే అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
తేనైవాత్మానమాలిప్య హసన్గాయన్ప్రధావతి। నృత్యతే ధావతే చైవ బుద్ధ్యా తత్క్రోశతే తథా
ఆ అన్నాన్ని శరీరానికి పూసుకుని, నవ్వుతూ, పాడుతూ, పరుగెత్తుతూ, నాట్యం చేస్తూ, పెద్దగా అరుస్తూ అక్కడక్కడ తిరిగాడు.
ఏవం ద్వితీయే సంప్రాప్తే పర్వకాలే మనీషిణః। ఆగమ్య బుభుజే సర్వమన్నపుఞ్ఛోపజీవినః
అలాగే, రెండవ పర్వదినం వచ్చినప్పుడు, ఆ ముని మళ్లీ వచ్చి, అన్నం మొత్తం తిని, మిగిలిన తిండితో జీవించాడు.
నిరాహారస్తు స మునిరుఞ్ఛమార్జయే పునః। న చైనం విక్రియాం నేతుమశకన్ముద్గలం క్షుధా
ఆ ముని అన్నం లేకపోయినా, మళ్లీ పొలాల్లో మిగిలిన ధాన్యాన్ని సేకరించాడు. అయినా ఆకలి ముద్గలుని మనసును కదిలించలేకపోయింది.
న క్రోధో న చ మాత్సర్యం నావమానో న సంభ్రమః। సపుత్రదారముఞ్ఛన్తమావివేశ ద్విజోత్తమమ్
తన భార్య, కుమారునితో కలసి మిగిలిన ధాన్యాన్ని వదిలిపెడుతున్నా, ఆ ఉత్తమ ద్విజుడిలో కోపం, అసూయ, నిర్లక్ష్యం, గందరగోళం ఏదీ ప్రవేశించలేదు.
తథా తముఞ్ఛధర్మాణం దుర్వాసా మునిసత్తమమ్। ఉపతస్థే యథాకాలం షట్కృత్వః కృతనిశ్చయః
అలా, మిగిలిన ధాన్యంతో జీవించే ధర్మాన్ని పాటిస్తున్న ముద్గలుని పరీక్షించేందుకు, దుర్వాసుడు ఆరు సార్లు తగిన సమయంలో వచ్చాడు.
న చాస్ మనసః కశ్చిద్వికారో దృశ్యతే మునేః। శుద్ధసత్వస్య శుద్ధం స దదృశే నిర్మలం మనః
ఆ మునికి మనసులో ఎలాంటి మార్పు కనబడలేదు. ఆయన మనసు పూర్తిగా స్వచ్ఛంగా, నిర్మలంగా కనిపించింది.
తమువాచ తతః ప్రీతః స మునిర్ముద్గలం తదా। త్వత్సమో నాస్తి లోకేఽస్మిన్దాతా మాత్సర్యవర్జితః
ఆ సమయంలో సంతోషంతో ఆ ముని ముద్గలునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ లోకంలో నీకు సమానంగా, అసూయ లేకుండా దానం చేసే వారు లేరు.'
క్షుద్ధర్మసంజ్ఞాం ప్రణుదత్యాదత్తే ధైర్యమేవ చ। విషయానుసారిణీ జిహ్వా కర్షత్యేవ రసాన్ప్రతి
ఆహారాన్ని 'నాది' అనే భావనను తొలగించి, ధైర్యాన్ని మాత్రమే స్వీకరిస్తాడు. ఇంద్రియాలకు లోబడిన నాలుక ఎప్పుడూ రుచుల వైపు లాగుతుంది.
ఆహారప్రభవాః ప్రాణా మనో దుర్నిగ్రహం చలమ్। మనసశ్చేన్ద్రియాణాం చాప్యైకాగ్ర్యం నిశ్చితం తపః
ప్రాణాలు అన్నం వల్ల కలుగుతాయి. మనసు అదుపులో పెట్టడం కష్టం, అది చంచలం. మనసు, ఇంద్రియాలు ఏకాగ్రంగా ఉండటం నిజమైన తపస్సు.
శ్రమేణోపార్జితం త్యక్తం న చ దుఃఖేన చేతసా। తత్సర్వం భవతా సాధో యథావదుపపాదితమ్
కష్టపడి సంపాదించినదాన్ని మనసులో బాధ లేకుండా వదిలిపెట్టడం, ఈ అన్నింటినీ నీవు సరిగ్గా ఆచరించావు, ఓ సద్గుణవంతుడా!
ప్రీతాః స్మోఽనుగృహీతాశ్చ సమేత్య భవతా సహ। ఇన్ద్రియాభిజయో ధైర్యం సంవిభాగో దమః శమః। దయా సత్యం చ ధర్మశ్చ త్వయి సర్వం ప్రతిష్ఠితమ్
మేము నిన్ను కలవడం వల్ల ఆనందంగా, ధన్యులమయ్యాము. ఇంద్రియ జయం, ధైర్యం, పంచుకోవడం, నియమం, శాంతి, దయ, సత్యం, ధర్మం—ఈ అన్నీ నీవల్ల స్థిరంగా ఉన్నాయి.
లోకాః సమస్తా ధర్మేణ ధార్యన్తే సచరాచరాః। ధర్మోపి ధార్యతే యేన ధృతియుక్త త్వయాఽఽత్మనా
ఈ లోకంలోని చరాచరమంతా ధర్మం వల్ల నిలబడుతోంది. ఆ ధర్మాన్ని నీవు ధైర్యంతో నిలబెట్టావు.
విశుద్ధసత్వసంపన్నో న త్వదన్యోస్తి కశ్చన'। జితాస్తే కర్మభిర్లోకాః ప్రాప్తోసి పరమాం గతిమ్
నీ వంటి పవిత్రమైన స్వభావం మరెవరికీ లేదు. నీ కార్యాల వల్ల లోకాలను జయించి, పరమ గతి పొందావు.
అహో దానం విఘుష్టం తే సుమహత్స్వర్గవాసిభిః। సశరీరో భవాన్గన్తా స్వర్గం సుచరితవ్రత
నీ దానం స్వర్గవాసులందరిలో ప్రసిద్ధి చెందింది. మంచి వ్రతాన్ని పాటిస్తూ, నీవు ఈ శరీరంతోనే స్వర్గానికి వెళ్ళబోతున్నావు.
ఇత్యేవం వదతస్తస్య తదా దుర్వాససో మునేః। దేవదూతో విమానేన ముద్గలం ప్రత్యుపస్థితః
దుర్వాసుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, ఆ సమయంలో దేవదూతుడు ఒక దివ్య విమానంతో ముద్గలుని వద్దకు వచ్చాడు.
హంససారసయుక్తేన కిఙ్కిణీజాలమాలినా। కామగేన విచిత్రేణ దివ్యగన్ధవతా తథా
ఆ విమానం హంసలు, సారసాలతో జోడించబడింది. గంటల జాలతో అలంకరించబడింది. అది అద్భుతంగా, ఇష్టానుసారంగా ప్రయాణించేలా, దివ్య సువాసనతో ఉంది.
ఉవాచ చైనం విప్రర్షిం విమానం కర్మభిర్జితమ్। సముపారోహ సంసిద్ధిం ప్రాప్తోసి పరమాం మునే
ఆ బ్రాహ్మణ మునివరుడిని చూసి, "నీ సత్కర్మల ఫలితంగా ఈ దివ్య విమానం నీకు లభించింది. మహా మునీశ్వరా! నీవు పరమ సిద్ధిని పొందావు. ఈ విమానంలో ఎక్కు" అని అన్నాడు.
తమేవంవాదినమృషిర్దేవదూతమువాచ హ। ఇచ్ఛామి భవతా ప్రోక్తాన్గుణాన్స్వర్గనివాసినాం
అప్పుడు ఆ ముని, దేవదూతను చూసి ఇలా అడిగాడు: "స్వర్గంలో నివసించే వారి గుణాలు మీరు చెప్పాలని నేను కోరుతున్నాను."