ఉక్తో రాత్రౌ మృగైరస్మి స్వప్నాన్తే హతశేషితైః। తనుభూతాః స్మ భద్రం తే దయా నః క్రియతామితి
"రాత్రిపూట, కల చివర, వధకు మిగిలిన జంతువులు నన్ను ఇలా అడిగారు: 'మేము కొంతమంది మాత్రమే మిగిలాం; మాపై నీకు దయ చూపించు' అని."
తే సత్యమాహుః కర్తవ్యా దయాఽస్మాభిర్వనౌకసామ్। సాష్టమాసం హి నో వర్షం యదేనానుపయుంక్ష్మహే
"వారు నిజమే చెప్పారు. అడవిలో నివసించే జంతువులపై మనం దయ చూపాలి. ఎనిమిది నెలలు మనం వారిని వేటాడుతూ జీవించాము."
పునర్వహుమృగం రమ్యం కామ్యకం కాననోత్తమమ్। తత్రేమాం వసతిం శిష్టాం విహరన్తో రమేమహి
"మళ్లీ మనం అందమైన, జంతువులతో నిండిన కామ్యక వనానికి వెళ్లుదాం. అక్కడ మిగిలిన నివాసంలో ఆనందంగా ఉండొచ్చు."
తతస్తే పాణ్డవాః శీఘ్రం ప్రయయుర్ధర్మకోవిదాః
అంతటితో, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన పాండవులు త్వరగా అక్కడి నుంచి బయలుదేరారు.
బ్రాహ్మణైః సహితా రాజన్యే చ తత్రసహోషితాః। ఇన్ద్రసేనాదిభిశ్చైవ ప్రేష్యైరనుగతాస్తదా
బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, ఇంద్రసేనుడు వంటి సేవకులతో కలిసి వారు అందరూ అక్కడే ఉండిపోయారు.
తే యాత్వా సుసుఖైర్మార్గైః స్వన్నైః శుచిజలాన్వితైః। దదృశుః కామ్యకం పుణ్యమాశ్రమం తాపసాన్వితమ్
ఆహ్లాదకరమైన మార్గాల్లో, మంచి భోజనం, స్వచ్ఛమైన నీటితో ప్రయాణించి, వారు తపస్వులతో నిండిన పవిత్రమైన కామ్యక ఆశ్రమానికి చేరుకున్నారు.
వివిశుస్తే స్మ కౌరవ్యా వృతా విప్రర్షభైస్తదా। తద్వనం భరతశ్రేష్ఠాః స్వర్గం సుకృతినో యథా
ఆ సమయంలో, ఓ కౌరవులారా, మీరు అప్పుడు గొప్ప బ్రాహ్మణులతో కూడి ఆ అరణ్యంలోకి ప్రవేశించారు. ఓ భారతులలో శ్రేష్ఠులారా, అది సత్కార్యులు స్వర్గంలోకి వెళ్లినట్లు అయింది.
వనే నివసతాం తేషాం పాణ్డవానాం మహాత్మనామ్। వర్షాణ్యేకాదశాతీయుః కృచ్ఛ్రేణ భరతర్షభ
అరణ్యంలో ఉండే ఆ మహాత్ములు అయిన పాండవులకు, ఓ భారతులలో శ్రేష్ఠుడా, పదకొండు సంవత్సరాలు చాలా కష్టంగా గడిచిపోయాయి.
ఫలమూలాశనాస్తే హి సుఖార్హా దుఃఖముత్తమమ్। ప్రాప్తకాలమనుధ్యాన్తః సేహిరే వరపూరుషాః
ఆ మహనీయులు సుఖానికి అర్హులైనా, పండ్లు, మూలికలు తింటూ, సరైన సమయం ఎప్పుడు వస్తుందో ఆలోచిస్తూ, అత్యంత కష్టాన్ని సహించారు.
యుధిష్ఠిరస్తు రాజర్షిరాత్మకర్మాపరాధజమ్। చిన్తయన్స మహాబాహుర్భ్రాతౄణాం దుఃఖముత్తమమ్
రాజర్షి యుధిష్ఠిరుడు, గొప్ప బాహువులు కలవాడు, తన తప్పు వల్ల తన సోదరులకు వచ్చిన గొప్ప బాధను ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూ ఉండేవాడు.
న సుష్వాప సుఖం రాజా హృది శల్యైరివార్పితైః। దౌరాత్మ్యమనుపశ్యంస్తత్కాలే ద్యూతోద్భవస్య హి
ఆ రాజు హృదయాన్ని బాణాల్లా గుచ్చిన బాధలతో, సుఖంగా నిద్రపోలేకపోయాడు. ఆ సమయంలో జూదం వల్ల వచ్చిన దురదృష్టాన్ని ఎప్పుడూ గుర్తు చేసుకుంటూ ఉండేవాడు.
సంస్మరన్పరుషా వాచః సూతపుత్రస్య పాణ్డవః। నిఃశ్వాసపరమో దీనో దధ్రే కోపవిషం మహత్
సూతపుత్రుడు చెప్పిన కఠినమైన మాటలు గుర్తు చేసుకుంటూ, ఆ పాండవుడు లోతైన దుఃఖంతో, గాఢంగా ఊపిరి పీల్చుతూ, మనసులో గొప్ప కోపాన్ని దాచుకున్నాడు.
అర్జునోయమజౌ చోభౌ ద్రౌపదీ చ యశస్వినీ। స చ భీమో మహాతేజాః సర్వేషాముత్తమో బలే
ఇక్కడ అర్జునుడు, ఇద్దరు అజ్ఞాతులు, కీర్తిశాలి ద్రౌపదీ, మహా బలశాలి భీముడు ఉన్నారు. వీరిలో భీముడు అందరిలో శక్తిలో శ్రేష్ఠుడు.
చిరస్య జాతం ధర్మజ్ఞం సాసూయమివ తే తదా'। యుధిష్ఠిరముదీక్షన్తః సేహుర్దుఖమనుత్తమమ్
చాలా కాలంగా, ధర్మాన్ని తెలిసిన యుధిష్ఠిరుడిని కొంత అసూయతో చూస్తూ, వారు అత్యంత దుఃఖాన్ని సహిస్తూ ఉండేవారు.
అవశిష్టం త్వల్పకాలం మన్వానాః పురుషర్షభాః। వపురన్యదివాకార్పురుత్సాహామర్షచేష్టితైః
మిగిలిన సమయం తక్కువే అని భావించిన ఆ పురుషశ్రేష్ఠులు, తమ రూపాన్ని, ఉత్సాహాన్ని, కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకొని ఉండేవారు.
కస్యచిత్త్వథ కాలస్య వ్యాసః సత్యవతీసుతః। ఆజగామ మహాయోగీ పాణ్డవానవలోకకః
కొంత కాలం తరువాత, సత్యవతీ కుమారుడైన వ్యాస మహర్షి, పాండవులను చూడటానికి అక్కడికి వచ్చాడు.
తమాగతమభిప్రేక్ష్యకున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః। ప్రత్యుద్గమ్య మహాత్మానం ప్రత్యగృహ్ణాద్యథావిధి
ఆయన వచ్చిన దృష్టించి, కుంతీ కుమారుడు యుధిష్ఠిరుడు, ఆ మహాత్ముడిని ఎదుర్కొని, యథావిధిగా గౌరవంగా ఆహ్వానించాడు.
తమాసీనముపాసీనః శుశ్రూషుర్నియతేన్ద్రియః। తోషయామాస శౌచేన వ్యాసం పాణ్డవనన్దనః
ఆయన దగ్గర కూర్చొని, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకొని, పాండవులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే యుధిష్ఠిరుడు, పవిత్రతతో వ్యాసుడిని సేవించి సంతోషపరిచాడు.
తానవేక్ష్యకృశాన్పౌత్రాన్వనే వన్యేన జీవతః। మహర్షిరనుకమ్పార్థమబ్రవీద్బాష్పగద్గదమ్
తన మనవళ్లు అరణ్యంలో అడవి ఆహారం తింటూ క్షీణించి ఉన్నారు అని చూసి, ఆ మహర్షి, కరుణతో కన్నీటి గొంతుతో మాట్లాడాడు.
యుధిష్ఠిర మహాబాహో శృణు ధర్మభృతాంవర। నాతప్తతపసో లోకే ప్రాప్నువన్తి మహత్సుఖమ్। సుఖదుఃఖే హి పురుషః పర్యాయేణోపసేవతే
ఓ మహాబాహువంతుడైన యుధిష్ఠిరా, ధర్మాన్ని పాటించేవాడా, విను: ఈ లోకంలో తపస్సు చేయని వారికి గొప్ప సుఖం దక్కదు. ఎందుకంటే, మనిషి సుఖాన్ని, దుఃఖాన్ని మారుపడి అనుభవిస్తాడు.
నాత్యన్తమసుఖం కశ్చిత్ప్రాప్నోతి పురుషర్షభ। ప్రజ్ఞావాంస్త్వేవ పురుషః సంయుక్తః పరయా ధియా
ఓ పురుషశ్రేష్ఠుడా, ఎవరూ ఎప్పటికీ అంతులేని సుఖాన్ని పొందరు. కానీ, పరిపూర్ణ జ్ఞానం ఉన్నవాడు మాత్రమే నిజమైన ఆనందాన్ని పొందగలడు.
ఉదయాస్తమయజ్ఞో హి న హృష్యతి న శోచతి। సుఖమాపతితం విన్దన్దుఃఖమాపతితం సహన్
ఎవరైతే ఉదయాస్తమయాలను సమంగా చూస్తారో, వారు సంతోషంలో ఉల్లాసపడరు, దుఃఖంలో చింతించరు. సుఖం వచ్చినప్పుడు ఆనందిస్తారు, దుఃఖం వచ్చినప్పుడు సహిస్తారు.
కాలప్రాప్తముపాసీత సస్యానామివ కర్షకః। తపసో హి పరం నాస్తి తపసా విన్దతే మహత్
కాలం వచ్చినప్పుడు, రైతు పంట కోసం ఎదురుచూసినట్లు మనిషి కూడా సహనం చూపాలి. తపస్సుకు మించినది లేదు, తపస్సుతోనే గొప్పదాన్ని పొందవచ్చు.
నాసాధ్యం తపసః కించిదితి బుధ్యస్ భారత। సత్యమార్జవమక్రోధః సంవిభాగో దమః శమః
ఓ భారతా, తపస్సుకు సాధ్యం కానిది ఏదీ లేదని తెలుసుకో. సత్యం, నేరుగా ఉండటం, కోపం లేకపోవడం, పంచుకోవడం, మనస్సు నియంత్రణ, శాంతి — ఇవన్నీ తపస్సు వల్ల కలుగుతాయి.
అనసూయాఽవిహింసా చ శౌచమిన్ద్రియసంయమః। సాధనాని మహారాజ నరాణాం పుణ్యకర్మణామ్
ఈర్ష్య లేకపోవడం, హింస చేయకపోవడం, శుద్ధి, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకోవడం — ఇవే, రాజా, పుణ్యమైన పనులు చేసే వారికి అవసరమైన సాధనాలు.
అధర్మరుచయో మూఢాస్తిర్యగ్గతిపరాయణాః। కృచ్ఛ్రాం యోనిమనుప్రాప్తా న సుఖం విన్దతే అనాః
అధర్మాన్ని ఇష్టపడే మూర్ఖులు, తక్కువ జన్మలకు దారితీసే మార్గంలో పడి, కష్టమైన జన్మలు పొందుతారు; వారు ఎప్పుడూ సుఖాన్ని పొందరు.
ఇహ యత్క్రియతే కర్మ తత్పరత్రోపభుజ్యతే। `మూలసిక్తస్య వృక్షస్య ఫలం శాఖాసు దృశ్యతే'। తస్మాచ్ఛరీరం యుఞ్జీత తపసా నియమేన చ
ఈ లోకంలో మనం చేసే పనుల ఫలితాలు పరలోకంలో అనుభవించాలి; వేరేలా చెప్పాలంటే, వేరుకు నీళ్లు పోస్తే ఆ చెట్టు కొమ్మల్లో పండ్లు కనిపించటంలా ఉంటుంది. అందుకే శరీరాన్ని తపస్సుతో, నియమంతో కట్టడి చేసుకోవాలి.
యథాశక్తి ప్రయచ్ఛేత సంపూజ్యాభిప్రణమ్య చ। కాలే ప్రాప్తే చ హృష్టాత్మా రాజన్విగతమత్సరః
తన శక్తికి తగినంతగా, గౌరవించదగినవారిని నమస్కరించి, సరైన సమయంలో, ఆనందంగా, ఈర్ష్య లేకుండా దానం చేయాలి, రాజా.
సత్యవాదీ లభేతాయురనాయాసమథార్జవమ్। అక్రోధనోఽనసూయశ్చ నిర్వృతిం లభతే పరామ్
సత్యం చెప్పేవాడు దీర్ఘాయువు, సులభమైన జీవితం, నేరుగా ఉండే స్వభావాన్ని పొందుతాడు; కోపం, ఈర్ష్య లేని వాడు పరమానందాన్ని పొందుతాడు.
దాన్తః శమపరః శశ్వత్పరిక్లేశం న విన్దతి। న చ తప్యతి దాన్తాత్మా దృష్ట్వా పరగతాం శ్రియమ్
ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, ఎప్పుడూ శాంతిని కోరేవాడు, ఎప్పుడూ పెద్ద బాధను అనుభవించడు; అలాంటి వాడు ఇతరుల ఐశ్వర్యాన్ని చూసినా అసూయపడడు.