గాణ్డీవధన్వా చ వృకోదరశ్చ సంరమ్భిణావన్తకకాలకల్పౌ। న శేషయేతాం యుధి శత్రుసేనాం శరాన్కిరన్తావనిప్రకాశాన్
గాండీవధారి అర్జునుడు, భీముడు ఇద్దరూ యమధర్మరాజుల్లా ఉగ్రంగా, యుద్ధంలో శత్రు సైన్యాన్ని ఏమీ మిగలకుండా, అగ్నిలా మండే బాణాలతో వర్షం కురిపించగలవారు.
దుర్యోధనః శకునిః సూతపుత్రో దుఃశాసనశ్చాపి సుమన్దచేతాః। మధు ప్రపశ్యన్తి న తు ప్రపాతం వృకోదరం చైవ ధనంజయం చ
దుర్యోధనుడు, శకుని, కర్ణుడు, దుఃశాసనుడు — వీరి మనస్సు మాయలో మునిగి, ముందున్న ప్రమాదాన్ని చూడకుండా, తీపి మాత్రమే చూస్తున్నారు. భీముడు, అర్జునుడు ఉన్నారని కూడా గుర్తించరు.
శుభాశుభం కర్మ నరోహి కృత్వా ప్రతీక్షతేచేత్స ఫలంవిపాకే। సతేన యుజ్యత్యవశః ఫలేన మోక్షః కథం స్యాత్పురుషస్య తస్మాత్
మనిషి మంచి, చెడు పని చేసిన తర్వాత, దాని ఫలితాన్ని ఎదురుచూస్తూ ఉంటే, ఆ ఫలితానికి తప్పక బందిపడతాడు. అలా అయితే, మనిషికి విముక్తి ఎలా కలుగుతుంది?
క్షేత్రే సుకృష్టే హ్యుపితే చ బీజే దేవేచ వర్షత్యృతుకాలయుక్తమ్। న స్యాత్ఫలంతస్య కుతః ప్రసిద్ధి- రన్యత్రదైవాదితి నాస్తి హేతుః
బాగా దున్నిన పొలంలో మంచి విత్తనం వేసి, దేవతలు సకాలంలో వాన కురిపించినా, ఫలం రాకపోతే, దానికి కారణం దైవం తప్ప మరొకటి ఉండదు. అందుకే, దైవం తప్ప కారణం లేదు.
కృతం మతాక్షేణ యథా న సాధు సాధుప్రవృత్తేన చ పాణ్డవేన। మయా చ దుష్పుత్రవశానుగేన కృతః కురూణామయమన్తకాలః
పాశాలో నేను చేసిన పని మంచిది కాదు, పాండవుడు చేసినదీ మంచిది కాదు. నా చెడ్డ కుమారుల మాట విని, నేను కురువంశానికి అంతాన్ని తెచ్చాను.
ధ్రువం ప్రశామ్యత్యసమీరితోఽగ్ని- ర్ధ్రువం ప్రజాస్యత్యుత గర్భిణీ యా। ధ్రువం దినాదౌ రజనీప్రణాశ- స్తథా క్షపాదౌ చ దినప్రణాశః
గాలి లేకపోతే మంట తప్పక ఆగిపోతుంది. గర్భిణీ స్త్రీ తప్పక ప్రసవిస్తుంది. ఉదయానికల్లా రాత్రి ముగుస్తుంది. సాయంత్రానికి పగలు ముగుస్తుంది — ఇవన్నీ నిశ్చయం.
కృతేచ కస్మాన్న పరేచ కుర్యు- ర్దత్తే చ దద్యుః పురుషాః కథంస్విత్। ప్రాప్యార్థకాలం చ భవేదనర్థః కథంచన స్యాదితితత్కుతః స్యాత్
ఇలా చేసిన తర్వాత, మరెవరు కూడా అలాగే చేయరాదని ఏమి ఉంది? ఇచ్చినప్పుడు, మనుషులు ఎందుకు ఇవ్వకూడదు? అవసరమైన సమయం వచ్చినప్పుడు, ఎలాంటి అనర్థం కలుగుతుంది? అలాంటి దుస్థితి ఎక్కడి నుంచి వస్తుంది?
కథం న భిద్యేత న చ స్రవేత న చ ప్రసిచ్యేదితిరక్షితవ్యమ్। అరక్ష్యమాణం శతధా ప్రకీర్యే- ద్భ్రువం న నాశోఽస్తి కృతస్య లోకే
ఇది ఎలా చీలిపోకుండా, ఎలా కారిపోకుండా, ఎలా చెల్లాచెదురుగా పోకుండా ఉండగలదు? అందుకే దీనిని కాపాడాలి. కాపాడకపోతే, ఇది నూరూ విధాలుగా చెదరిపోతుంది. అయినా, ఈ లోకంలో చేసిన మంచి పనికి నాశనం ఉండదు.
గతో హ్యరణ్యాదపిశక్రలోకం ధనంజయః పశయ్త వీర్యమస్య। అస్త్రాణి దివ్యాని చతుర్విధాని జ్ఞాత్వా పునర్లోకమిమం ప్రపన్నః
ధనంజయుడు అరణ్యం నుంచి ఇంద్ర లోకానికి వెళ్లాడు. అతని వీరత్వాన్ని చూడు. అతడు నాలుగు రకాల దివ్యాస్త్రాలు నేర్చుకుని, మళ్లీ ఈ లోకానికి తిరిగి వచ్చాడు.
స్వర్గం హి గత్వా సశరీర ఏవ కో మానుషః పునరాగన్తుమిచ్ఛేత్। అన్యత్రకాలోపహతాననేకా- న్సమీక్షమాణస్తుకురూన్ముమూర్షూన్
శరీరంతోనే స్వర్గానికి వెళ్లినవాడు, మళ్లీ మానవ లోకానికి రావాలని ఎవరు కోరుకుంటారు? కాలం చేత బలహీనమైన అనేక కురువులను చూసి, వారి మరణాన్ని కోరినవాడు తప్ప మరెవ్వరూ రావరు.
ధనుర్గ్రాహశ్చార్జునః సవ్యసాచీ ధనుశ్చ తద్గాణ్డివం భీమవేగమ్। అస్త్రాణి దివ్యాని చ తాని తస్య త్రయస్య తేజః ప్రసహేత కోఽత్ర
అర్జునుడు రెండు చేతులతో విల్లు పట్టేవాడు, అతని వద్ద భయంకరమైన గాండీవం ఉంది, అది భీముని వేగంతో సమానం. అతనికి దివ్యాస్త్రాలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ ముగ్గురి తేజాన్ని ఇక్కడ ఎవరు తట్టుకోగలరు?
నిశమ్య తద్వచనం పార్థివస్య దుర్యోధనం రహితే సౌబలోఽథ। అబోధయత్కర్ణముపేత్య సర్వం స చాప్యహృష్టోఽభవదల్పచేతాః
ఆ రాజు మాటలు విని, సౌబలుడు ఒంటరిగా దుర్యోధనుని దగ్గరకు వెళ్లి, అక్కడ కర్ణుడికి అన్నీ వివరంగా చెప్పాడు. కానీ కర్ణుడు మనసులో ఆనందించలేదు, అతడు విచారంగా ఉన్నాడు.
ధృతరాష్ట్రస్య తద్వాక్యం నిశమ్య శకునిస్తదా। దుర్యోధనమిదం కాలే కర్ణేన సహితోఽబ్రవీత్
ధృతరాష్ట్రుని ఆ మాటలు విని, ఆ సమయంలో శకుని కర్ణునితో కలిసి దుర్యోధనునితో ఇలా అన్నాడు.
ప్రవ్రాజ్య పాణ్డవాన్వీరాన్స్వేన వీర్యేణ భారత। భుఙ్క్ష్వేమాం పృథివీమేకో దివి శమ్బరహాయథా
నీ స్వంత బలంతో వీరమైన పాండవులను వనవాసానికి పంపించావు. ఇప్పుడు, భరత వంశీయుడా, నీవు ఒక్కడే ఈ భూమిని ఆనందంగా పాలించు. ఆకాశంలో శంబరాసురుని సంహరించినవాడిలా ఉండు.
తవాద్యపృథివీ రాజన్నఖిలా సాగరామ్బరా। సపర్వతవనాకారా సహస్థావరజఙ్గమా
రాజా! ఈ రోజు సముద్రంతో చుట్టబడిన మొత్తం భూమి, పర్వతాలు, అడవులు, స్థావరజంగమాలతో సహా నీదే, నీ అన్నదమ్ములతో కలసి నీ అధీనంలో ఉంది.
ప్రాచ్యాశ్చ దాక్షిణాత్యాశ్చ పతీచ్యోదీచ్యవాసినః। కృతాః కరప్రదాః సర్వే రాజానస్తే నారాధిప
ప్రాచ్య, దక్షిణ, పశ్చిమ, ఉత్తర దిశల్లో నివసించే రాజులు అందరూ నీకు పన్ను చెల్లించే వారయ్యారు, నరాధిపుడా!
యా హి సా దీప్యమానేవ పాణ్డవాన్భజతే పురా। సాఽద్యలక్ష్మీస్త్వయా రాజన్నవాప్తా భ్రాతృభిః సహ
ఒకప్పుడు పాండవులను కరుణిస్తూ ప్రకాశంగా వెలిగిన అదృష్టం, రాజా! ఇప్పుడు నీకు, నీ అన్నదమ్ములతో కలిసి లభించింది.
ఇన్ద్రప్రస్థగతే యాం తాం దీప్యమానాం యుధిష్ఠిరే। అపశ్యామ శ్రియం రాజన్సుచిరం శోకకర్శితాః
యుదిష్ఠిరుడు ఇంద్రప్రస్థంలో ఉన్నప్పుడు, ఆ వెలుగుతో నిండిన ఐశ్వర్యాన్ని మేము చాలా కాలం చూశాము, రాజా! అయితే మనం అప్పట్లో దుఃఖంతో నిండిపోయి ఉన్నాము.
సా తు బుద్ధిబలేనేయం రాజ్ఞస్తస్మాత్తథావిధాత్। త్వయాక్షిప్తా మహాబాహో దీప్యమానేవ దృశ్యతే
ఇప్పుడు నీ బుద్ధి బలంతో, మహాబాహువున్న రాజా! అదే ప్రకాశించే ఐశ్వర్యం నీవు స్వాధీనపర్చుకున్నావు, అది నీదిగా కనిపిస్తోంది.
తథైవ తవ రాజేన్ద్రరాజానః పరవీరహన్। శాసనేఽధిష్ఠితాః సర్వేకిం కుర్మ ఇతి వాదినః
అలాగే, రాజేంద్రా! శత్రువులను సంహరించే ఇతర రాజులందరూ నీ ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, 'మేము ఏమి చేయాలి?' అని అడుగుతున్నారు.
తే వయం పృథివీ రాజన్నిఖిలా సాగరామ్బరా। సపర్వతవనా దేవీ సగ్రామనగరాకరా
అందువల్ల, రాజా! మేము సముద్రంతో చుట్టబడిన మొత్తం భూమిని, పర్వతాలు, అడవులు, పట్టణాలు, గ్రామాలు, సైన్యాలతో సహా పొందాము.
నానావనోద్దేశవతీ పత్తనైరుపశోభితా। `నానాజనపదాకీర్ణా స్ఫీతరాష్ట్రా మహాహలా
వివిధ అడవులతో, కోటలతో అలంకరించబడిన భూమి, అనేక జనపదాలతో నిండిపోయి, విస్తారమైన రాజ్యాలు, సమృద్ధిగా పంటలతో ఉంది.
నన్ద్యమానో ద్విజై రాజన్భాసి నక్షత్రరాడివ। పౌరుషాద్దివి దేవేషు భ్రాజసే రశ్మివానివ
రాజా! ద్విజులచే సత్కరింపబడుతూ, నక్షత్రాధిపతిలా ప్రకాశిస్తున్నావు. దేవతల్లో నీ పరాక్రమంతో, ప్రకాశవంతమైన సూర్యుడిలా వెలుగుతున్నావు.
రుద్రైరివ యమో రాజా మరుద్భిరివ వాసవః। కురుభిస్త్వం వృతో రాజన్భాసి నక్షత్రరాడివ
రుద్రులలో యముడు లాగా, మరుతులలో ఇంద్రుడు లాగా, కురువులలో నీవు నీ బంధువులతో చుట్టుముట్టబడి, నక్షత్రాధిపతిలా ప్రకాశిస్తున్నావు, రాజా!
యైః స్మ తే నాద్రియేతాజ్ఞా న చ యే శాసనే స్థితాః। పశ్యామస్తాఞ్శ్రియా హీనాన్పాణ్డవాన్వనవాసినః
మీరు ఎప్పుడో మాట వినని, మీ అధికారాన్ని అంగీకరించని వారు ఎవరో తెలుసా? ఇప్పుడు ఆ పాండవులు ఐశ్వర్యం కోల్పోయి అడవిలో నివసిస్తున్నారు. చూడండి.
శ్రూయతే హి మహారాజసరో ద్వైతవనం ప్రతి। వసన్తః పాణ్డవాః సార్ధం బ్రాహ్మణైర్వనవాసిభిః
మహారాజా, పాండవులు బ్రాహ్మణులు మరియు ఇతర అడవిలో నివసించే వారితో కలిసి ద్వైతవనంలో ఉంటున్నారని వినిపిస్తోంది.
సప్రయాహి మహారాజ శ్రియా పరమయా యుతః। తాపయన్పాణ్డుపుత్రాంస్త్వం రశ్మివానివ తేజసా
మహారాజా, మీరు గొప్ప ఐశ్వర్యంతో బయలుదేరి, మీ తేజస్సుతో పాండుపుత్రులను ఎండ వేడి వేసినట్టు బాధించండి.
స్తితోరాజ్యేఽచ్యుతాన్రాజ్యాచ్ఛియాహీనాఞ్ఛ్రియావృతః అసమృద్ధాన్సమృద్ధార్థః పశ్య పాణ్డుసుతాన్నృప
మీరు రాజ్యంలో స్థిరంగా, ఐశ్వర్యంతో ఉండగా, పాండవులు ఐశ్వర్యం లేకుండా ఉన్నారు. నరపతి, మీరు సుఖంగా ఉండగా వారు దుర్భాగ్యంతో ఉన్నారు. చూడండి.
మహాభిజనసంపన్నం భద్రే మహతి సంస్థితమ్। పాణ్డవాస్త్వాఽభివీక్షన్తు యయాతిమివ నాహుషాం
భద్రే, గొప్ప వంశానికి చెందిన, ఎప్పుడో మహిమాన్వితులైన ఆ పాండవులు ఇప్పుడు నాహుషుని సంతానమై యయాతిని చూసినట్టు మిమ్మల్ని చూస్తారు.
యాం శ్రియం సుహృదశ్చైవ దుర్హృదశ్చ విశాంపతే। పశ్యన్తి పౌరుషైర్దీప్తాం సా సమర్థా భవత్యుత
రాజా, స్నేహితులు, శత్రువులు అందరూ పురుషార్థంతో ప్రకాశించే ఆ ఐశ్వర్యాన్ని చూస్తారు. అలాంటి ఐశ్వర్యమే నిజంగా ఫలించేది.