పాత్రే దానం స్వల్పమపి కాలే దత్తం యుధిష్ఠిర। మనసా హి విశుద్ధేన ప్రేత్యానన్తఫలం స్మృతమ్
యుదిష్ఠిరా, మంచి మనసుతో, సరైన సమయంలో, అర్హుడైనవారికి కొద్దిగా అయినా దానం చేస్తే, అది మరణానంతరం అనంతమైన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
శ్రద్ధా ధర్మానుగా దేవీ పావనీ విశ్వధారిణీ।' సవిత్రీ ప్రసవిత్రీ చ సంసారార్ణవతారిణీ
ధర్మాన్ని అనుసరించే విశ్వాసం దైవీ, పవిత్రమైనది, ప్రపంచాన్ని నిలబెట్టే శక్తి; అది సవిత్రి, సృష్టికర్త, సంసార సముద్రాన్ని దాటి పోయే దారి.
శ్రద్ధయా ధార్యతే ధర్మో మహద్భిర్నార్థదర్శిభిః। సధనా అపిరాజానో నిఃశ్రద్ధా నరకం గతాః
ధర్మం అనుసరించేవారు, దాని వల్ల లాభం మాత్రమే చూడకుండా, విశ్వాసంతో పాటించేవారు గొప్పవారు. ఎంత ధనం ఉన్న రాజులు అయినా, విశ్వాసం లేకపోతే, నరకానికి పోయారు.
నిష్కించనాశ్చ మునయః శ్రద్ధావన్తో దివం గతాః। దేశే కాలే చ పాత్రే చ ముద్గలః శ్రద్ధయాఽన్వితః। వ్రీహిద్రోణం ప్రదాయాథ పరం పదమవాప్తవాన్
ఏమీ లేని మునులు విశ్వాసంతో స్వర్గానికి చేరుకున్నారు. ముద్గలుడు కూడా విశ్వాసంతో, సరైన సమయంలో, సరైన వ్యక్తికి, ఒక కొలత బియ్యం ఇచ్చి, పరమ పదాన్ని పొందాడు.
అత్రాప్యుదాహరన్తీమతిహాసం పురాతనమ్। వ్రీహిద్రోణపరిత్యాగాద్యత్ఫలం ప్రాప ముద్గలః
ఇక్కడ కూడా, పురాతన కథను ఉదాహరిస్తారు — ముద్గలుడు ఒక కొలత బియ్యం దానం చేసి పొందిన ఫలితాన్ని గురించి.
వ్రీహిద్రోణః పరిత్యక్తః కథం తేన మహాత్మనా। కస్మై దత్తశ్చ భగవన్విధినా కేన చాత్థ మే
ఆ మహాత్ముడు ఆ కొలత బియ్యాన్ని ఎలా విడిచిపెట్టాడు? దాన్ని ఎవరికిచ్చాడు? ఏ విధంగా ఇచ్చాడు? భగవంతుడా, దయచేసి నాకు చెప్పండి.
ప్రత్యక్షధర్మా భగవాన్యస్ తుష్టో హి కర్మభిః। సఫలం తస్య జన్మాహం మన్యే సద్ధర్మచారిణః
ధర్మస్వరూపుడైన ఆ భగవంతుడు అతని కార్యాల వల్ల సంతోషించాడు. నిజమైన ధర్మాన్ని అనుసరించిన అతని జన్మ ఫలప్రదమైందని నేను నమ్ముతున్నాను.
శిలోఞ్ఛవృత్తిర్ధర్మాత్మా ముద్గలః సంయతేన్ద్రియః। ఆసీద్రాజన్కురుక్షేత్రే సత్యవాగనసూయకః
ముద్గలుడు ధర్మబుద్ధి కలవాడు, ఇంద్రియాలను నియంత్రించేవాడు, శిలలపై గింజలు ఏరుకునే జీవనాన్ని అనుసరించేవాడు. అతడు కురుక్షేత్రంలో రాజుగా, నిజాయితీగా, మాయ లేకుండా జీవించాడు.
అతిథివ్రతీ క్రియావాంశ్చ కాపోతీం వృత్తిమాస్థితః। సత్రమిష్టీకృతంనామ సముపాస్తే మహాతపాః
అతిథి సేవను వ్రతంగా పాటిస్తూ, కర్మలను నిర్వహిస్తూ, పావురం వలె జీవనాన్ని అనుసరించాడు. ఇష్టీకృతం అనే యజ్ఞాన్ని ఆ మహాత్ముడు భక్తితో ఆచరించేవాడు.
సపుత్రదారో హి మునిః పక్షాహారో బభూవ హ। కపోతవృత్త్యా పక్షేణ వ్రీహిద్రోయణముపార్జయత్
ఆ ముని భార్య, కుమారుడితో కలిసి, పావురం జీవనాన్ని అనుసరించి, ప్రతి పక్షంలో ఒకసారి బియ్యం కొలతను సంపాదించేవాడు.
దర్శం చ పౌర్ణమాసం చ కుర్వన్విగతమన్సరః। దేవతాతిథిశేషేణ కురుతే దేహయాపనమ్
దర్శ మరియు పౌర్ణమాస యాగాలను, కోరికలు, కోపం లేకుండా, దేవతలకు, అతిథులకు నైవేద్యం ఇచ్చిన తర్వాత మిగిలినదానితో తన శరీరాన్ని పోషించేవాడు.
తత్రేన్ద్రః సహితో దేవైః సాక్షాత్రిభువనేశ్వరః। ప్రత్యృహ్ణాన్మహారాజ భాగం పర్వణిపర్వణి
అక్కడ ప్రతి పర్వదినాన, త్రిలొకాధిపతి అయిన ఇంద్రుడు దేవతలతో కలిసి వచ్చి, రాజు ఇచ్చిన భాగాన్ని స్వీకరించేవాడు.
స పర్వకాల్యం కృత్వా తు మునివృత్త్యా సమన్వితః। అతిథిభ్యో దదావన్నం ప్రహృష్టేనాన్తరాత్మనా
పర్వదినాలలో, మునివ్రతాన్ని పాటిస్తూ, ముద్గలుడు హర్షంతో తన హృదయంలో ఆనందంతో అతిథులకు అన్నాన్ని ఇచ్చేవాడు.
వ్రీహిద్రోణస్య తత్ప్రీత్యా దదతోఽన్నం మహాత్మనః। ఋషేర్మాత్సర్యహీనస్ వర్ధత్యతిథిదర్శనాత్
ఆ మహాత్ముడు బియ్యం కొలత నుంచి ఆనందంతో అన్నాన్ని ఇచ్చినందున, అతని అతిథి సేవ, అసూయ లేకుండా, ప్రతి అతిథి వచ్చినప్పుడు మరింత పెరిగింది.
తచ్ఛతాన్యపి భుఞ్జన్తి బ్రాహ్మణానాం మనీషిణామ్। మునేస్త్యాగవిశుద్ధ్యా తు తదన్నం వృద్ధిమృచ్ఛతి
వందలాది జ్ఞానవంతులైన బ్రాహ్మణులు ఆ అన్నాన్ని తిన్నారు. ముని త్యాగ పవిత్రత వల్ల ఆ అన్నం మరింత పెరిగింది.
తం తు రశుశ్రావ ధర్మిష్ఠం ముద్గలం సంశితవ్రతమ్। దుర్వాసా నృప దిగ్వాసాస్తమథాభ్యాజగామ హ
ధర్మాన్ని పాటించే, కఠిన వ్రతాలు చేసిన ముద్గలుని గురించి దుర్వాసుడు, దిక్కులు మాత్రమే వస్త్రంగా ధరించి ఉన్నవాడు, విని, అతని వద్దకు వచ్చాడు.
విభ్రచ్చానియతం వేషమున్మత్త ఇవ పాణ్డవ। వికచః పరుషా వాచో వ్యాహరన్వివిధా మునిః
ఆ ముని, వేషధారణ నియమం లేకుండా, పిచ్చివాడిలా, జుట్టు విరబోసి, కఠినమైన, వివిధ మాటలు మాట్లాడుతూ కనిపించాడు.
అభిగమ్యాథ తం విప్రమువాచ మునిసత్తమః। అన్నార్థినమనుప్రాప్తం విద్ధి మాం మునిసత్తమ
ఆ బ్రాహ్మణుని దగ్గరకు వెళ్లి, ఆ గొప్ప ముని ఇలా అన్నాడు: 'మునిశ్రేష్ఠా! నేను అన్నం కోసం వచ్చినవాడిని అని తెలుసుకో.'
స్వాగతం తేఽస్త్వితి మునిం ముద్గలః ప్రత్యభాషత। పాద్యమాచమనీయం చ ప్రతివేద్యాన్నముత్తమమ్
ముద్గలుడు ఆ మునికి 'స్వాగతం' అని పలికి, పాదాలకు నీరు, ఆచమనానికి నీరు ఇచ్చి, ఉత్తమమైన అన్నాన్ని సిద్ధం చేశాడు.
ప్రాదాత్స తపసోపాత్తం క్షుధితాయాతిథిప్రియః। ఉన్మత్తాయ పరాం శ్రద్ధామాస్థాయ స ధృతవ్రతః
తపస్సుతో సంపాదించిన అన్నాన్ని, అతిథి ఆకలితో వచ్చినవాడిగా ఉన్నా, పిచ్చివాడిలా కనిపించిన అతనికి, దృఢవ్రతంతో, పరమ విశ్వాసంతో ఇచ్చాడు.
తతస్తదన్నం రసవత్స ఏవ క్షుధయాఽన్వితః। బుభుజే కృత్స్నమున్మత్తః ప్రాదాత్తస్మై చ ముద్గలః
ఆ సమయంలో ఆకలితో బాధపడుతూ, అతడు ఆ అన్నాన్ని ఎంతో రుచిగా అనిపించుకుని, పిచ్చివాడిలా మొత్తం తిన్నాడు. ఆ అన్నాన్ని ముద్గలుడు అతనికి ఇచ్చాడు.
భుక్త్వా చాన్నం తతః సర్వముచ్ఛిష్టేనాత్మనస్తతః। అథాఙ్గం లిలిపేఽన్నేన యథాగతమగాచ్చ సః
అతడు ఆ అన్నం అంతా తిన్నాక, మిగిలిన అన్నాన్ని తన శరీరానికి పూసుకున్నాడు. వచ్చిన విధంగానే అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
తేనైవాత్మానమాలిప్య హసన్గాయన్ప్రధావతి। నృత్యతే ధావతే చైవ బుద్ధ్యా తత్క్రోశతే తథా
ఆ అన్నాన్ని శరీరానికి పూసుకుని, నవ్వుతూ, పాడుతూ, పరుగెత్తుతూ, నాట్యం చేస్తూ, పెద్దగా అరుస్తూ అక్కడక్కడ తిరిగాడు.
ఏవం ద్వితీయే సంప్రాప్తే పర్వకాలే మనీషిణః। ఆగమ్య బుభుజే సర్వమన్నపుఞ్ఛోపజీవినః
అలాగే, రెండవ పర్వదినం వచ్చినప్పుడు, ఆ ముని మళ్లీ వచ్చి, అన్నం మొత్తం తిని, మిగిలిన తిండితో జీవించాడు.
నిరాహారస్తు స మునిరుఞ్ఛమార్జయే పునః। న చైనం విక్రియాం నేతుమశకన్ముద్గలం క్షుధా
ఆ ముని అన్నం లేకపోయినా, మళ్లీ పొలాల్లో మిగిలిన ధాన్యాన్ని సేకరించాడు. అయినా ఆకలి ముద్గలుని మనసును కదిలించలేకపోయింది.
న క్రోధో న చ మాత్సర్యం నావమానో న సంభ్రమః। సపుత్రదారముఞ్ఛన్తమావివేశ ద్విజోత్తమమ్
తన భార్య, కుమారునితో కలసి మిగిలిన ధాన్యాన్ని వదిలిపెడుతున్నా, ఆ ఉత్తమ ద్విజుడిలో కోపం, అసూయ, నిర్లక్ష్యం, గందరగోళం ఏదీ ప్రవేశించలేదు.
తథా తముఞ్ఛధర్మాణం దుర్వాసా మునిసత్తమమ్। ఉపతస్థే యథాకాలం షట్కృత్వః కృతనిశ్చయః
అలా, మిగిలిన ధాన్యంతో జీవించే ధర్మాన్ని పాటిస్తున్న ముద్గలుని పరీక్షించేందుకు, దుర్వాసుడు ఆరు సార్లు తగిన సమయంలో వచ్చాడు.
న చాస్ మనసః కశ్చిద్వికారో దృశ్యతే మునేః। శుద్ధసత్వస్య శుద్ధం స దదృశే నిర్మలం మనః
ఆ మునికి మనసులో ఎలాంటి మార్పు కనబడలేదు. ఆయన మనసు పూర్తిగా స్వచ్ఛంగా, నిర్మలంగా కనిపించింది.
తమువాచ తతః ప్రీతః స మునిర్ముద్గలం తదా। త్వత్సమో నాస్తి లోకేఽస్మిన్దాతా మాత్సర్యవర్జితః
ఆ సమయంలో సంతోషంతో ఆ ముని ముద్గలునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ లోకంలో నీకు సమానంగా, అసూయ లేకుండా దానం చేసే వారు లేరు.'
క్షుద్ధర్మసంజ్ఞాం ప్రణుదత్యాదత్తే ధైర్యమేవ చ। విషయానుసారిణీ జిహ్వా కర్షత్యేవ రసాన్ప్రతి
ఆహారాన్ని 'నాది' అనే భావనను తొలగించి, ధైర్యాన్ని మాత్రమే స్వీకరిస్తాడు. ఇంద్రియాలకు లోబడిన నాలుక ఎప్పుడూ రుచుల వైపు లాగుతుంది.