సమ్యగుక్తం హి కర్ణేన తచ్ఛ్రుతం కౌరవ త్వయా। మయా హృతాం శ్రియం స్ఫీతాం తాం మోహాదపహాసి కిమ్
కర్ణుడు చెప్పింది సరిగానే ఉంది, నీవు కూడా విన్నావు కదా, ఓ కౌరవా! నేను నీకు సంపాదించిన ఈ మహా ఐశ్వర్యాన్ని నీవు మాయలో పడిపోయి ఎందుకు వదులుకుంటున్నావు?
త్వమబుద్ధ్యా నృపవర ప్రాణానుత్స్రష్టుమిచ్ఛసి। అద్య వాఽప్యవగన్ఛామి న వృద్ధాః సేవితాస్త్వయా
ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు అవివేకంతో ప్రాణాలు విడిచిపెట్టాలని కోరుతున్నావు. ఇప్పటికీ చూస్తుంటే, నీవు పెద్దలను గౌరవించలేదని నాకు అనిపిస్తోంది.
యః సముత్పతితం హర్షం దైన్యం వా న నియచ్ఛతి। స నశ్యతి శ్రియం ప్రాప్య పాత్రమామమివామ్భసి
ఎవరైనా వ్యక్తి ఉత్సాహం లేదా దుఃఖాన్ని నియంత్రించుకోకపోతే, వారు ఐశ్వర్యాన్ని పొందిన తర్వాత కూడా, కాలువలో పిండిపెట్టని మట్టి పాత్రలా నాశనం అవుతారు.
అతిభీరుం మృదుం క్లీబం దీర్ఘసూత్రం ప్రమాదినమ్। వ్యసనాద్విషయాక్రాన్తం న భజన్తి నృపం శ్రితాః
అతి భయపడే, మృదువైన, బలహీనమైన, ఆలస్యం చేసే, నిర్లక్ష్యంగా ఉండే, కష్టాలలో మునిగిపోయిన రాజును ప్రజలు ఆశ్రయించరు.
సత్కృతస్య హి తే శోకో విపరీతే కథం భవేత్। మా కృతం శోభనం పార్థైః శోకమాలమ్బ్య నాశయ
నీవు గౌరవించబడినవాడివి కదా, పరిస్థితి మారినా నీకు దుఃఖం ఎందుకు కలుగుతుంది? పాండవులు చేసిన మంచి పనులను దుఃఖంతో నాశనం చేయకూ.
యత్ర హర్షస్త్వయా కార్యః సత్కర్తవ్యాశ్చ పాణ్డవాః। తత్ర శోచసి రాజేన్ద్రవిపరీతమిదం తవ
ఓ రాజేంద్రా! నీవు ఆనందించాల్సిన చోట, పాండవులను గౌరవించాల్సిన చోట, నీవు మాత్రం దుఃఖిస్తున్నావు. ఇది నీకు తగినది కాదు.
ప్రసీదమా త్యజాత్మానం తుష్టశ్చ సుకృతం స్మర। కప్రయచ్ఛ రాజ్యం పార్థానాం యశో ధర్మమవాప్నుహి। క్రియామేతాం సమాజ్ఞాయ కృతఘ్నో న భవిష్యసి
దయచూపు, నీ మనస్సును వదిలిపెట్టు. నీవు చేసిన మంచి పనులను సంతోషంగా గుర్తు చేసుకో. పృథ కుమారులకు రాజ్యాన్ని అప్పగించు, పేరు, ధర్మం పొందు. ఇలా చేస్తే నీవు కృతఘ్నుడవు కావు.
సౌభ్రాత్రం పాణ్డవైః కృత్వా సమవస్తాప్య చైవ తాన్। పిత్ర్యం రాజ్యం ప్రయచ్ఛైషాం తతః సుఖమవాప్స్యసి
పాండవులతో స్నేహం చేసి, వారిని స్థిరంగా స్థాపించు. వారికి వారి పితృ రాజ్యాన్ని ఇచ్చి, నీవు సుఖంగా జీవించగలవు.
శకునేస్తు వచః శ్రుత్వా దుఃశాసనమవేక్ష్య చ। పాదయోః పతితం వీరం వికృతం భ్రాతృసౌహృదాత్
శకుని మాటలు విని, దుఃశాసనుడు తన సోదరుడిపై ప్రేమతో మారిపోయి, అతని పాదాల వద్ద పడిపోయిన దృశ్యాన్ని చూసి—
బాహుభ్యాం సాధుజాతాభ్యాం దుఃశాసనమరిందమమ్। ఉత్థాప్య సంపరిష్వజ్య ప్రీత్యాఽజిఘ్రత మూర్ధని
శత్రువులను జయించిన దుర్యోధనుడు, మంచి భుజాలు కలిగిన దుఃశాసనుని పైకి లేపి, ప్రేమతో ఆలింగనం చేసి, అతని తలని ముద్దాడాడు.
కర్ణసౌబలయోశ్చాపి సంశ్రుత్య వచనాన్యసౌ। నిర్వేదం పరమం గత్వా రాజా దుర్యోధనస్తదా। వ్రీడయాఽభిపరీతాత్మా నైరాశ్యమగమత్పరమ్
కర్ణుడు, శకుని మాటలు విని, రాజు దుర్యోధనుడు చాలా సిగ్గుతో మనసు నిండిపోయి, తీవ్ర నిరాశలో మునిగిపోయాడు.
సుహృదాం చైవ తచ్ఛ్రుత్వా సమన్యురిదమబ్రవీత్। న ధర్మధనసౌఖ్యేన నైశ్వర్యేణ న చాజ్ఞయా
స్నేహితుల మాటలు విని, కోపంతో ఇలా అన్నాడు: 'ధర్మం, ధనం, సుఖం, అధికారంతో కాదు, ఆజ్ఞతో కూడా కాదు—'
నైవ భోగైశ్చ మే కార్యం మా విహన్యత గచ్ఛత। నిశ్చితేయం మమ మతిః స్థితా ప్రాయోపవేశనే
నాకు సుఖాలు అవసరం లేదు; మీరు వెళ్ళేటప్పుడు నన్ను ఆపకండి. నేను ఉపవాసదీక్షపై పట్టు పట్టాను.
గచ్ఛధ్వం నగరం సర్వే పూజ్యాశ్చ గురవో మమ। త ఏవముక్తాః ప్రత్యూచ్ రాజానమరిమర్దనమ్
మీరు అందరూ నగరానికి తిరిగి వెళ్లండి. నా గురువులను గౌరవించండి. వారు ఇలా చెప్పగా, రాజును ఉద్దేశించి సమాధానం ఇచ్చారు.
యా గతిస్తవ రాజేన్ద్ర సాఽస్మాకమపి భారత। కథం వా సంప్రవేక్ష్యామస్త్వద్విహీనాః పురం వయమ్
భారత వంశ రాజా! మీరు ఎటు పోతే, మేము కూడా అదే దారిలో వస్తాము. మేము మిమ్మల్ని లేకుండా నగరంలోకి ఎలా వెళ్ళగలం?
స సుహృద్భిరమాత్యైశ్చ భాతృభిః స్వజనేన చ। బహుప్రకారమప్యుక్తో నిశ్చయాన్న వ్యచాల్యత
స్నేహితులు, మంత్రులు, అన్నదమ్ములు, తనవారు ఎన్నో విధాలుగా చెప్పినా, అతని నిర్ణయం నుండి అతడు వెనక్కి తగ్గలేదు.
దర్భాస్తరణమాస్తీర్య నిశ్చయాద్ధృతరాష్ట్రజః। సంస్పృశ్యాపః శుచిర్భూత్వా భూతలే సముపస్థితః
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ధృడనిశ్చయంతో దర్భ గడ్డి పరచి, నీటితో పవిత్రుడై, భూమిపై కూర్చున్నాడు.
కుశచీరామ్బరధరః పరం నియమమాస్థితః। వాగ్యతో రాజశార్దూలః స స్వర్గగతికామ్యయా
కుశచీర వస్త్రాలు ధరించి, కఠిన నియమాలు పాటిస్తూ, రాజులలో సింహుడైన వాడు, స్వర్గమార్గాన్ని కోరుతూ, మాటలు ఆపేశాడు.
మనసోపచితిం కృత్వా నిరస్ చ బహిఃక్రియాః। `తస్థౌప్రాయోపవేశేఽథమతిం కృత్వా సునిశ్చయామ్
మనసును స్థిరపరచుకొని, బయటి కార్యాలు అన్నీ వదిలేసి, ఉపవాసదీక్షపై పట్టు పట్టి నిలిచిపోయాడు.
అథ తం నిశ్చయం తస్య బుద్ధ్వా దైతేయదానవాః। పాతాలవాసినో రౌద్రాః పూర్వం దేవైర్వినిర్జితాః
అప్పుడు అతని నిర్ణయాన్ని తెలుసుకున్న పాతాళంలో నివసించే భయంకరమైన దైత్యులు, దానవులు, దేవతల చేత ఓడిపోయిన వారు, ఆ విషయం గ్రహించారు.
తే స్వపక్షక్షయం తం తు జ్ఞాత్వా దుర్యోధనస్య వై। ఆహ్వానాయ తదా చక్రుః కర్మ వైతానసంభవమ్
దుర్యోధనుని పక్షం నాశనం అయినదని తెలుసుకుని, వారు ఆహ్వానించేందుకు వైతానిక కర్మను ప్రారంభించారు.
బృహస్పత్యుశనోక్తైశ్చ మన్త్రైర్మన్త్రవిశారదాః। అథర్వవేదప్రోక్తైశ్చ యాశ్చౌపనిషదాః క్రియాః। మన్త్రజప్యసమాయుక్తాస్తాస్తదా సమవర్తయన్
బృహస్పతి, ఉశనసు చెప్పిన మంత్రాలు, అథర్వవేదం, ఉపనిషత్తులు చెప్పిన కర్మలు, మంత్రపఠనంతో కూడిన ఆ క్రతువును వారు నిర్వహించారు.
జుహ్వత్యగ్నౌ హవిః క్షీరం మన్త్రవత్సుసమాహితాః। బ్రాహ్మణా వేదవేదాఙ్గపారగాః సుదృఢవ్రతాః
వేదాలు, వేదాంగాలలో నిపుణులైన, దీక్షలో దృఢులైన బ్రాహ్మణులు, మంత్రాలతో, పాలు హవిగా అగ్నిలో సమర్పించారు.
అధ్వర్యవో దానవానాం కర్మ ప్రావర్తయంస్తతః
ఆ తర్వాత అధ్వర్యువులు దానవుల కోసం ఆ కర్మను ప్రారంభించారు.
కర్మసిద్ధౌ తదా తత్ర జృమ్భమాణా మహాద్భుతా। కృత్యా సముత్థితా రాజన్కిం కరోమీతి చాబ్రవీత్
ఆ కర్మ పూర్తవుతున్నప్పుడు, ఓ రాజా! అద్భుతమైన ఒక శక్తి, కృత్య, ఉద్భవించి, 'ఏం చేయాలి?' అని అడిగింది.
ఆహుర్దైత్యాశ్చ తాం తత్ర సుప్రీతేనాన్తరాత్మనా। ప్రాయోపవిష్టం రాజానం ధార్తరాష్ట్రమిహానయ
అక్కడ దైత్యులు, హర్షంతో, 'ఉపవాసంలో ఉన్న ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడైన రాజును ఇక్కడికి తీసుకురా' అని ఆ కృత్యను కోరారు.
తథేతి చ ప్రతిశ్రుత్య సా కృత్యా ప్రయయౌ తదా। నిమేషాదగమచ్చాపి యత్ర రాజా సుయోధనః
'అలాగు' అని సమాధానం ఇచ్చి, ఆ కృత్య వెంటనే రాజు సుయోధనుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లింది.
సమాదాయ చ రాజానం ప్రవివేశ రసాతలమ్। దానవానాం ముహూర్తాచ్చ పురతస్తం న్యవేదయత్
రాజును తీసుకొని, పాతాళంలోకి ప్రవేశించి, కొద్దిసేపటికి దానవుల ముందు అతన్ని ఉంచింది.
తమానీతం నృపం దృష్ట్వా రాత్రౌ సంగత్య దానవాః। ప్రహృష్టమనసః సర్వే కించిదుత్ఫుల్లలోచనాః
రాత్రిపూట రాజును అక్కడికి తీసుకొచ్చినదాన్ని చూసి, దానవులు అందరూ చేరి, ఆనందంతో, కళ్ళు వెలిగిపోయాయి.
దృఢమేనం పరిష్యజ్య దృష్ట్వా చ కుశలం తదా'। సాభిమానమిదం వాక్యం దుర్యోధనమథాబ్రువన్
అతన్ని గట్టిగా ఆలింగనం చేసి, క్షేమంగా ఉన్నాడని చూసి, గర్వంతో దుర్యోధనునికి ఇలా అన్నారు.