దుర్వినీతాః శ్రియం ప్రాప్య విద్యామైశ్వర్యమేవ చ। తిష్ఠన్తి న చిరం భద్రే యథాఽహం మదగర్వితః
అవినీతిగా, నియమాలు పాటించని వారు ధనం, విద్య, అధికారాన్ని పొందిన తరువాత ఎక్కువ కాలం నిలబడరు, సుముఖీ! నేను కూడా గర్వంతో మత్తులో ఉండి నిలవలేకపోయాను.
అహో వత యథేదం మే కష్టం దుశ్చరితం కృతమ్। స్వయం దుర్బుద్ధినా మోహాద్యేన ప్రాప్తోస్మి సంశయమ్
హాయ్! ఎంత దురదృష్టకరం, ఎంత చెడ్డ పని చేశానో! నా స్వంత అవివేకంతో, మోహంతోనే ఈ కష్టమైన పరిస్థితిని తెచ్చుకున్నాను.
తస్మాత్ప్రాయముపాసిష్యే న హిశక్ష్యామి జీవితుమ్। చేతయానో హి కో జీవేత్కృచ్ఛ్రాచ్ఛత్రుభిరుద్ధృతః
అందుకే, ఇక నేను ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలి. ఇక జీవించలేను. శత్రువుల చేతిలో పూర్తిగా ఓడిపోయినవాడు, బుద్ధి ఉన్నవాడు, ఇంకా ఎలా బ్రతకగలడు?
శత్రుభిశ్చావహసితో మానీ పౌరుషవర్జితః। పాణ్డవైర్విక్రమాఢ్యైశచ్ సావమానమవేక్షితః
శత్రువులు నన్ను అవమానించారు. నా గర్వం, పురుషత్వం పోయింది. పాండవులు తమ పరాక్రమంతో నన్ను తక్కువగా చూశారు. ఇప్పుడు నేను అపహాస్యం పాలయ్యాను.
ఏవం చిన్తాపరిగతో దుఃశాసనమథాబ్రవీత్। దుఃశాసన నిబోధేదం వచనం మమ భారత
ఈ విధంగా ఆలోచనల్లో మునిగిపోయిన అతడు, దుఃశాసనుని చూచి ఇలా అన్నాడు: 'దుఃశాసన, నా మాట విను, ఓ భారతా!'
ప్రతీచ్ఛ త్వం మయా దత్తమభిషేకం నృపో భవ। ప్రశాధి పృథివీం స్ఫీతాంకర్ణసౌబలపాలితామ్
నేను నీకు రాజ్యాభిషేకాన్ని అప్పగిస్తున్నాను. నీవు రాజు కావాలి. కర్ణుడు, శకుని కుమారుడు రక్షణలో ఉన్న ఈ సంపన్న భూమిని పాలించు.
భ్రాతౄన్పాలయ విస్రబ్ధం మరుతో వృత్రహా యథా। బాన్ధవాశ్చోపజీవన్తు దేవా ఇవ శతక్రతుమ్
నీ అన్నదమ్ములను నిర్భయంగా రక్షించు, ఇంద్రుడు మరుత్గణులను ఎలా కాపాడాడో అలా. నీ బంధువులు, స్నేహితులు దేవతలు శతక్రతువును ఆధారపడినట్టు నిన్ను ఆధారపడాలి.
బ్రాహ్మణేషు సదా వృత్తిం కుర్వీథాశ్చాప్రమాదతః। బన్ధూనాం సుహృదాం చైవ భవేథాస్త్వం గతిః సదా
బ్రాహ్మణుల పట్ల ఎప్పుడూ శ్రద్ధగా, అప్రమత్తంగా ప్రవర్తించు. బంధువులకు, స్నేహితులకు నీవు ఎప్పుడూ ఆశ్రయం కావాలి.
జ్ఞాతీంశ్చాప్యనుపశ్యేథా విష్ణుర్దేవగణాన్యథా। గురవః పాలనీయాస్తే గచ్ఛ పాలయ మేదినీమ్
నీ బంధువులను విష్ణువు దేవతలను చూసినట్టు గౌరవించు. పెద్దలను రక్షించాలి. పోయి ఈ భూమిని పాలించు.
నన్దయన్సుహృదః సర్వాఞ్శాత్రవాంశ్చావభర్త్సయన్। కణ్ఠే చైనం పరిష్వజ్యగమ్యతామిత్యువాచ హ
నీ స్నేహితులందరిని సంతోషపరచు, శత్రువులను గద్దించు. అతడిని మెడలో కౌగిలించుకుని, 'పో' అని అన్నాడు.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా దీనో దుశాసనోఽబ్రవీత్। అశ్రుకణ్ఠః సుదుఃఖార్తః ప్రాఞ్జలిః ప్రణిపత్య చ
ఆ మాటలు విని, దుఃశాసనుడు తీవ్రంగా బాధపడి, కన్నీటి గొంతుతో, హృదయం కలతచెంది, చేతులు జోడించి, వంగి ఇలా అన్నాడు.
సగద్గదమిదం వాక్యం భ్రాతరం జ్యేష్ఠమాత్మనః। కప్రసీదేత్యపతద్భూమౌ దూయమానేన చేతసా
కంపించిపోతూ, తన పెద్ద అన్నకు, 'దయచేయు!' అని చెప్పి, మనసు తల్లడిల్లి నేలపై పడిపోయాడు.
దుఃఖితః పాదయోస్తస్య నేత్రజం జలముత్సృజన్। ఉక్తవాంశ్చ నరవ్యాఘ్రో నైతదేవం భవిష్యతి
బాధతో, అన్న పాదాల వద్ద, కన్నీళ్లు కారుస్తూ, ఆ మానవసింహుడు అన్నాడు: 'ఇలా జరగదు.'
విదీర్యత్సకలా భూమిర్ద్యౌశ్చాపి శకలీభవేత్। రవిరాత్మప్రభాం జహ్యాత్సోమః శీతాంశుతాం త్యజేత్
ఈ భూమంతా చీలిపోవచ్చు, ఆకాశం ముక్కలైపోవచ్చు, సూర్యుడు తన తేజస్సును వదిలేయొచ్చు, చంద్రుడు తన చల్లదనాన్ని విడిచిపెట్టొచ్చు—
వాయుః శైఘ్ర్యమథో జహ్యాద్ధిమవాంశ్చ హిమం త్యజేత్। శుష్యేత్తోయం సముద్రేషు వహ్నిరప్యుష్ణతాం త్యజేత్
గాలి తన వేగాన్ని వదిలేయొచ్చు, హిమవంతము మంచును విడిచిపెట్టొచ్చు, సముద్రాల్లో నీరు ఎండిపోవచ్చు, అగ్ని తన వేడిని కోల్పోవచ్చు—
న చాహం త్వదృతే రాజన్ప్రశాసేయం వసుంధరామ్। పునఃపునః ప్రసీదేతి వాక్యం చేదమువాచ హ
కానీ, నీ లేని రాజా, నేనెప్పటికీ భూమిని పాలించను. మళ్లీ మళ్లీ, 'దయచేయు' అని వేడుకున్నాడు.
శత్రూణాం శోకకృద్రాజన్సుహృదాం శోకనాశనః' త్వమేవ నఃకులేరాజా భవిష్యసి శతం సమాః
రాజా గారు, మీరు శత్రువులకు బాధను కలిగించేవారు, మిత్రులకు దుఃఖాన్ని తొలగించేవారు. మా వంశానికి మీరు మాత్రమే వంద సంవత్సరాలు రాజు కావాలని కోరుకుంటున్నాము.
ఏవముక్త్వా స రాజానం సుశ్వరం ప్రరురోద హ। పాదౌ సంస్పృశ్య మానార్హౌ భ్రాతుర్జ్యేష్ఠస్య భారత
అలా చెప్పి, అతడు మధురమైన స్వరంతో గొప్పగా ఏడ్చాడు. తన పెద్ద అన్నయ్యకు గౌరవంగా పాదాలను తాకి, భరత వంశజుడా!
తథా తౌ దుఃఖితౌ దృష్ట్వా దుఃశాసనసుయోధనౌ। అభిగమ్య వ్యథావిష్టః కర్ణస్తౌ ప్రత్యభాషత
అలా ఆ ఇద్దరు ఎంతో బాధతో ఉన్నారు అని చూసి, దుఃశాసనుడు, సుయోధనుడు దగ్గరికి వచ్చి, కార్ణుడు బాధతో వారిని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
విషీదథః కిం కౌరవ్యౌ బాలిశ్యాత్ప్రాకృతావివ। న శోకః శోచమానస్య వినివర్తేత కర్హిచిత్
కౌరవులారా, మీరు ఎందుకు చిన్న పిల్లల్లా, సాధారణ మనుషుల్లా బాధపడుతున్నారు? బాధపడేవాడి బాధ ఎప్పుడూ పోదు.
యదా చ శోచతః శోకోవ్యసనం నాపకర్షతి। సామర్థ్యం కిం తతః శోకే శోచమానౌ ప్రపశ్యథః
బాధపడితే దుఃఖం పోదు అని మీరే చూస్తున్నారు కదా, అలాంటప్పుడు బాధపడటంలో శక్తి ఏముంది?
ధృతిం గృహ్ణీతం మా శత్రూఞ్శోచన్తౌ నన్దయిష్యథః। కర్తవ్యం హి కృతం రాజన్పాణ్డవైస్తవ మోక్షణమ్
ధైర్యంగా ఉండండి, బాధపడితే శత్రువులు ఆనందపడతారు. రాజా, పాండవులు మీ విడుదల కోసం చేయాల్సిన పని చేసేశారు.
నిత్యమేవ ప్రియం కార్యం రాజ్ఞో విపయవాసిభిః। పాల్యమానాస్త్వయా తే హి నివసన్తి గతజ్వరాః
రాజు రాజ్యంలో నివసించే వారు ఎప్పుడూ ఆయనకు ఇష్టమైనదే చేయాలి. మీరు రక్షిస్తే వారు బాధలు లేకుండా సుఖంగా ఉంటారు.
నార్హస్యేవంగతే మన్యుం కర్తుం ప్రాకృతవత్స్వయమ్। విషణ్ణాస్తవ సోదర్యాస్త్వయి ప్రాయం సమాస్థితే
ఇలాంటి పరిస్థితిలో మీరు సాధారణ మనిషిలా కోపపడటం సరికాదు. మీరు ఉపవాసం ఉంటే మీ అన్నదమ్ములు మనసు మాడిపోతున్నారు.
తదలం దుఃఖితానేతాన్కర్తుం సర్వాన్నరాధిప'। ఉత్తిష్ఠ వ్రజ భద్రం తే సమాశ్వాసయ సోదరాన్
కాబట్టి, నరాధిపా, అందరినీ బాధపడేలా చేయకండి. లేచి, వెళ్లి, మీ అన్నదమ్ములను ఓదార్చండి. మంగళం కలగాలి.
రాజన్నద్యావగచ్ఛామి తవైవ లఘుసత్వతామ్। `అల్పత్వం చ తథా బుద్ధేః కార్యాణామవివేకితామ్
రాజా, ఇప్పుడు మీ మనస్సు బలహీనతను, అలాగే మీ బుద్ధి చిన్నదనాన్ని, పనుల్లో వివేకం లేకపోవడాన్ని నేను గ్రహిస్తున్నాను.
కిమత్ర చిత్రం ధర్మజ్ఞ మోక్షితః పాణ్డవైరసి। సద్యో వశం సమాపన్నః శత్రూణాం శత్రుకర్శన
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, పాండవులు మిమ్మల్ని విడుదల చేయడం లో ఏమి ఆశ్చర్యం? మీరు వెంటనే శత్రువుల చేతిలో పడిపోయారు.
సేనాజీవైశ్చ కౌరవ్య తథా విషయవాసిభిః। అజ్ఞాతైర్యది వా జ్ఞాతైః కర్తవ్యం నృపతేః ప్రియమ్
తెలిసినవారు అయినా తెలియని వారు అయినా, సైనికులు అయినా, రాజ్యంలో ఉండేవారు అయినా, రాజుకు ఇష్టమైనదే చేయాలి.
ప్రాయః ప్రధానాః పురుషాః క్షోభయిత్వాఽరివాహినీమ్। నిగృహ్యన్తే చయుద్ధేషు మోక్ష్యన్తే చ స్వసైనికైః
చాలా సార్లు, ముఖ్యమైనవారు శత్రు సైన్యాన్ని కలవరపెట్టి, యుద్ధంలో పట్టుబడి, తమవారు వచ్చి విడిపిస్తారు.
సేనాజీవాశ్చ యే రాజ్ఞాం విషయే సన్తి మానవాః। తైః సంగమ్య నృపార్థాయ యతితవ్యం యథాతథమ్
రాజు రాజ్యంలో ఉన్న సైనికులు, రాజు కోసం కలిసి, యథాశక్తిగా ప్రయత్నించాలి.