యదా చ శోచతః శోకోవ్యసనం నాపకర్షతి। సామర్థ్యం కిం తతః శోకే శోచమానౌ ప్రపశ్యథః
బాధపడితే దుఃఖం పోదు అని మీరే చూస్తున్నారు కదా, అలాంటప్పుడు బాధపడటంలో శక్తి ఏముంది?
ధృతిం గృహ్ణీతం మా శత్రూఞ్శోచన్తౌ నన్దయిష్యథః। కర్తవ్యం హి కృతం రాజన్పాణ్డవైస్తవ మోక్షణమ్
ధైర్యంగా ఉండండి, బాధపడితే శత్రువులు ఆనందపడతారు. రాజా, పాండవులు మీ విడుదల కోసం చేయాల్సిన పని చేసేశారు.
నిత్యమేవ ప్రియం కార్యం రాజ్ఞో విపయవాసిభిః। పాల్యమానాస్త్వయా తే హి నివసన్తి గతజ్వరాః
రాజు రాజ్యంలో నివసించే వారు ఎప్పుడూ ఆయనకు ఇష్టమైనదే చేయాలి. మీరు రక్షిస్తే వారు బాధలు లేకుండా సుఖంగా ఉంటారు.
నార్హస్యేవంగతే మన్యుం కర్తుం ప్రాకృతవత్స్వయమ్। విషణ్ణాస్తవ సోదర్యాస్త్వయి ప్రాయం సమాస్థితే
ఇలాంటి పరిస్థితిలో మీరు సాధారణ మనిషిలా కోపపడటం సరికాదు. మీరు ఉపవాసం ఉంటే మీ అన్నదమ్ములు మనసు మాడిపోతున్నారు.
తదలం దుఃఖితానేతాన్కర్తుం సర్వాన్నరాధిప'। ఉత్తిష్ఠ వ్రజ భద్రం తే సమాశ్వాసయ సోదరాన్
కాబట్టి, నరాధిపా, అందరినీ బాధపడేలా చేయకండి. లేచి, వెళ్లి, మీ అన్నదమ్ములను ఓదార్చండి. మంగళం కలగాలి.
రాజన్నద్యావగచ్ఛామి తవైవ లఘుసత్వతామ్। `అల్పత్వం చ తథా బుద్ధేః కార్యాణామవివేకితామ్
రాజా, ఇప్పుడు మీ మనస్సు బలహీనతను, అలాగే మీ బుద్ధి చిన్నదనాన్ని, పనుల్లో వివేకం లేకపోవడాన్ని నేను గ్రహిస్తున్నాను.
కిమత్ర చిత్రం ధర్మజ్ఞ మోక్షితః పాణ్డవైరసి। సద్యో వశం సమాపన్నః శత్రూణాం శత్రుకర్శన
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, పాండవులు మిమ్మల్ని విడుదల చేయడం లో ఏమి ఆశ్చర్యం? మీరు వెంటనే శత్రువుల చేతిలో పడిపోయారు.
సేనాజీవైశ్చ కౌరవ్య తథా విషయవాసిభిః। అజ్ఞాతైర్యది వా జ్ఞాతైః కర్తవ్యం నృపతేః ప్రియమ్
తెలిసినవారు అయినా తెలియని వారు అయినా, సైనికులు అయినా, రాజ్యంలో ఉండేవారు అయినా, రాజుకు ఇష్టమైనదే చేయాలి.
ప్రాయః ప్రధానాః పురుషాః క్షోభయిత్వాఽరివాహినీమ్। నిగృహ్యన్తే చయుద్ధేషు మోక్ష్యన్తే చ స్వసైనికైః
చాలా సార్లు, ముఖ్యమైనవారు శత్రు సైన్యాన్ని కలవరపెట్టి, యుద్ధంలో పట్టుబడి, తమవారు వచ్చి విడిపిస్తారు.
సేనాజీవాశ్చ యే రాజ్ఞాం విషయే సన్తి మానవాః। తైః సంగమ్య నృపార్థాయ యతితవ్యం యథాతథమ్
రాజు రాజ్యంలో ఉన్న సైనికులు, రాజు కోసం కలిసి, యథాశక్తిగా ప్రయత్నించాలి.
యద్యేవం పాణ్డవై రాజన్భవద్విషయవాసిభిః। యదృచ్ఛయా మోక్షితోఽసి కతత్రకా పరిదేవనా
రాజా, పాండవులు లేదా మీ ప్రజలు యాదృచ్ఛికంగా మిమ్మల్ని విడిపిస్తే, దానిలో ఏమి బాధపడాలి?
న చైతత్సాధు యద్రాజన్పాణ్డవాస్త్వాం నృపోత్తమమ్। స్వసేనయా సంప్రయాన్తం నానుయాన్తి స్మ పృష్ఠతః
రాజా, మీరు మీ సైన్యంతో బయలుదేరినప్పుడు, పాండవులు మీ వెనక రాకపోవడం సరికాదు.
శూరాశ్చ బలవన్తశ్చ సంయుగేష్వపలాయినః। భవతస్తే సభాయాం వై ప్రేష్యతాం పూర్వమాగతాః
యుద్ధంలో ధైర్యవంతులు, బలవంతులు అయిన వారు, మీరు రాకముందే సభలోకి పంపబడ్డారు.
పాణ్డవేయాని రత్నాని త్వమద్యాప్యుపభుఞ్జసే। సత్వస్థాన్పాణ్డవాన్పశ్య న తే ప్రాయముపావిశన్
మీరు ఇప్పటికీ పాండవుల రత్నాలను అనుభవిస్తున్నారు. కానీ ధైర్యంగా ఉన్న పాండవులు మాత్రం ఎక్కువగా అక్కడ కూర్చోలేదు.
తదలం తే మహాబాహో విషాదం కర్తుమీదృశమ్'। ఉత్తిష్ఠ రరాజన్భద్రం తే న చిన్తాం కర్తుమర్హసి
ఓ మహాబాహువంతుడా! నీకు ఇంతటి దుఃఖం చాలును. లేచి నిలువు, రాజా! నీకు మంగళం కలుగుగాక. ఇలాంటి ఆందోళన అవసరం లేదు.
అవశ్యమేవ నృపతే రాజ్ఞో విషయవాసిభిః। ప్రియాణ్యాచరితవ్యాని తత్ర కా పరిదేవనా
ఓ రాజా! రాజ్యంలోని ప్రజలు తప్పక రాజుకు ఇష్టమైన పనులు చేయాలి. అలాంటప్పుడు బాధపడటంలో ప్రయోజనం ఏముంది?
మద్వాక్యమేతద్రాజేన్ద్ర యద్యేవం న కరిష్యసి। స్థాస్యామీహ భవత్పాదౌ శుశ్రూషన్నరిమర్దన
ఓ రాజేంద్రా! నీవు నా మాటలు వినకపోతే, నేను ఇక్కడే నీ పాదాల వద్ద ఉండి, నీకు సేవ చేస్తాను, శత్రువులను జయించినవాడా!
నోత్సహే జీవితుమహం త్వద్విహీనో నరర్షభః। ప్రాయోపవిష్టస్తు తథా రాజ్ఞాం హాస్యో భవిష్యసి
ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు లేకుండా నేను బ్రతకలేను. నీవు ఇలా ఉపవాసం కొనసాగిస్తే, ఇతర రాజులకు నీవు హాస్యాస్పదుడవుతావు.
ఏవముక్తస్తు కర్ణేన రాజా దుర్యోధనస్తదా। నైవోత్థాతుం మనశ్చక్రే స్వర్గాయ కృతనిశ్చయః
కర్ణుడు ఇలా చెప్పినప్పటికీ, ఆ సమయంలో రాజు దుర్యోధనుడు మరణించాలనే సంకల్పంతో లేవాలని మనసు పెట్టలేదు.
ప్రాయోపవిష్టం రాజానం దుర్యోధనమమర్షణమ్। ఉవాచ సాన్త్వయన్రాజఞ్శకునిః సౌబలస్తదా
ఆ సమయంలో కోపంతో ఉపవాసంలో ఉన్న రాజు దుర్యోధనుడిని సౌబలుడు శకుని ఓదార్చుతూ ఇలా పలికాడు.
సమ్యగుక్తం హి కర్ణేన తచ్ఛ్రుతం కౌరవ త్వయా। మయా హృతాం శ్రియం స్ఫీతాం తాం మోహాదపహాసి కిమ్
కర్ణుడు చెప్పింది సరిగానే ఉంది, నీవు కూడా విన్నావు కదా, ఓ కౌరవా! నేను నీకు సంపాదించిన ఈ మహా ఐశ్వర్యాన్ని నీవు మాయలో పడిపోయి ఎందుకు వదులుకుంటున్నావు?
త్వమబుద్ధ్యా నృపవర ప్రాణానుత్స్రష్టుమిచ్ఛసి। అద్య వాఽప్యవగన్ఛామి న వృద్ధాః సేవితాస్త్వయా
ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు అవివేకంతో ప్రాణాలు విడిచిపెట్టాలని కోరుతున్నావు. ఇప్పటికీ చూస్తుంటే, నీవు పెద్దలను గౌరవించలేదని నాకు అనిపిస్తోంది.
యః సముత్పతితం హర్షం దైన్యం వా న నియచ్ఛతి। స నశ్యతి శ్రియం ప్రాప్య పాత్రమామమివామ్భసి
ఎవరైనా వ్యక్తి ఉత్సాహం లేదా దుఃఖాన్ని నియంత్రించుకోకపోతే, వారు ఐశ్వర్యాన్ని పొందిన తర్వాత కూడా, కాలువలో పిండిపెట్టని మట్టి పాత్రలా నాశనం అవుతారు.
అతిభీరుం మృదుం క్లీబం దీర్ఘసూత్రం ప్రమాదినమ్। వ్యసనాద్విషయాక్రాన్తం న భజన్తి నృపం శ్రితాః
అతి భయపడే, మృదువైన, బలహీనమైన, ఆలస్యం చేసే, నిర్లక్ష్యంగా ఉండే, కష్టాలలో మునిగిపోయిన రాజును ప్రజలు ఆశ్రయించరు.
సత్కృతస్య హి తే శోకో విపరీతే కథం భవేత్। మా కృతం శోభనం పార్థైః శోకమాలమ్బ్య నాశయ
నీవు గౌరవించబడినవాడివి కదా, పరిస్థితి మారినా నీకు దుఃఖం ఎందుకు కలుగుతుంది? పాండవులు చేసిన మంచి పనులను దుఃఖంతో నాశనం చేయకూ.
యత్ర హర్షస్త్వయా కార్యః సత్కర్తవ్యాశ్చ పాణ్డవాః। తత్ర శోచసి రాజేన్ద్రవిపరీతమిదం తవ
ఓ రాజేంద్రా! నీవు ఆనందించాల్సిన చోట, పాండవులను గౌరవించాల్సిన చోట, నీవు మాత్రం దుఃఖిస్తున్నావు. ఇది నీకు తగినది కాదు.
ప్రసీదమా త్యజాత్మానం తుష్టశ్చ సుకృతం స్మర। కప్రయచ్ఛ రాజ్యం పార్థానాం యశో ధర్మమవాప్నుహి। క్రియామేతాం సమాజ్ఞాయ కృతఘ్నో న భవిష్యసి
దయచూపు, నీ మనస్సును వదిలిపెట్టు. నీవు చేసిన మంచి పనులను సంతోషంగా గుర్తు చేసుకో. పృథ కుమారులకు రాజ్యాన్ని అప్పగించు, పేరు, ధర్మం పొందు. ఇలా చేస్తే నీవు కృతఘ్నుడవు కావు.
సౌభ్రాత్రం పాణ్డవైః కృత్వా సమవస్తాప్య చైవ తాన్। పిత్ర్యం రాజ్యం ప్రయచ్ఛైషాం తతః సుఖమవాప్స్యసి
పాండవులతో స్నేహం చేసి, వారిని స్థిరంగా స్థాపించు. వారికి వారి పితృ రాజ్యాన్ని ఇచ్చి, నీవు సుఖంగా జీవించగలవు.
శకునేస్తు వచః శ్రుత్వా దుఃశాసనమవేక్ష్య చ। పాదయోః పతితం వీరం వికృతం భ్రాతృసౌహృదాత్
శకుని మాటలు విని, దుఃశాసనుడు తన సోదరుడిపై ప్రేమతో మారిపోయి, అతని పాదాల వద్ద పడిపోయిన దృశ్యాన్ని చూసి—
బాహుభ్యాం సాధుజాతాభ్యాం దుఃశాసనమరిందమమ్। ఉత్థాప్య సంపరిష్వజ్య ప్రీత్యాఽజిఘ్రత మూర్ధని
శత్రువులను జయించిన దుర్యోధనుడు, మంచి భుజాలు కలిగిన దుఃశాసనుని పైకి లేపి, ప్రేమతో ఆలింగనం చేసి, అతని తలని ముద్దాడాడు.