చిత్రసేనః పాణ్డవేన సమాశ్లిష్య పరస్పరమ్। కుశలం పరిపప్రచ్ఛ తైః పృష్టశ్చాప్యనామయమ్
చిత్రసేనుడు పాండవునితో ఆలింగనం చేసుకుని, ఇద్దరూ పరస్పరం క్షేమం అడిగి తెలుసుకున్నారు. వారు కూడా వారి ఆరోగ్యం గురించి అడిగారు.
తే సమేత్య తథాఽన్యోన్యం సన్నాహాన్విప్రముచ్య చ। ఏకీభూతాస్తతో వీరా గన్ధర్వాః సహ పాణ్డవైః
అలా కలిసిన వీరులు, తమ కవచాలు విప్పి, గంధర్వులు పాండవులతో కలిసి ఒక్కటయ్యారు.
పరస్పరం సమాగమ్య ప్రీత్యా పరమయా యుతౌ'। అపూజయేతామన్యోన్యం చిత్రసేనధనంజయౌ
చిత్రసేనుడు, ధనంజయుడు పరస్పరం ఎంతో ప్రేమతో కలసి, ఒకరిని ఒకరు గౌరవించారు.
చిత్రసేనం సమాగమ్య ప్రహసన్నర్జునస్తదా। ఇదం వచనమక్లీవమబ్రవీత్పరవీరహా
ఆ సమయంలో అర్జునుడు చిత్రసేనుని కలిసినప్పుడు చిరునవ్వుతో, ధైర్యంగా, శత్రువులను జయించినవాడిగా ఇలా అన్నాడు.
భ్రాతృనర్హసి మే వీర మోక్తుం గన్ధర్వసత్తమ। అనర్హధర్షణా హీమే జీవమానేషు పాణ్డుషు
వీరా! గంధర్వులలో శ్రేష్ఠుడవు నువ్వు, నా అన్నను విడిపించాలి. పాండవులు బ్రతికుండగా వారికి అవమానం తగదు.
ఏవముక్తస్తు గన్ధర్వః పాణ్డవేన మహాత్మనా। ఉవాచ యత్కర్ణ వయం మన్త్రయన్తో వినిర్గతాః
అలా మహాత్ముడైన పాండవుడు అడిగినప్పుడు, ఆ గంధర్వుడు ఇలా చెప్పాడు: 'కర్ణుని వల్ల మేము ఆలోచించి బయటకు వచ్చాము.'
స్థితోరాజ్యేచ్యుతాన్స్థానాచ్ఛ్రియాహీనాంశ్రియావృతః' ద్రష్టాస్మి నిఃసుఖాన్వీరాన్సదారాన్పాణ్డవానితి
'రాజ్యం పోయిన, స్థానాన్ని కోల్పోయిన, ఐశ్వర్యం లేని, అపకీర్తి పాలైన, భార్యలతో పాటు బాధపడుతున్న పాండవులను నేను చూడాలని అనుకున్నాను.'
తస్మిన్నుచ్చార్యమాణే తు గన్ధర్వేణ వచస్తథా। భూమేర్వివరమన్వైచ్ఛం ప్రవేష్టుం వ్రీడయాఽన్వితః
ఆ గంధర్వుడు అలా మాట్లాడుతున్నప్పుడు, నాకు చాలా సిగ్గుతో భూమిలో ఏదైనా రంధ్రం దొరికితే అందులోకి పోవాలని అనిపించింది.
యుధిష్ఠిరమథాగమ్ గన్ధర్వాః సహ పాణ్డవైః। అస్మద్దుర్మన్త్రితం తస్మై బద్ధాంశ్చాస్మాన్న్యవేదయన్
తర్వాత గంధర్వులు, పాండవులతో కలిసి యుధిష్ఠిరుని దగ్గరకు వచ్చి, మేము మన తప్పు వల్ల బంధించబడ్డామని చెప్పారు.
స్త్రీసమక్షమహం దీనో బద్ధః శత్రువశం గతః। యుధిష్ఠిరస్యోపహృతః కింను దుఃఖమతః పరమ్
స్త్రీల సమక్షంలో, శత్రువుల చేతిలో బంధించబడి, దురదృష్టవశాత్తు యుధిష్ఠిరుని ముందుకు తీసుకువచ్చిన నాకు, దీని కంటే పెద్ద దుఃఖమేముంటుంది?
యే మే నిరాకృతా నిత్యం రిపుర్యేషామహం సదా। తైర్మోక్షితోఽహం దుర్బుద్ధిర్దత్తం తైరేవ జీవితమ్
ఎప్పుడూ నేను తిరస్కరించినవారు, ఎప్పుడూ నా శత్రువులైనవారు, వాళ్లే నన్ను విడిపించారు. నా మూర్ఖమైన ప్రాణాన్ని వాళ్లే తిరిగి ఇచ్చారు.
ప్రాప్తః స్యాం యద్యహం వీర వధం తస్మిన్మహారణే। శ్రేయస్తద్భవితా మహ్యం నైవంభూతస్య జీవితమ్
ఆ మహా సంగ్రామంలో నేను మరణించి ఉంటే, ఈ స్థితిలో బ్రతకడం కన్నా అది నాకు మేలుగా ఉండేది.
భవేద్యశః పృథివ్యాం మే ఖ్యాతం గన్ధర్వతో వధాత్। ప్రాప్తాశ్చ పుణ్యలోకాః స్యుర్మహేన్ద్రసదనేఽక్షయాః
గంధర్వుని చేతిలో నేను చనిపోయి ఉంటే, నా కీర్తి భూమంతా వ్యాపించేది, మహేంద్రుని లోకాల్లో శాశ్వతమైన పుణ్యలోకాలు నాకు లభించేవి.
యత్త్వద్య మే వ్యవసితం తచ్ఛృణుధ్వం నరర్షభాః। ఇహ ప్రాయముపాసిష్యే యూయం వ్రజత వై గృహాన్। భ్రాతరశ్చైవ మే సర్వే యాన్త్వద్య స్వపురం ప్రతి
నరశ్రేష్ఠులారా! నేను ఇప్పుడు నిర్ణయించుకున్నది వినండి: నేను ఇక్కడ ఉపవాసదీక్ష చేస్తాను. మీరు అందరూ ఇళ్లకు వెళ్లండి. నా అన్నదమ్ములు కూడా నేడు మన ఊరికి వెళ్లిపోవాలి.
కర్ణప్రభృతయశ్చైవ సుహృదో బాన్ధవాశ్చ యే। దుఃశాసనం పురస్కృత్య ప్రయాన్త్వద్య పురం ప్రతి
కర్ణుడు, నా మిత్రులు, బంధువులు, దుఃశాసనుని ముందుగా పెట్టుకుని, నేడు ఊరికి వెళ్లిపోవాలి.
న హ్యహం సంప్రయాస్యామి పురం శత్రునిరాకృతః। శత్రుమానాపహో భూత్వా సుహృదాం మానకృత్తథా
శత్రువుల చేత అవమానించబడి, మిత్రులకు అపకీర్తి కలిగించిన నేను, ఊరికి తిరిగి వెళ్లను.
కామం రణశిరస్యద్య శత్రుభిర్వై విమానితః'। స సుహృచ్ఛోకదో జాతః శత్రూణాం హర్వర్ధనః। వారణాహ్వయమాసాద్య కిం వక్ష్యామి జనాధిపమ్
ఈ రోజు యుద్ధరంగంలో శత్రువుల చేత అవమానించబడి, మిత్రులకు దుఃఖాన్ని, శత్రువులకు ఆనందాన్ని కలిగించిన నేను, హస్తినాపురానికి వెళ్లి రాజును ఏమంటాను?
భీష్మద్రోణౌ కృపద్రౌణీ విదురః సంజయస్తథా। బాహ్లీకః సౌమదత్తిశ్చ యే చాన్యే వృద్ధసంమతాః
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృప, అశ్వత్థామ, విదురుడు, సంజయుడు, బాహ్లికుడు, సౌమదత్తి మరియు ఇతర వృద్ధులు, ఎవరికీ గౌరవం ఉన్నదో వారు—
బ్రాహ్మణాః శ్రేణిముఖ్యాశ్చ తథోదాసీనవృత్తయః। కిం మాం వక్ష్యంతి కిం చాపి ప్రతివక్ష్యామి తానహం
బ్రాహ్మణులు, వృత్తిదారుల నాయకులు, అలాగే నిష్పక్షపాతంగా ఉండేవారు — వీరు నన్ను చూసి ఏమంటారు? వారికి నేను ఏమని సమాధానం చెప్పగలను?
రిపూణాం శిరసి స్థిత్వా తథా విక్రమ్య చోరసి। ఆత్మదోషాత్పరిభ్రష్టః కథం వక్ష్యామి తానహమ్
శత్రువుల తలపై నిలబడి, యుద్ధంలో ధైర్యంగా పోరాడిన నేను, ఇప్పుడు నా తప్పుల వల్ల ధర్మాన్ని కోల్పోయిన ఈ స్థితిలో, వారికి నేను ఏమని చెప్పగలను?
దుర్వినీతాః శ్రియం ప్రాప్య విద్యామైశ్వర్యమేవ చ। తిష్ఠన్తి న చిరం భద్రే యథాఽహం మదగర్వితః
అవినీతిగా, నియమాలు పాటించని వారు ధనం, విద్య, అధికారాన్ని పొందిన తరువాత ఎక్కువ కాలం నిలబడరు, సుముఖీ! నేను కూడా గర్వంతో మత్తులో ఉండి నిలవలేకపోయాను.
అహో వత యథేదం మే కష్టం దుశ్చరితం కృతమ్। స్వయం దుర్బుద్ధినా మోహాద్యేన ప్రాప్తోస్మి సంశయమ్
హాయ్! ఎంత దురదృష్టకరం, ఎంత చెడ్డ పని చేశానో! నా స్వంత అవివేకంతో, మోహంతోనే ఈ కష్టమైన పరిస్థితిని తెచ్చుకున్నాను.
తస్మాత్ప్రాయముపాసిష్యే న హిశక్ష్యామి జీవితుమ్। చేతయానో హి కో జీవేత్కృచ్ఛ్రాచ్ఛత్రుభిరుద్ధృతః
అందుకే, ఇక నేను ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలి. ఇక జీవించలేను. శత్రువుల చేతిలో పూర్తిగా ఓడిపోయినవాడు, బుద్ధి ఉన్నవాడు, ఇంకా ఎలా బ్రతకగలడు?
శత్రుభిశ్చావహసితో మానీ పౌరుషవర్జితః। పాణ్డవైర్విక్రమాఢ్యైశచ్ సావమానమవేక్షితః
శత్రువులు నన్ను అవమానించారు. నా గర్వం, పురుషత్వం పోయింది. పాండవులు తమ పరాక్రమంతో నన్ను తక్కువగా చూశారు. ఇప్పుడు నేను అపహాస్యం పాలయ్యాను.
ఏవం చిన్తాపరిగతో దుఃశాసనమథాబ్రవీత్। దుఃశాసన నిబోధేదం వచనం మమ భారత
ఈ విధంగా ఆలోచనల్లో మునిగిపోయిన అతడు, దుఃశాసనుని చూచి ఇలా అన్నాడు: 'దుఃశాసన, నా మాట విను, ఓ భారతా!'
ప్రతీచ్ఛ త్వం మయా దత్తమభిషేకం నృపో భవ। ప్రశాధి పృథివీం స్ఫీతాంకర్ణసౌబలపాలితామ్
నేను నీకు రాజ్యాభిషేకాన్ని అప్పగిస్తున్నాను. నీవు రాజు కావాలి. కర్ణుడు, శకుని కుమారుడు రక్షణలో ఉన్న ఈ సంపన్న భూమిని పాలించు.
భ్రాతౄన్పాలయ విస్రబ్ధం మరుతో వృత్రహా యథా। బాన్ధవాశ్చోపజీవన్తు దేవా ఇవ శతక్రతుమ్
నీ అన్నదమ్ములను నిర్భయంగా రక్షించు, ఇంద్రుడు మరుత్గణులను ఎలా కాపాడాడో అలా. నీ బంధువులు, స్నేహితులు దేవతలు శతక్రతువును ఆధారపడినట్టు నిన్ను ఆధారపడాలి.
బ్రాహ్మణేషు సదా వృత్తిం కుర్వీథాశ్చాప్రమాదతః। బన్ధూనాం సుహృదాం చైవ భవేథాస్త్వం గతిః సదా
బ్రాహ్మణుల పట్ల ఎప్పుడూ శ్రద్ధగా, అప్రమత్తంగా ప్రవర్తించు. బంధువులకు, స్నేహితులకు నీవు ఎప్పుడూ ఆశ్రయం కావాలి.
జ్ఞాతీంశ్చాప్యనుపశ్యేథా విష్ణుర్దేవగణాన్యథా। గురవః పాలనీయాస్తే గచ్ఛ పాలయ మేదినీమ్
నీ బంధువులను విష్ణువు దేవతలను చూసినట్టు గౌరవించు. పెద్దలను రక్షించాలి. పోయి ఈ భూమిని పాలించు.
నన్దయన్సుహృదః సర్వాఞ్శాత్రవాంశ్చావభర్త్సయన్। కణ్ఠే చైనం పరిష్వజ్యగమ్యతామిత్యువాచ హ
నీ స్నేహితులందరిని సంతోషపరచు, శత్రువులను గద్దించు. అతడిని మెడలో కౌగిలించుకుని, 'పో' అని అన్నాడు.