యే మే నిరాకృతా నిత్యం రిపుర్యేషామహం సదా। తైర్మోక్షితోఽహం దుర్బుద్ధిర్దత్తం తైరేవ జీవితమ్
ఎప్పుడూ నేను తిరస్కరించినవారు, ఎప్పుడూ నా శత్రువులైనవారు, వాళ్లే నన్ను విడిపించారు. నా మూర్ఖమైన ప్రాణాన్ని వాళ్లే తిరిగి ఇచ్చారు.
ప్రాప్తః స్యాం యద్యహం వీర వధం తస్మిన్మహారణే। శ్రేయస్తద్భవితా మహ్యం నైవంభూతస్య జీవితమ్
ఆ మహా సంగ్రామంలో నేను మరణించి ఉంటే, ఈ స్థితిలో బ్రతకడం కన్నా అది నాకు మేలుగా ఉండేది.
భవేద్యశః పృథివ్యాం మే ఖ్యాతం గన్ధర్వతో వధాత్। ప్రాప్తాశ్చ పుణ్యలోకాః స్యుర్మహేన్ద్రసదనేఽక్షయాః
గంధర్వుని చేతిలో నేను చనిపోయి ఉంటే, నా కీర్తి భూమంతా వ్యాపించేది, మహేంద్రుని లోకాల్లో శాశ్వతమైన పుణ్యలోకాలు నాకు లభించేవి.
యత్త్వద్య మే వ్యవసితం తచ్ఛృణుధ్వం నరర్షభాః। ఇహ ప్రాయముపాసిష్యే యూయం వ్రజత వై గృహాన్। భ్రాతరశ్చైవ మే సర్వే యాన్త్వద్య స్వపురం ప్రతి
నరశ్రేష్ఠులారా! నేను ఇప్పుడు నిర్ణయించుకున్నది వినండి: నేను ఇక్కడ ఉపవాసదీక్ష చేస్తాను. మీరు అందరూ ఇళ్లకు వెళ్లండి. నా అన్నదమ్ములు కూడా నేడు మన ఊరికి వెళ్లిపోవాలి.
కర్ణప్రభృతయశ్చైవ సుహృదో బాన్ధవాశ్చ యే। దుఃశాసనం పురస్కృత్య ప్రయాన్త్వద్య పురం ప్రతి
కర్ణుడు, నా మిత్రులు, బంధువులు, దుఃశాసనుని ముందుగా పెట్టుకుని, నేడు ఊరికి వెళ్లిపోవాలి.
న హ్యహం సంప్రయాస్యామి పురం శత్రునిరాకృతః। శత్రుమానాపహో భూత్వా సుహృదాం మానకృత్తథా
శత్రువుల చేత అవమానించబడి, మిత్రులకు అపకీర్తి కలిగించిన నేను, ఊరికి తిరిగి వెళ్లను.
కామం రణశిరస్యద్య శత్రుభిర్వై విమానితః'। స సుహృచ్ఛోకదో జాతః శత్రూణాం హర్వర్ధనః। వారణాహ్వయమాసాద్య కిం వక్ష్యామి జనాధిపమ్
ఈ రోజు యుద్ధరంగంలో శత్రువుల చేత అవమానించబడి, మిత్రులకు దుఃఖాన్ని, శత్రువులకు ఆనందాన్ని కలిగించిన నేను, హస్తినాపురానికి వెళ్లి రాజును ఏమంటాను?
భీష్మద్రోణౌ కృపద్రౌణీ విదురః సంజయస్తథా। బాహ్లీకః సౌమదత్తిశ్చ యే చాన్యే వృద్ధసంమతాః
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృప, అశ్వత్థామ, విదురుడు, సంజయుడు, బాహ్లికుడు, సౌమదత్తి మరియు ఇతర వృద్ధులు, ఎవరికీ గౌరవం ఉన్నదో వారు—
బ్రాహ్మణాః శ్రేణిముఖ్యాశ్చ తథోదాసీనవృత్తయః। కిం మాం వక్ష్యంతి కిం చాపి ప్రతివక్ష్యామి తానహం
బ్రాహ్మణులు, వృత్తిదారుల నాయకులు, అలాగే నిష్పక్షపాతంగా ఉండేవారు — వీరు నన్ను చూసి ఏమంటారు? వారికి నేను ఏమని సమాధానం చెప్పగలను?
రిపూణాం శిరసి స్థిత్వా తథా విక్రమ్య చోరసి। ఆత్మదోషాత్పరిభ్రష్టః కథం వక్ష్యామి తానహమ్
శత్రువుల తలపై నిలబడి, యుద్ధంలో ధైర్యంగా పోరాడిన నేను, ఇప్పుడు నా తప్పుల వల్ల ధర్మాన్ని కోల్పోయిన ఈ స్థితిలో, వారికి నేను ఏమని చెప్పగలను?
దుర్వినీతాః శ్రియం ప్రాప్య విద్యామైశ్వర్యమేవ చ। తిష్ఠన్తి న చిరం భద్రే యథాఽహం మదగర్వితః
అవినీతిగా, నియమాలు పాటించని వారు ధనం, విద్య, అధికారాన్ని పొందిన తరువాత ఎక్కువ కాలం నిలబడరు, సుముఖీ! నేను కూడా గర్వంతో మత్తులో ఉండి నిలవలేకపోయాను.
అహో వత యథేదం మే కష్టం దుశ్చరితం కృతమ్। స్వయం దుర్బుద్ధినా మోహాద్యేన ప్రాప్తోస్మి సంశయమ్
హాయ్! ఎంత దురదృష్టకరం, ఎంత చెడ్డ పని చేశానో! నా స్వంత అవివేకంతో, మోహంతోనే ఈ కష్టమైన పరిస్థితిని తెచ్చుకున్నాను.
తస్మాత్ప్రాయముపాసిష్యే న హిశక్ష్యామి జీవితుమ్। చేతయానో హి కో జీవేత్కృచ్ఛ్రాచ్ఛత్రుభిరుద్ధృతః
అందుకే, ఇక నేను ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలి. ఇక జీవించలేను. శత్రువుల చేతిలో పూర్తిగా ఓడిపోయినవాడు, బుద్ధి ఉన్నవాడు, ఇంకా ఎలా బ్రతకగలడు?
శత్రుభిశ్చావహసితో మానీ పౌరుషవర్జితః। పాణ్డవైర్విక్రమాఢ్యైశచ్ సావమానమవేక్షితః
శత్రువులు నన్ను అవమానించారు. నా గర్వం, పురుషత్వం పోయింది. పాండవులు తమ పరాక్రమంతో నన్ను తక్కువగా చూశారు. ఇప్పుడు నేను అపహాస్యం పాలయ్యాను.
ఏవం చిన్తాపరిగతో దుఃశాసనమథాబ్రవీత్। దుఃశాసన నిబోధేదం వచనం మమ భారత
ఈ విధంగా ఆలోచనల్లో మునిగిపోయిన అతడు, దుఃశాసనుని చూచి ఇలా అన్నాడు: 'దుఃశాసన, నా మాట విను, ఓ భారతా!'
ప్రతీచ్ఛ త్వం మయా దత్తమభిషేకం నృపో భవ। ప్రశాధి పృథివీం స్ఫీతాంకర్ణసౌబలపాలితామ్
నేను నీకు రాజ్యాభిషేకాన్ని అప్పగిస్తున్నాను. నీవు రాజు కావాలి. కర్ణుడు, శకుని కుమారుడు రక్షణలో ఉన్న ఈ సంపన్న భూమిని పాలించు.
భ్రాతౄన్పాలయ విస్రబ్ధం మరుతో వృత్రహా యథా। బాన్ధవాశ్చోపజీవన్తు దేవా ఇవ శతక్రతుమ్
నీ అన్నదమ్ములను నిర్భయంగా రక్షించు, ఇంద్రుడు మరుత్గణులను ఎలా కాపాడాడో అలా. నీ బంధువులు, స్నేహితులు దేవతలు శతక్రతువును ఆధారపడినట్టు నిన్ను ఆధారపడాలి.
బ్రాహ్మణేషు సదా వృత్తిం కుర్వీథాశ్చాప్రమాదతః। బన్ధూనాం సుహృదాం చైవ భవేథాస్త్వం గతిః సదా
బ్రాహ్మణుల పట్ల ఎప్పుడూ శ్రద్ధగా, అప్రమత్తంగా ప్రవర్తించు. బంధువులకు, స్నేహితులకు నీవు ఎప్పుడూ ఆశ్రయం కావాలి.
జ్ఞాతీంశ్చాప్యనుపశ్యేథా విష్ణుర్దేవగణాన్యథా। గురవః పాలనీయాస్తే గచ్ఛ పాలయ మేదినీమ్
నీ బంధువులను విష్ణువు దేవతలను చూసినట్టు గౌరవించు. పెద్దలను రక్షించాలి. పోయి ఈ భూమిని పాలించు.
నన్దయన్సుహృదః సర్వాఞ్శాత్రవాంశ్చావభర్త్సయన్। కణ్ఠే చైనం పరిష్వజ్యగమ్యతామిత్యువాచ హ
నీ స్నేహితులందరిని సంతోషపరచు, శత్రువులను గద్దించు. అతడిని మెడలో కౌగిలించుకుని, 'పో' అని అన్నాడు.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా దీనో దుశాసనోఽబ్రవీత్। అశ్రుకణ్ఠః సుదుఃఖార్తః ప్రాఞ్జలిః ప్రణిపత్య చ
ఆ మాటలు విని, దుఃశాసనుడు తీవ్రంగా బాధపడి, కన్నీటి గొంతుతో, హృదయం కలతచెంది, చేతులు జోడించి, వంగి ఇలా అన్నాడు.
సగద్గదమిదం వాక్యం భ్రాతరం జ్యేష్ఠమాత్మనః। కప్రసీదేత్యపతద్భూమౌ దూయమానేన చేతసా
కంపించిపోతూ, తన పెద్ద అన్నకు, 'దయచేయు!' అని చెప్పి, మనసు తల్లడిల్లి నేలపై పడిపోయాడు.
దుఃఖితః పాదయోస్తస్య నేత్రజం జలముత్సృజన్। ఉక్తవాంశ్చ నరవ్యాఘ్రో నైతదేవం భవిష్యతి
బాధతో, అన్న పాదాల వద్ద, కన్నీళ్లు కారుస్తూ, ఆ మానవసింహుడు అన్నాడు: 'ఇలా జరగదు.'
విదీర్యత్సకలా భూమిర్ద్యౌశ్చాపి శకలీభవేత్। రవిరాత్మప్రభాం జహ్యాత్సోమః శీతాంశుతాం త్యజేత్
ఈ భూమంతా చీలిపోవచ్చు, ఆకాశం ముక్కలైపోవచ్చు, సూర్యుడు తన తేజస్సును వదిలేయొచ్చు, చంద్రుడు తన చల్లదనాన్ని విడిచిపెట్టొచ్చు—
వాయుః శైఘ్ర్యమథో జహ్యాద్ధిమవాంశ్చ హిమం త్యజేత్। శుష్యేత్తోయం సముద్రేషు వహ్నిరప్యుష్ణతాం త్యజేత్
గాలి తన వేగాన్ని వదిలేయొచ్చు, హిమవంతము మంచును విడిచిపెట్టొచ్చు, సముద్రాల్లో నీరు ఎండిపోవచ్చు, అగ్ని తన వేడిని కోల్పోవచ్చు—
న చాహం త్వదృతే రాజన్ప్రశాసేయం వసుంధరామ్। పునఃపునః ప్రసీదేతి వాక్యం చేదమువాచ హ
కానీ, నీ లేని రాజా, నేనెప్పటికీ భూమిని పాలించను. మళ్లీ మళ్లీ, 'దయచేయు' అని వేడుకున్నాడు.
శత్రూణాం శోకకృద్రాజన్సుహృదాం శోకనాశనః' త్వమేవ నఃకులేరాజా భవిష్యసి శతం సమాః
రాజా గారు, మీరు శత్రువులకు బాధను కలిగించేవారు, మిత్రులకు దుఃఖాన్ని తొలగించేవారు. మా వంశానికి మీరు మాత్రమే వంద సంవత్సరాలు రాజు కావాలని కోరుకుంటున్నాము.
ఏవముక్త్వా స రాజానం సుశ్వరం ప్రరురోద హ। పాదౌ సంస్పృశ్య మానార్హౌ భ్రాతుర్జ్యేష్ఠస్య భారత
అలా చెప్పి, అతడు మధురమైన స్వరంతో గొప్పగా ఏడ్చాడు. తన పెద్ద అన్నయ్యకు గౌరవంగా పాదాలను తాకి, భరత వంశజుడా!
తథా తౌ దుఃఖితౌ దృష్ట్వా దుఃశాసనసుయోధనౌ। అభిగమ్య వ్యథావిష్టః కర్ణస్తౌ ప్రత్యభాషత
అలా ఆ ఇద్దరు ఎంతో బాధతో ఉన్నారు అని చూసి, దుఃశాసనుడు, సుయోధనుడు దగ్గరికి వచ్చి, కార్ణుడు బాధతో వారిని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
విషీదథః కిం కౌరవ్యౌ బాలిశ్యాత్ప్రాకృతావివ। న శోకః శోచమానస్య వినివర్తేత కర్హిచిత్
కౌరవులారా, మీరు ఎందుకు చిన్న పిల్లల్లా, సాధారణ మనుషుల్లా బాధపడుతున్నారు? బాధపడేవాడి బాధ ఎప్పుడూ పోదు.