పృష్ఠతోవిజయస్యాపి యాతి రుద్రస్య పట్టసః। గదాముసలశక్త్యాద్యైర్వృతః ప్రహరణోత్తమైః
విజయా వెనుక రుద్రుని ఖడ్గం, గొప్ప ఆయుధాలైన గదలు, ముసలలు, శక్తులు మొదలైన వాటి మధ్యలో, ముందుకు సాగుతుంది.
పట్టసం త్వన్వగాద్రాజంశ్ఛత్రం రౌద్రం మహాప్రభమ్। కమణ్డలుశ్చాప్యను తం మహర్షిగణసేవితః
ఓ రాజా! ఆ ఖడ్గం రుద్రుని రాజచత్రం వెనుక వెలుగుతో మెరిసుతూ వెళ్తుంది. దాని తరువాత మహర్షులు సేవించే కమండలువూ వెళ్తుంది.
తస్య దక్షిణతో భాతి దణ్డో గచ్ఛఞ్శ్రియా వృతః। భృగ్వఙ్గిరోభిః సహితో దైధతైశ్చానుపూజితః
ఆయన కుడివైపున దండం మహిమతో మెరిసుతూ, భృగువులు, అంగిరసులు, ఇతర ద్విజులతో కలిసి, పూజలు అందుకుంటూ ముందుకు సాగుతుంది.
ఏషాం తు పృష్ఠతో రుద్రో విమలే స్యన్దనే స్థితః। యాతి సంహర్షయన్సర్వాంస్తేజసా త్రిదివౌకసః
వీటన్నిటి వెనుక రుద్రుడు తానే ఒక వెలుగు మయమైన రథంపై నిలబడి, తన తేజంతో ఆకాశవాసులను ఆనందింపజేస్తూ వెళ్తున్నాడు.
ఋషయశ్చాపి దేవాశ్చ గన్ధర్వా భుజగాస్తథా। నద్యో హ్రదాఃసముద్రాశ్చతథైవాప్సరసాం గణాః
ఋషులు, దేవతలు, గంధర్వులు, నాగులు, నదులు, సరస్సులు, సముద్రాలు, అప్సరసల గణాలు కూడా వెనుక అనుసరిస్తున్నారు.
నక్షత్రాణి గ్రహాశ్చైవదేవానాం శిశవశ్చ యే। స్త్రియశ్చ వివిధాకారా యాన్తి రుద్రస్య పృష్ఠతః
నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, దేవతల పిల్లలు, వివిధ రూపాల మహిళలు—all రుద్రుని వెనుక వెళ్తున్నారు.
సృజన్త్యః పుష్పవర్షాణి చారురూపా వరాఙ్గనాః। పర్జన్యశ్చాప్యనుయయౌ నమస్కృత్య పినాకినమ్
అందమైన వనితలు పుష్పవర్షం కురిపిస్తూ వెళ్తారు. పినాకిని నమస్కరించి వర్షదేవుడు కూడా వెనుక అనుసరిస్తాడు.
ఛత్రం చ పాణ్డురం సోమస్తస్య మూర్ధన్యధారయత్। చామరే చాపి వాయుశ్చ గృహీత్వాఽగ్నిశ్చ ధిష్ఠితౌ
సోముడు ఆయన తలపై తెల్లటి ఛత్రాన్ని ఉంచాడు. వాయువు, అగ్ని ఇద్దరూ చామరాలు పట్టుకుని నిలబడ్డారు.
శక్రశ్చ పృష్ఠతస్తస్య యాతి రాజఞ్ఛ్రియా వృతః। సహరాజర్షిభిః సర్వైః స్తువానో వృషకేతనమ్
ఇంద్రుడు మహిమతో అలంకరించబడి, రాజర్షులతో కలిసి వృషధ్వజుడిని స్తుతిస్తూ వెనుక అనుసరిస్తున్నాడు.
గౌరీ విద్యాఽథ గాన్ధారీ కేశినీ మిత్రసాహ్వయా। సావిత్ర్యా సహ సర్వాస్తాః పార్వత్యా యాన్తి పృష్ఠతః
గౌరీ, విద్య, గాంధారి, కేశిని, మిత్రసాహ్వయా, సావిత్రి, పార్వతి—ఇవన్నీ కలిసి వెనుక వెళ్తున్నారు.
తత్ర విద్యాగణాః సర్వేయే కేచిత్కవిభిః స్మృతాః। తస్య కుర్వన్తి వచనం సేన్ద్రా దేవాశ్చమూముఖే
అక్కడ కవులు చెప్పిన అన్ని విద్యా గణాలు ఆయన ఆజ్ఞను పాటిస్తాయి. ఇంద్రుడు సహా దేవతలు సేన ముందు నిలబడి ఉంటారు.
గృహీత్వా తు పతాకాం వై యాత్యగ్రే రాక్షసో గ్రహః। వ్యాపృతస్తు శ్మశానే యో నిత్యం రుద్రస్ వై సఖా। పిఙ్గలో నామ యక్షేన్ద్రో లోకస్యానన్దదాయకః
శ్మశానంలో ఎల్లప్పుడూ రుద్రునికి స్నేహితుడైన రాక్షసుడు, యక్షేంద్రుడైన పింగళుడు, లోకానికి ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడు, జెండా పట్టుకుని ముందుగా వెళ్తున్నాడు.
ఏబిశ్చ సహితో దేవస్తత్రయాతి యథాసుఖమ్। అగ్రతః పృష్ఠతస్చైవం న హి తస్య గతిర్ధ్రువా
వీళ్లందరితో కలిసి ఆ దేవుడు తన ఇష్టానుసారం ముందూ వెనుకా వెళ్తాడు. ఆయనకు ఎప్పుడూ ఒకే దారి ఉండదు.
రుద్రం సత్కర్మభిర్మర్త్యాః పూజయన్తీహ దైవతమ్। శివమిత్యేవ యం ప్రాహురీశం రుద్రం పినాకినమ్
ఇక్కడ మానవులు శుభకార్యాలతో రుద్రుని, శివుడని, ఈశ్వరుడని, పినాకిని అని పిలిచే దేవుని పూజిస్తారు.
ఏవం సర్వే సురగణాస్తదా వై ప్రీతమానసాః'। భావైస్తు వివిధాకారైః పూజయన్తి మహేశ్వరమ్
అలా అన్ని దేవతా గణాలు, హర్షంతో, భిన్నమైన విధాల భక్తితో మహేశ్వరుని పూజిస్తున్నారు.
కదేవసేనాపతిస్త్వం దేవసేనాభిరావృతః। అనుదచ్ఛతి దేవేశం బ్రహ్మణ్యః కృత్తికాసుతః
నీవు దేవసేనల అధిపతివై, దేవతలతో చుట్టుముట్టబడి, కృత్తికా కుమారుడవై, ధర్మాన్ని పాటిస్తూ దేవేంద్రుని అనుసరిస్తున్నావు.
అథాబ్రవీన్మహాసేనం మహాదేవో బృహద్వచః। సప్తమం మారుతస్కన్ధం రక్ష నిత్యమతన్ద్రితః
అప్పుడు మహాదేవుడు మహాసేనునికి ఇలా అన్నాడు: "ఏడు మారు దళాల్లో ఏడవ దళాన్ని ఎప్పుడూ అలసట లేకుండా రక్షించు."
సప్తమం మారుతస్కన్ధం పాలయిష్యామ్యహం ప్రభో। యదన్యదపి మే కార్యం దేవ తద్వద మాచిరమ్
"ప్రభూ! నేను ఏడవ మారు దళాన్ని కాపాడుతాను. దేవా! నాకు ఇంకేమైనా చేయవలసిన పని ఉంటే త్వరగా చెప్పండి."
కార్యేష్వహం త్వయా పుత్ర సంద్రష్టవ్యః సదైవ హి। దర్శనాన్మమ భక్త్యా చ శ్రేయః పరమవాప్స్యసి
నా కుమారుడా, నీవు చేసే ప్రతి పనిలో నన్ను ఎప్పుడూ గుర్తు పెట్టుకోవాలి. నన్ను దర్శించటం, నాకు భక్తిగా ఉండటం వల్ల నీవు పరమ శ్రేయస్సు పొందుతావు.
ఇత్యుక్త్వా విససర్జైనం పరిష్యజ్య మహేశ్వరః। `స్కన్దం సహోమయా ప్రీతో జ్వలన్తమివ తేజసా
ఇలా చెప్పి, మహేశ్వరుడు ఆనందంగా ఉమాదేవితో కలిసి తేజస్సుతో ప్రకాశించే స్కందుని విడిచిపెట్టాడు.
విసర్జితే తతః స్కన్దే బభూవౌత్పాతికం మహత్। సహసైవ మహారాజదేవాన్సర్వాన్ప్రమోహయత్
అప్పుడు స్కందుడు విడిపోవగానే, ఓ మహారాజా, ఒక పెద్ద అపశకునం అకస్మాత్తుగా కలిగి, అందరు దేవతలను మోహింపజేసింది.
జజ్వాల స్వం సనక్షత్రం ప్రమూఢం భువనం భృశమ్। చచాల వ్యనదచ్చోర్వీ తమోభూతం జగత్ప్రభో
ఆయన నక్షత్రం మంటలు చిమ్మింది, లోకమంతా గందరగోళంగా మారింది; భూమి కంపించింది, గర్జించింది, జగత్తంతా చీకటిలో మునిగిపోయింది, ప్రభూ.
తతస్తద్దారుణం దృష్ట్వా క్షుభితః శంకరస్తదా। ఉమా చైవమహాభాగ దేవాశ్చ సమహర్షయః
ఆ భయంకరమైన దృశ్యం చూసి శంకరుడు, మహాభాగ్యవంతురాలు ఉమాదేవి, దేవతలు, మహర్షులు అందరూ కలవరపడ్డారు.
తతస్తేషు ప్రమూఢేషు పర్వతామ్బుదసన్నిభమ్। నానాప్రహరణం ఘోరమదృశ్యత మహద్బలమ్
అందరూ అయోమయంగా ఉన్నప్పుడు, కొండ మేఘంలా కనిపించే, భయంకరమైన ఆయుధాలతో కూడిన గొప్ప సైన్యం ప్రత్యక్షమైంది.
తద్వై ఘోరమసఙ్ఖ్యేయం గర్జచ్చ వివిధా గిరః। అభ్యద్రవద్రణఏ దేవాన్భగవన్తం చ శంకరమ్
ఆ భయంకరమైన, లెక్కలేనంత పెద్ద సైన్యం అనేక రకాల గర్జనలతో దేవతలపై, భగవంతుడైన శంకరుడిపై యుద్ధంలో దూసుకొచ్చింది.
తైర్విసృష్టాన్యనీకేషు బాణజాలాన్యనేకశః। పర్వతాశ్చ శతఘ్న్యశ్చ ప్రాసాసిపరిఘా గదాః
వారి వలయాల నుండి అనేక బాణాల వర్షం, కొండలు, శతఘ్నులు, కత్తులు, కుఠారాలు, గొడ్డళ్లూ, ముసల్లు విసిరారు.
నిపతద్భిశ్చ తైర్ఘోరైర్దేవానీకం మహాయుధైః। క్షణేన వ్యద్రవత్సర్వం విముఖం చాప్యదృశ్యత
ఆ భయంకరమైన ఆయుధాలు పడటంతో దేవతల సైన్యం ఒక్కసారిగా చిత్తవతిలై, వెనక్కు తిరిగి పారిపోతున్నట్టు కనిపించింది.
నికృత్తయోధనాగాశ్వం కృత్తాయుధమహారథమ్। దానవైరర్దితం సైన్యం దేవానాం విముఖం బభౌ
యోధులు, ఏనుగులు, గుఱ్ఱాలు నశించగా, ఆయుధాలు, రథాలు ధ్వంసమై, దానవులు హింసించగా దేవతల సైన్యం వెనుదిరిగి పారిపోతున్నట్టు కనిపించింది.
అసురైర్వధ్యమానం తత్పావకైరివ కాననమ్। అపతద్దగ్ధభూయిష్ఠం మహాద్రుమవనం తథా
అసురులు దాడిచేయగా, అగ్నిలో కాలిపోతున్న అడవిలా, గొప్ప వృక్షవనం ఎక్కువగా దగ్ధమై నేలకొరిగింది.
తే విభిన్నశిరోదేహాః ప్రాద్రవన్తో దివౌకసః। న నాథమధిగచ్ఛన్తి వధ్యమానా మహారణే
తలలు, శరీరాలు విరిగిపడి, ఆ దేవతలు యుద్ధంలో హతమవుతూ పరుగు తీశారు; వారికి ఎవరూ రక్షకుడు కనిపించలేదు.