తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా దీనో దుశాసనోఽబ్రవీత్। అశ్రుకణ్ఠః సుదుఃఖార్తః ప్రాఞ్జలిః ప్రణిపత్య చ
ఆ మాటలు విని, దుఃశాసనుడు తీవ్రంగా బాధపడి, కన్నీటి గొంతుతో, హృదయం కలతచెంది, చేతులు జోడించి, వంగి ఇలా అన్నాడు.
సగద్గదమిదం వాక్యం భ్రాతరం జ్యేష్ఠమాత్మనః। కప్రసీదేత్యపతద్భూమౌ దూయమానేన చేతసా
కంపించిపోతూ, తన పెద్ద అన్నకు, 'దయచేయు!' అని చెప్పి, మనసు తల్లడిల్లి నేలపై పడిపోయాడు.
దుఃఖితః పాదయోస్తస్య నేత్రజం జలముత్సృజన్। ఉక్తవాంశ్చ నరవ్యాఘ్రో నైతదేవం భవిష్యతి
బాధతో, అన్న పాదాల వద్ద, కన్నీళ్లు కారుస్తూ, ఆ మానవసింహుడు అన్నాడు: 'ఇలా జరగదు.'
విదీర్యత్సకలా భూమిర్ద్యౌశ్చాపి శకలీభవేత్। రవిరాత్మప్రభాం జహ్యాత్సోమః శీతాంశుతాం త్యజేత్
ఈ భూమంతా చీలిపోవచ్చు, ఆకాశం ముక్కలైపోవచ్చు, సూర్యుడు తన తేజస్సును వదిలేయొచ్చు, చంద్రుడు తన చల్లదనాన్ని విడిచిపెట్టొచ్చు—
వాయుః శైఘ్ర్యమథో జహ్యాద్ధిమవాంశ్చ హిమం త్యజేత్। శుష్యేత్తోయం సముద్రేషు వహ్నిరప్యుష్ణతాం త్యజేత్
గాలి తన వేగాన్ని వదిలేయొచ్చు, హిమవంతము మంచును విడిచిపెట్టొచ్చు, సముద్రాల్లో నీరు ఎండిపోవచ్చు, అగ్ని తన వేడిని కోల్పోవచ్చు—
న చాహం త్వదృతే రాజన్ప్రశాసేయం వసుంధరామ్। పునఃపునః ప్రసీదేతి వాక్యం చేదమువాచ హ
కానీ, నీ లేని రాజా, నేనెప్పటికీ భూమిని పాలించను. మళ్లీ మళ్లీ, 'దయచేయు' అని వేడుకున్నాడు.
శత్రూణాం శోకకృద్రాజన్సుహృదాం శోకనాశనః' త్వమేవ నఃకులేరాజా భవిష్యసి శతం సమాః
రాజా గారు, మీరు శత్రువులకు బాధను కలిగించేవారు, మిత్రులకు దుఃఖాన్ని తొలగించేవారు. మా వంశానికి మీరు మాత్రమే వంద సంవత్సరాలు రాజు కావాలని కోరుకుంటున్నాము.
ఏవముక్త్వా స రాజానం సుశ్వరం ప్రరురోద హ। పాదౌ సంస్పృశ్య మానార్హౌ భ్రాతుర్జ్యేష్ఠస్య భారత
అలా చెప్పి, అతడు మధురమైన స్వరంతో గొప్పగా ఏడ్చాడు. తన పెద్ద అన్నయ్యకు గౌరవంగా పాదాలను తాకి, భరత వంశజుడా!
తథా తౌ దుఃఖితౌ దృష్ట్వా దుఃశాసనసుయోధనౌ। అభిగమ్య వ్యథావిష్టః కర్ణస్తౌ ప్రత్యభాషత
అలా ఆ ఇద్దరు ఎంతో బాధతో ఉన్నారు అని చూసి, దుఃశాసనుడు, సుయోధనుడు దగ్గరికి వచ్చి, కార్ణుడు బాధతో వారిని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
విషీదథః కిం కౌరవ్యౌ బాలిశ్యాత్ప్రాకృతావివ। న శోకః శోచమానస్య వినివర్తేత కర్హిచిత్
కౌరవులారా, మీరు ఎందుకు చిన్న పిల్లల్లా, సాధారణ మనుషుల్లా బాధపడుతున్నారు? బాధపడేవాడి బాధ ఎప్పుడూ పోదు.
యదా చ శోచతః శోకోవ్యసనం నాపకర్షతి। సామర్థ్యం కిం తతః శోకే శోచమానౌ ప్రపశ్యథః
బాధపడితే దుఃఖం పోదు అని మీరే చూస్తున్నారు కదా, అలాంటప్పుడు బాధపడటంలో శక్తి ఏముంది?
ధృతిం గృహ్ణీతం మా శత్రూఞ్శోచన్తౌ నన్దయిష్యథః। కర్తవ్యం హి కృతం రాజన్పాణ్డవైస్తవ మోక్షణమ్
ధైర్యంగా ఉండండి, బాధపడితే శత్రువులు ఆనందపడతారు. రాజా, పాండవులు మీ విడుదల కోసం చేయాల్సిన పని చేసేశారు.
నిత్యమేవ ప్రియం కార్యం రాజ్ఞో విపయవాసిభిః। పాల్యమానాస్త్వయా తే హి నివసన్తి గతజ్వరాః
రాజు రాజ్యంలో నివసించే వారు ఎప్పుడూ ఆయనకు ఇష్టమైనదే చేయాలి. మీరు రక్షిస్తే వారు బాధలు లేకుండా సుఖంగా ఉంటారు.
నార్హస్యేవంగతే మన్యుం కర్తుం ప్రాకృతవత్స్వయమ్। విషణ్ణాస్తవ సోదర్యాస్త్వయి ప్రాయం సమాస్థితే
ఇలాంటి పరిస్థితిలో మీరు సాధారణ మనిషిలా కోపపడటం సరికాదు. మీరు ఉపవాసం ఉంటే మీ అన్నదమ్ములు మనసు మాడిపోతున్నారు.
తదలం దుఃఖితానేతాన్కర్తుం సర్వాన్నరాధిప'। ఉత్తిష్ఠ వ్రజ భద్రం తే సమాశ్వాసయ సోదరాన్
కాబట్టి, నరాధిపా, అందరినీ బాధపడేలా చేయకండి. లేచి, వెళ్లి, మీ అన్నదమ్ములను ఓదార్చండి. మంగళం కలగాలి.
రాజన్నద్యావగచ్ఛామి తవైవ లఘుసత్వతామ్। `అల్పత్వం చ తథా బుద్ధేః కార్యాణామవివేకితామ్
రాజా, ఇప్పుడు మీ మనస్సు బలహీనతను, అలాగే మీ బుద్ధి చిన్నదనాన్ని, పనుల్లో వివేకం లేకపోవడాన్ని నేను గ్రహిస్తున్నాను.
కిమత్ర చిత్రం ధర్మజ్ఞ మోక్షితః పాణ్డవైరసి। సద్యో వశం సమాపన్నః శత్రూణాం శత్రుకర్శన
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, పాండవులు మిమ్మల్ని విడుదల చేయడం లో ఏమి ఆశ్చర్యం? మీరు వెంటనే శత్రువుల చేతిలో పడిపోయారు.
సేనాజీవైశ్చ కౌరవ్య తథా విషయవాసిభిః। అజ్ఞాతైర్యది వా జ్ఞాతైః కర్తవ్యం నృపతేః ప్రియమ్
తెలిసినవారు అయినా తెలియని వారు అయినా, సైనికులు అయినా, రాజ్యంలో ఉండేవారు అయినా, రాజుకు ఇష్టమైనదే చేయాలి.
ప్రాయః ప్రధానాః పురుషాః క్షోభయిత్వాఽరివాహినీమ్। నిగృహ్యన్తే చయుద్ధేషు మోక్ష్యన్తే చ స్వసైనికైః
చాలా సార్లు, ముఖ్యమైనవారు శత్రు సైన్యాన్ని కలవరపెట్టి, యుద్ధంలో పట్టుబడి, తమవారు వచ్చి విడిపిస్తారు.
సేనాజీవాశ్చ యే రాజ్ఞాం విషయే సన్తి మానవాః। తైః సంగమ్య నృపార్థాయ యతితవ్యం యథాతథమ్
రాజు రాజ్యంలో ఉన్న సైనికులు, రాజు కోసం కలిసి, యథాశక్తిగా ప్రయత్నించాలి.
యద్యేవం పాణ్డవై రాజన్భవద్విషయవాసిభిః। యదృచ్ఛయా మోక్షితోఽసి కతత్రకా పరిదేవనా
రాజా, పాండవులు లేదా మీ ప్రజలు యాదృచ్ఛికంగా మిమ్మల్ని విడిపిస్తే, దానిలో ఏమి బాధపడాలి?
న చైతత్సాధు యద్రాజన్పాణ్డవాస్త్వాం నృపోత్తమమ్। స్వసేనయా సంప్రయాన్తం నానుయాన్తి స్మ పృష్ఠతః
రాజా, మీరు మీ సైన్యంతో బయలుదేరినప్పుడు, పాండవులు మీ వెనక రాకపోవడం సరికాదు.
శూరాశ్చ బలవన్తశ్చ సంయుగేష్వపలాయినః। భవతస్తే సభాయాం వై ప్రేష్యతాం పూర్వమాగతాః
యుద్ధంలో ధైర్యవంతులు, బలవంతులు అయిన వారు, మీరు రాకముందే సభలోకి పంపబడ్డారు.
పాణ్డవేయాని రత్నాని త్వమద్యాప్యుపభుఞ్జసే। సత్వస్థాన్పాణ్డవాన్పశ్య న తే ప్రాయముపావిశన్
మీరు ఇప్పటికీ పాండవుల రత్నాలను అనుభవిస్తున్నారు. కానీ ధైర్యంగా ఉన్న పాండవులు మాత్రం ఎక్కువగా అక్కడ కూర్చోలేదు.
తదలం తే మహాబాహో విషాదం కర్తుమీదృశమ్'। ఉత్తిష్ఠ రరాజన్భద్రం తే న చిన్తాం కర్తుమర్హసి
ఓ మహాబాహువంతుడా! నీకు ఇంతటి దుఃఖం చాలును. లేచి నిలువు, రాజా! నీకు మంగళం కలుగుగాక. ఇలాంటి ఆందోళన అవసరం లేదు.
అవశ్యమేవ నృపతే రాజ్ఞో విషయవాసిభిః। ప్రియాణ్యాచరితవ్యాని తత్ర కా పరిదేవనా
ఓ రాజా! రాజ్యంలోని ప్రజలు తప్పక రాజుకు ఇష్టమైన పనులు చేయాలి. అలాంటప్పుడు బాధపడటంలో ప్రయోజనం ఏముంది?
మద్వాక్యమేతద్రాజేన్ద్ర యద్యేవం న కరిష్యసి। స్థాస్యామీహ భవత్పాదౌ శుశ్రూషన్నరిమర్దన
ఓ రాజేంద్రా! నీవు నా మాటలు వినకపోతే, నేను ఇక్కడే నీ పాదాల వద్ద ఉండి, నీకు సేవ చేస్తాను, శత్రువులను జయించినవాడా!
నోత్సహే జీవితుమహం త్వద్విహీనో నరర్షభః। ప్రాయోపవిష్టస్తు తథా రాజ్ఞాం హాస్యో భవిష్యసి
ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు లేకుండా నేను బ్రతకలేను. నీవు ఇలా ఉపవాసం కొనసాగిస్తే, ఇతర రాజులకు నీవు హాస్యాస్పదుడవుతావు.
ఏవముక్తస్తు కర్ణేన రాజా దుర్యోధనస్తదా। నైవోత్థాతుం మనశ్చక్రే స్వర్గాయ కృతనిశ్చయః
కర్ణుడు ఇలా చెప్పినప్పటికీ, ఆ సమయంలో రాజు దుర్యోధనుడు మరణించాలనే సంకల్పంతో లేవాలని మనసు పెట్టలేదు.
ప్రాయోపవిష్టం రాజానం దుర్యోధనమమర్షణమ్। ఉవాచ సాన్త్వయన్రాజఞ్శకునిః సౌబలస్తదా
ఆ సమయంలో కోపంతో ఉపవాసంలో ఉన్న రాజు దుర్యోధనుడిని సౌబలుడు శకుని ఓదార్చుతూ ఇలా పలికాడు.