న సుష్వాప సుఖం రాజా హృది శల్యైరివార్పితైః। దౌరాత్మ్యమనుపశ్యంస్తత్కాలే ద్యూతోద్భవస్య హి
ఆ రాజు హృదయాన్ని బాణాల్లా గుచ్చిన బాధలతో, సుఖంగా నిద్రపోలేకపోయాడు. ఆ సమయంలో జూదం వల్ల వచ్చిన దురదృష్టాన్ని ఎప్పుడూ గుర్తు చేసుకుంటూ ఉండేవాడు.
సంస్మరన్పరుషా వాచః సూతపుత్రస్య పాణ్డవః। నిఃశ్వాసపరమో దీనో దధ్రే కోపవిషం మహత్
సూతపుత్రుడు చెప్పిన కఠినమైన మాటలు గుర్తు చేసుకుంటూ, ఆ పాండవుడు లోతైన దుఃఖంతో, గాఢంగా ఊపిరి పీల్చుతూ, మనసులో గొప్ప కోపాన్ని దాచుకున్నాడు.
అర్జునోయమజౌ చోభౌ ద్రౌపదీ చ యశస్వినీ। స చ భీమో మహాతేజాః సర్వేషాముత్తమో బలే
ఇక్కడ అర్జునుడు, ఇద్దరు అజ్ఞాతులు, కీర్తిశాలి ద్రౌపదీ, మహా బలశాలి భీముడు ఉన్నారు. వీరిలో భీముడు అందరిలో శక్తిలో శ్రేష్ఠుడు.
చిరస్య జాతం ధర్మజ్ఞం సాసూయమివ తే తదా'। యుధిష్ఠిరముదీక్షన్తః సేహుర్దుఖమనుత్తమమ్
చాలా కాలంగా, ధర్మాన్ని తెలిసిన యుధిష్ఠిరుడిని కొంత అసూయతో చూస్తూ, వారు అత్యంత దుఃఖాన్ని సహిస్తూ ఉండేవారు.
అవశిష్టం త్వల్పకాలం మన్వానాః పురుషర్షభాః। వపురన్యదివాకార్పురుత్సాహామర్షచేష్టితైః
మిగిలిన సమయం తక్కువే అని భావించిన ఆ పురుషశ్రేష్ఠులు, తమ రూపాన్ని, ఉత్సాహాన్ని, కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకొని ఉండేవారు.
కస్యచిత్త్వథ కాలస్య వ్యాసః సత్యవతీసుతః। ఆజగామ మహాయోగీ పాణ్డవానవలోకకః
కొంత కాలం తరువాత, సత్యవతీ కుమారుడైన వ్యాస మహర్షి, పాండవులను చూడటానికి అక్కడికి వచ్చాడు.
తమాగతమభిప్రేక్ష్యకున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః। ప్రత్యుద్గమ్య మహాత్మానం ప్రత్యగృహ్ణాద్యథావిధి
ఆయన వచ్చిన దృష్టించి, కుంతీ కుమారుడు యుధిష్ఠిరుడు, ఆ మహాత్ముడిని ఎదుర్కొని, యథావిధిగా గౌరవంగా ఆహ్వానించాడు.
తమాసీనముపాసీనః శుశ్రూషుర్నియతేన్ద్రియః। తోషయామాస శౌచేన వ్యాసం పాణ్డవనన్దనః
ఆయన దగ్గర కూర్చొని, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకొని, పాండవులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే యుధిష్ఠిరుడు, పవిత్రతతో వ్యాసుడిని సేవించి సంతోషపరిచాడు.
తానవేక్ష్యకృశాన్పౌత్రాన్వనే వన్యేన జీవతః। మహర్షిరనుకమ్పార్థమబ్రవీద్బాష్పగద్గదమ్
తన మనవళ్లు అరణ్యంలో అడవి ఆహారం తింటూ క్షీణించి ఉన్నారు అని చూసి, ఆ మహర్షి, కరుణతో కన్నీటి గొంతుతో మాట్లాడాడు.
యుధిష్ఠిర మహాబాహో శృణు ధర్మభృతాంవర। నాతప్తతపసో లోకే ప్రాప్నువన్తి మహత్సుఖమ్। సుఖదుఃఖే హి పురుషః పర్యాయేణోపసేవతే
ఓ మహాబాహువంతుడైన యుధిష్ఠిరా, ధర్మాన్ని పాటించేవాడా, విను: ఈ లోకంలో తపస్సు చేయని వారికి గొప్ప సుఖం దక్కదు. ఎందుకంటే, మనిషి సుఖాన్ని, దుఃఖాన్ని మారుపడి అనుభవిస్తాడు.
నాత్యన్తమసుఖం కశ్చిత్ప్రాప్నోతి పురుషర్షభ। ప్రజ్ఞావాంస్త్వేవ పురుషః సంయుక్తః పరయా ధియా
ఓ పురుషశ్రేష్ఠుడా, ఎవరూ ఎప్పటికీ అంతులేని సుఖాన్ని పొందరు. కానీ, పరిపూర్ణ జ్ఞానం ఉన్నవాడు మాత్రమే నిజమైన ఆనందాన్ని పొందగలడు.
ఉదయాస్తమయజ్ఞో హి న హృష్యతి న శోచతి। సుఖమాపతితం విన్దన్దుఃఖమాపతితం సహన్
ఎవరైతే ఉదయాస్తమయాలను సమంగా చూస్తారో, వారు సంతోషంలో ఉల్లాసపడరు, దుఃఖంలో చింతించరు. సుఖం వచ్చినప్పుడు ఆనందిస్తారు, దుఃఖం వచ్చినప్పుడు సహిస్తారు.
కాలప్రాప్తముపాసీత సస్యానామివ కర్షకః। తపసో హి పరం నాస్తి తపసా విన్దతే మహత్
కాలం వచ్చినప్పుడు, రైతు పంట కోసం ఎదురుచూసినట్లు మనిషి కూడా సహనం చూపాలి. తపస్సుకు మించినది లేదు, తపస్సుతోనే గొప్పదాన్ని పొందవచ్చు.
నాసాధ్యం తపసః కించిదితి బుధ్యస్ భారత। సత్యమార్జవమక్రోధః సంవిభాగో దమః శమః
ఓ భారతా, తపస్సుకు సాధ్యం కానిది ఏదీ లేదని తెలుసుకో. సత్యం, నేరుగా ఉండటం, కోపం లేకపోవడం, పంచుకోవడం, మనస్సు నియంత్రణ, శాంతి — ఇవన్నీ తపస్సు వల్ల కలుగుతాయి.
అనసూయాఽవిహింసా చ శౌచమిన్ద్రియసంయమః। సాధనాని మహారాజ నరాణాం పుణ్యకర్మణామ్
ఈర్ష్య లేకపోవడం, హింస చేయకపోవడం, శుద్ధి, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకోవడం — ఇవే, రాజా, పుణ్యమైన పనులు చేసే వారికి అవసరమైన సాధనాలు.
అధర్మరుచయో మూఢాస్తిర్యగ్గతిపరాయణాః। కృచ్ఛ్రాం యోనిమనుప్రాప్తా న సుఖం విన్దతే అనాః
అధర్మాన్ని ఇష్టపడే మూర్ఖులు, తక్కువ జన్మలకు దారితీసే మార్గంలో పడి, కష్టమైన జన్మలు పొందుతారు; వారు ఎప్పుడూ సుఖాన్ని పొందరు.
ఇహ యత్క్రియతే కర్మ తత్పరత్రోపభుజ్యతే। `మూలసిక్తస్య వృక్షస్య ఫలం శాఖాసు దృశ్యతే'। తస్మాచ్ఛరీరం యుఞ్జీత తపసా నియమేన చ
ఈ లోకంలో మనం చేసే పనుల ఫలితాలు పరలోకంలో అనుభవించాలి; వేరేలా చెప్పాలంటే, వేరుకు నీళ్లు పోస్తే ఆ చెట్టు కొమ్మల్లో పండ్లు కనిపించటంలా ఉంటుంది. అందుకే శరీరాన్ని తపస్సుతో, నియమంతో కట్టడి చేసుకోవాలి.
యథాశక్తి ప్రయచ్ఛేత సంపూజ్యాభిప్రణమ్య చ। కాలే ప్రాప్తే చ హృష్టాత్మా రాజన్విగతమత్సరః
తన శక్తికి తగినంతగా, గౌరవించదగినవారిని నమస్కరించి, సరైన సమయంలో, ఆనందంగా, ఈర్ష్య లేకుండా దానం చేయాలి, రాజా.
సత్యవాదీ లభేతాయురనాయాసమథార్జవమ్। అక్రోధనోఽనసూయశ్చ నిర్వృతిం లభతే పరామ్
సత్యం చెప్పేవాడు దీర్ఘాయువు, సులభమైన జీవితం, నేరుగా ఉండే స్వభావాన్ని పొందుతాడు; కోపం, ఈర్ష్య లేని వాడు పరమానందాన్ని పొందుతాడు.
దాన్తః శమపరః శశ్వత్పరిక్లేశం న విన్దతి। న చ తప్యతి దాన్తాత్మా దృష్ట్వా పరగతాం శ్రియమ్
ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, ఎప్పుడూ శాంతిని కోరేవాడు, ఎప్పుడూ పెద్ద బాధను అనుభవించడు; అలాంటి వాడు ఇతరుల ఐశ్వర్యాన్ని చూసినా అసూయపడడు.
సంవిభక్తా చ దాతా చ భోగవాన్సుఖవాన్నరః। భవత్యహింసకశ్చైవ పరమారోగ్యమశ్నుతే
విభజించేవాడు, దానం చేయువాడు, ఆనందంగా జీవించేవాడు, హింస చేయని వాడు — అలాంటి మనిషి పరమ ఆరోగ్యాన్ని పొందుతాడు.
మాన్యం మానయితా జన్మ కులే మహతి విన్దతి। `విన్దతే సుఖమత్యర్థమిహ లోకే పరత్ర చ'। వ్యసనైర్న తుసంయోగం ప్రాప్నోతి విజితేన్ద్రియః
గౌరవించదగినవారిని గౌరవించేవాడు, గొప్ప కుటుంబంలో జన్మిస్తాడు; ఈ లోకంలోను, పరలోకంలోను అతిశయమైన సుఖాన్ని పొందుతాడు; ఇంద్రియాలను జయించినవాడు దుర్భాగ్యాన్ని ఎదుర్కోవడంలేదు.
శుభానుశయబుద్ధిర్హి సంయుక్తః కాలధర్మణా। ప్రాదుర్భవతి తద్యోగాత్కల్యాణమతిరేవ సః
శుభమైన వృత్తి కలిగిన మనసు, కాలధర్మంతో కలిసినవాడు, ఆ సంయోగం వల్ల మంచి బుద్ధి కలిగి జన్మిస్తాడు.
భగవన్దానధర్మాణఆం తపసో వా మహామునే। కింస్విద్బహుగుణం ప్రేత్య కిం వా దుష్కరముచ్యతే
భగవంతుడా, దానం, తపస్సు — వీటిలో మరణానంతరం ఎక్కువ ఫలితం దక్కేది ఏది? అలాగే, వాటిలో చేయడం చాలా కష్టమైనది ఏది?
దానాన్న దుష్కరం తాత పృథివ్యామస్తి కించన। అర్థే చ మహతీ తృష్ణా స చ దుఃఖేన లభ్యతే
ప్రియమైనవాడా, ఈ భూమిపై దానం చేయడం కన్నా కష్టమైనది మరొకటి లేదు; ఎందుకంటే ధనానికి పెద్ద తపన ఉంది, అది కూడా చాలా కష్టపడి సంపాదించాలి.
రాజన్ప్రత్యక్షమేవైతద్దృశ్యతే లోకసాక్షికమ్'। పరిత్యజ్య ప్రియాన్ప్రాణాన్ప్రవిశన్తి రణాజిరమ్। తథైవ ప్రతిపద్యన్తే సముద్రమటవీం తథా
రాజా, ఇది అందరూ ప్రత్యక్షంగా చూస్తారు: ప్రాణాలను కూడా విడిచిపెట్టి యుద్ధరంగంలోకి ప్రవేశిస్తారు; అలాగే సముద్రంలోనూ, అడవిలోనూ వెళ్ళిపోతారు.
కృషిగోరక్ష్యమిత్యేకే ప్రతిపద్యన్తి మానవాః। పురుషాః ప్రేష్యతామేకే నిర్గచ్ఛన్తి ధనార్థినః
కొంతమంది వ్యవసాయం, పశుపోషణలో నిమగ్నమవుతారు; మరికొందరు ధనం కోసం ఇతరులకు పనివారిగా మారిపోతారు.
తస్మాద్దుఃఖార్జితస్యైవ పరిత్యాగః సుదుష్కరః। సుదుష్కరతరం దానం తస్మాద్దానం మతం మమ
కష్టపడి సంపాదించిన ధనాన్ని విడిచిపెట్టడం చాలా కష్టం; దానం చేయడం ఇంకా కష్టం. అందుకే దానమే అత్యుత్తమమని నేను భావిస్తున్నాను.
విసేషస్త్వత్ర విజ్ఞేయో న్యాయేనోపార్జితం ధనమ్। పాత్రే కాలే చ దేశే చ ప్రయతః ప్రతిపాదయేత్
ఇక్కడ ఒక విషయం గుర్తుంచుకోవాలి: న్యాయంగా సంపాదించిన ధనాన్ని, సరైన వ్యక్తికి, సరైన సమయంలో, సరైన ప్రదేశంలో జాగ్రత్తగా ఇవ్వాలి.
అన్యాయాత్సముపాత్తేన దానధర్మౌ ధనన యః। కురుతే న స కర్తారం త్రాయతే మహతో భయాత్
అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో దానం చేసినా, దాతృత్వ ధర్మాలు పాటించినా, దానివల్ల చేసే వాడిని పెద్ద భయాల నుంచి కాపాడలేవు.