యద్యేవం పాణ్డవై రాజన్భవద్విషయవాసిభిః। యదృచ్ఛయా మోక్షితోఽసి కతత్రకా పరిదేవనా
రాజా, పాండవులు లేదా మీ ప్రజలు యాదృచ్ఛికంగా మిమ్మల్ని విడిపిస్తే, దానిలో ఏమి బాధపడాలి?
న చైతత్సాధు యద్రాజన్పాణ్డవాస్త్వాం నృపోత్తమమ్। స్వసేనయా సంప్రయాన్తం నానుయాన్తి స్మ పృష్ఠతః
రాజా, మీరు మీ సైన్యంతో బయలుదేరినప్పుడు, పాండవులు మీ వెనక రాకపోవడం సరికాదు.
శూరాశ్చ బలవన్తశ్చ సంయుగేష్వపలాయినః। భవతస్తే సభాయాం వై ప్రేష్యతాం పూర్వమాగతాః
యుద్ధంలో ధైర్యవంతులు, బలవంతులు అయిన వారు, మీరు రాకముందే సభలోకి పంపబడ్డారు.
పాణ్డవేయాని రత్నాని త్వమద్యాప్యుపభుఞ్జసే। సత్వస్థాన్పాణ్డవాన్పశ్య న తే ప్రాయముపావిశన్
మీరు ఇప్పటికీ పాండవుల రత్నాలను అనుభవిస్తున్నారు. కానీ ధైర్యంగా ఉన్న పాండవులు మాత్రం ఎక్కువగా అక్కడ కూర్చోలేదు.
తదలం తే మహాబాహో విషాదం కర్తుమీదృశమ్'। ఉత్తిష్ఠ రరాజన్భద్రం తే న చిన్తాం కర్తుమర్హసి
ఓ మహాబాహువంతుడా! నీకు ఇంతటి దుఃఖం చాలును. లేచి నిలువు, రాజా! నీకు మంగళం కలుగుగాక. ఇలాంటి ఆందోళన అవసరం లేదు.
అవశ్యమేవ నృపతే రాజ్ఞో విషయవాసిభిః। ప్రియాణ్యాచరితవ్యాని తత్ర కా పరిదేవనా
ఓ రాజా! రాజ్యంలోని ప్రజలు తప్పక రాజుకు ఇష్టమైన పనులు చేయాలి. అలాంటప్పుడు బాధపడటంలో ప్రయోజనం ఏముంది?
మద్వాక్యమేతద్రాజేన్ద్ర యద్యేవం న కరిష్యసి। స్థాస్యామీహ భవత్పాదౌ శుశ్రూషన్నరిమర్దన
ఓ రాజేంద్రా! నీవు నా మాటలు వినకపోతే, నేను ఇక్కడే నీ పాదాల వద్ద ఉండి, నీకు సేవ చేస్తాను, శత్రువులను జయించినవాడా!
నోత్సహే జీవితుమహం త్వద్విహీనో నరర్షభః। ప్రాయోపవిష్టస్తు తథా రాజ్ఞాం హాస్యో భవిష్యసి
ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు లేకుండా నేను బ్రతకలేను. నీవు ఇలా ఉపవాసం కొనసాగిస్తే, ఇతర రాజులకు నీవు హాస్యాస్పదుడవుతావు.
ఏవముక్తస్తు కర్ణేన రాజా దుర్యోధనస్తదా। నైవోత్థాతుం మనశ్చక్రే స్వర్గాయ కృతనిశ్చయః
కర్ణుడు ఇలా చెప్పినప్పటికీ, ఆ సమయంలో రాజు దుర్యోధనుడు మరణించాలనే సంకల్పంతో లేవాలని మనసు పెట్టలేదు.
ప్రాయోపవిష్టం రాజానం దుర్యోధనమమర్షణమ్। ఉవాచ సాన్త్వయన్రాజఞ్శకునిః సౌబలస్తదా
ఆ సమయంలో కోపంతో ఉపవాసంలో ఉన్న రాజు దుర్యోధనుడిని సౌబలుడు శకుని ఓదార్చుతూ ఇలా పలికాడు.
సమ్యగుక్తం హి కర్ణేన తచ్ఛ్రుతం కౌరవ త్వయా। మయా హృతాం శ్రియం స్ఫీతాం తాం మోహాదపహాసి కిమ్
కర్ణుడు చెప్పింది సరిగానే ఉంది, నీవు కూడా విన్నావు కదా, ఓ కౌరవా! నేను నీకు సంపాదించిన ఈ మహా ఐశ్వర్యాన్ని నీవు మాయలో పడిపోయి ఎందుకు వదులుకుంటున్నావు?
త్వమబుద్ధ్యా నృపవర ప్రాణానుత్స్రష్టుమిచ్ఛసి। అద్య వాఽప్యవగన్ఛామి న వృద్ధాః సేవితాస్త్వయా
ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు అవివేకంతో ప్రాణాలు విడిచిపెట్టాలని కోరుతున్నావు. ఇప్పటికీ చూస్తుంటే, నీవు పెద్దలను గౌరవించలేదని నాకు అనిపిస్తోంది.
యః సముత్పతితం హర్షం దైన్యం వా న నియచ్ఛతి। స నశ్యతి శ్రియం ప్రాప్య పాత్రమామమివామ్భసి
ఎవరైనా వ్యక్తి ఉత్సాహం లేదా దుఃఖాన్ని నియంత్రించుకోకపోతే, వారు ఐశ్వర్యాన్ని పొందిన తర్వాత కూడా, కాలువలో పిండిపెట్టని మట్టి పాత్రలా నాశనం అవుతారు.
అతిభీరుం మృదుం క్లీబం దీర్ఘసూత్రం ప్రమాదినమ్। వ్యసనాద్విషయాక్రాన్తం న భజన్తి నృపం శ్రితాః
అతి భయపడే, మృదువైన, బలహీనమైన, ఆలస్యం చేసే, నిర్లక్ష్యంగా ఉండే, కష్టాలలో మునిగిపోయిన రాజును ప్రజలు ఆశ్రయించరు.
సత్కృతస్య హి తే శోకో విపరీతే కథం భవేత్। మా కృతం శోభనం పార్థైః శోకమాలమ్బ్య నాశయ
నీవు గౌరవించబడినవాడివి కదా, పరిస్థితి మారినా నీకు దుఃఖం ఎందుకు కలుగుతుంది? పాండవులు చేసిన మంచి పనులను దుఃఖంతో నాశనం చేయకూ.
యత్ర హర్షస్త్వయా కార్యః సత్కర్తవ్యాశ్చ పాణ్డవాః। తత్ర శోచసి రాజేన్ద్రవిపరీతమిదం తవ
ఓ రాజేంద్రా! నీవు ఆనందించాల్సిన చోట, పాండవులను గౌరవించాల్సిన చోట, నీవు మాత్రం దుఃఖిస్తున్నావు. ఇది నీకు తగినది కాదు.
ప్రసీదమా త్యజాత్మానం తుష్టశ్చ సుకృతం స్మర। కప్రయచ్ఛ రాజ్యం పార్థానాం యశో ధర్మమవాప్నుహి। క్రియామేతాం సమాజ్ఞాయ కృతఘ్నో న భవిష్యసి
దయచూపు, నీ మనస్సును వదిలిపెట్టు. నీవు చేసిన మంచి పనులను సంతోషంగా గుర్తు చేసుకో. పృథ కుమారులకు రాజ్యాన్ని అప్పగించు, పేరు, ధర్మం పొందు. ఇలా చేస్తే నీవు కృతఘ్నుడవు కావు.
సౌభ్రాత్రం పాణ్డవైః కృత్వా సమవస్తాప్య చైవ తాన్। పిత్ర్యం రాజ్యం ప్రయచ్ఛైషాం తతః సుఖమవాప్స్యసి
పాండవులతో స్నేహం చేసి, వారిని స్థిరంగా స్థాపించు. వారికి వారి పితృ రాజ్యాన్ని ఇచ్చి, నీవు సుఖంగా జీవించగలవు.
శకునేస్తు వచః శ్రుత్వా దుఃశాసనమవేక్ష్య చ। పాదయోః పతితం వీరం వికృతం భ్రాతృసౌహృదాత్
శకుని మాటలు విని, దుఃశాసనుడు తన సోదరుడిపై ప్రేమతో మారిపోయి, అతని పాదాల వద్ద పడిపోయిన దృశ్యాన్ని చూసి—
బాహుభ్యాం సాధుజాతాభ్యాం దుఃశాసనమరిందమమ్। ఉత్థాప్య సంపరిష్వజ్య ప్రీత్యాఽజిఘ్రత మూర్ధని
శత్రువులను జయించిన దుర్యోధనుడు, మంచి భుజాలు కలిగిన దుఃశాసనుని పైకి లేపి, ప్రేమతో ఆలింగనం చేసి, అతని తలని ముద్దాడాడు.
కర్ణసౌబలయోశ్చాపి సంశ్రుత్య వచనాన్యసౌ। నిర్వేదం పరమం గత్వా రాజా దుర్యోధనస్తదా। వ్రీడయాఽభిపరీతాత్మా నైరాశ్యమగమత్పరమ్
కర్ణుడు, శకుని మాటలు విని, రాజు దుర్యోధనుడు చాలా సిగ్గుతో మనసు నిండిపోయి, తీవ్ర నిరాశలో మునిగిపోయాడు.
సుహృదాం చైవ తచ్ఛ్రుత్వా సమన్యురిదమబ్రవీత్। న ధర్మధనసౌఖ్యేన నైశ్వర్యేణ న చాజ్ఞయా
స్నేహితుల మాటలు విని, కోపంతో ఇలా అన్నాడు: 'ధర్మం, ధనం, సుఖం, అధికారంతో కాదు, ఆజ్ఞతో కూడా కాదు—'
నైవ భోగైశ్చ మే కార్యం మా విహన్యత గచ్ఛత। నిశ్చితేయం మమ మతిః స్థితా ప్రాయోపవేశనే
నాకు సుఖాలు అవసరం లేదు; మీరు వెళ్ళేటప్పుడు నన్ను ఆపకండి. నేను ఉపవాసదీక్షపై పట్టు పట్టాను.
గచ్ఛధ్వం నగరం సర్వే పూజ్యాశ్చ గురవో మమ। త ఏవముక్తాః ప్రత్యూచ్ రాజానమరిమర్దనమ్
మీరు అందరూ నగరానికి తిరిగి వెళ్లండి. నా గురువులను గౌరవించండి. వారు ఇలా చెప్పగా, రాజును ఉద్దేశించి సమాధానం ఇచ్చారు.
యా గతిస్తవ రాజేన్ద్ర సాఽస్మాకమపి భారత। కథం వా సంప్రవేక్ష్యామస్త్వద్విహీనాః పురం వయమ్
భారత వంశ రాజా! మీరు ఎటు పోతే, మేము కూడా అదే దారిలో వస్తాము. మేము మిమ్మల్ని లేకుండా నగరంలోకి ఎలా వెళ్ళగలం?
స సుహృద్భిరమాత్యైశ్చ భాతృభిః స్వజనేన చ। బహుప్రకారమప్యుక్తో నిశ్చయాన్న వ్యచాల్యత
స్నేహితులు, మంత్రులు, అన్నదమ్ములు, తనవారు ఎన్నో విధాలుగా చెప్పినా, అతని నిర్ణయం నుండి అతడు వెనక్కి తగ్గలేదు.
దర్భాస్తరణమాస్తీర్య నిశ్చయాద్ధృతరాష్ట్రజః। సంస్పృశ్యాపః శుచిర్భూత్వా భూతలే సముపస్థితః
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ధృడనిశ్చయంతో దర్భ గడ్డి పరచి, నీటితో పవిత్రుడై, భూమిపై కూర్చున్నాడు.
కుశచీరామ్బరధరః పరం నియమమాస్థితః। వాగ్యతో రాజశార్దూలః స స్వర్గగతికామ్యయా
కుశచీర వస్త్రాలు ధరించి, కఠిన నియమాలు పాటిస్తూ, రాజులలో సింహుడైన వాడు, స్వర్గమార్గాన్ని కోరుతూ, మాటలు ఆపేశాడు.
మనసోపచితిం కృత్వా నిరస్ చ బహిఃక్రియాః। `తస్థౌప్రాయోపవేశేఽథమతిం కృత్వా సునిశ్చయామ్
మనసును స్థిరపరచుకొని, బయటి కార్యాలు అన్నీ వదిలేసి, ఉపవాసదీక్షపై పట్టు పట్టి నిలిచిపోయాడు.
అథ తం నిశ్చయం తస్య బుద్ధ్వా దైతేయదానవాః। పాతాలవాసినో రౌద్రాః పూర్వం దేవైర్వినిర్జితాః
అప్పుడు అతని నిర్ణయాన్ని తెలుసుకున్న పాతాళంలో నివసించే భయంకరమైన దైత్యులు, దానవులు, దేవతల చేత ఓడిపోయిన వారు, ఆ విషయం గ్రహించారు.