భృగ్వఙ్గిరాదిభిర్భూయస్తపసోత్థాపితస్తదా। భృశం జజ్వాల తేజస్వీ తపసాఽఽప్యాధితః శిఖీ
ఆ సమయంలో భృగువు, అంగిరసు మొదలైనవారి తపస్సు వల్ల అతడు మళ్లీ ఉద్భవించి, తపస్సు ద్వారా అగ్నికాంతులతో ప్రకాశించాడు.
దృష్ట్వా ఋషీనభయాచ్చాపి ప్రవివేశ మహార్ణవమ్। తస్మిన్నష్టే జగద్భీతమథర్వాణమథాశ్రితమ్। అర్చయామాసురేవైనమథర్వాణం సురాదయః
ఋషులను చూసి భయంతో అతడు మహాసముద్రంలోకి వెళ్లిపోయాడు. అప్పుడు అతడు కనబడకపోవడంతో లోకమంతా భయపడింది. అథర్వణుని నాయకత్వంలో దేవతలు అతనిని ఆరాధించారు.
అథర్వాణం శ్రితాఁల్లోకానాత్మన్యాలోచ్య పావకః। మిషతాం సర్వభూతానామున్మమజ్జ మహార్ణవాత్
అథర్వణుని ఆశ్రయించిన లోకాలను ఆలోచించిన పవకుడు, అన్ని జీవులు చూస్తుండగా మహాసముద్రం నుండి బయటకు వచ్చాడు.
ఏవమగ్నిర్భగవతా నష్టః పూర్వమథర్వణా। ఆహూతః సర్వూతానాం హవ్యం వహతి సర్వదా
ఇలా, ముందు అథర్వణుని వల్ల అగ్ని కనబడకుండా పోయాడు. ఇప్పుడు అన్ని జీవులు పిలిస్తే, ఎప్పుడూ హవిస్సును మోయడం కొనసాగిస్తున్నాడు.
ఏవం త్వజనయద్ధిష్ణ్యాన్వేదోక్తాన్విబుధాన్బహూన్। విచరన్వివిధాన్దేశాన్భ్రమమాణస్తు తత్ర వై
అలా వేదాలలో చెప్పినట్టు, అతడు అనేక యజ్ఞాగ్నులను సృష్టించాడు. వివిధ ప్రాంతాల్లో తిరుగుతూ, ఎప్పుడూ కదులుతూ ఉన్నాడు.
సిన్ధువర్జ్యాః పఞ్చ నద్యో దేవికాఽథ సరస్వతీ। గఙ్గా చ శతకుమ్భా చ సరయూ గణ్డసాహ్వయా
సింధు నదిని తప్ప, ఐదు నదులు ప్రసిద్ధి గాంచాయి: దేవికా, సరస్వతి, గంగా, శతకుంభా, గండసాహ్వయ అనే సరయూ.
చర్మణ్వతీ మహీ చైవ మేధ్యా మేధాసృతిస్తదా। ఇరావతీ వేత్రవతీ నద్యతిస్రోఽథ కౌశికీ
చర్మణ్వతీ, మహీ, మేధ్యా, మేధాసృతి, ఇరావతీ, వేత్రవతీ అనే నదులు, అలాగే కౌశికీ కూడా ఉన్నాయి.
తమసా నర్మదా చైవ నదీ గోదావరీ తథా। వేణ్ణా ప్రవేణీ భీమా చ మరుదా చైవ భారత
తమసా, నర్మదా, గోదావరీ, వేణ్ణా, ప్రవేణీ, భీమా, మరుదా అనే నదులు కూడా, ఓ భారతా.
భారతీ సుప్రయోగా చ కావేరీ మజ్జురా తథా। తుఙ్గవేణా కృష్ణవేణా కపిలా శోణ ఏవ చ
భారతీ, సుప్రయోగా, కావేరీ, మజ్జురా, తుంగవేణా, కృష్ణవేణా, కపిలా, శోణా అనే నదులు కూడా ఉన్నాయి.
ఏతా నద్యస్తు ధిష్ణ్యానాం మాతరో యాః ప్రకీర్తితాః
ఈ నదులన్నీ ధిష్ణ్యాలకి తల్లులుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.
అద్భుతస్య ప్రియా భార్యా తస్యాః పుత్రో విడూరథః। యావన్తః పావకాః ప్రోక్తాః సోమాస్తావన్త ఏవ తు
అద్భుతా ఆయన ప్రియ భార్య, ఆమె కుమారుడు విడూరథుడు. ఎంతమంది అగ్నులు ఉన్నారో, అంతే మంది సోములు కూడా ఉన్నారు.
అత్రేశ్చాప్యన్వయే జాతా బ్రహ్మణో మానసాః ప్రజాః। అగ్నిః పుత్రాన్స్రష్టుకామస్తానేవాత్మన్యధారయత్
అత్రి వంశంలో బ్రహ్మదేవుని మనసులో పుట్టిన సంతానమూ జన్మించింది. అగ్ని దేవుడు తనకు కుమారులను కలిగించాలనే కోరికతో వారిని తనలోనే ఉంచుకున్నాడు.
తస్య తద్బ్రహ్మణః కాయాన్నిర్హరన్తి హుతాశనాః। ఏవమేతే మహాత్మానః కీర్తితాస్తేఽగ్నయో యథా
ఆ బ్రహ్మదేవుని శరీరం నుండి అగ్నులు బయలుదేరారు. ఈ విధంగా ఈ మహాత్ములు, అగ్నులు ఎలా ఉన్నారో వివరించబడింది.
అప్రమేయా యథోత్పన్నాః శ్రీమన్తస్తిమిరాపహాః। అద్భుతస్త తు మాహాత్మ్యం యథా వేదేషు కీర్తితమ్
వారు కొలవలేని వారు, ప్రకాశవంతులు, అంధకారాన్ని తొలగించేవారు. అద్భుతుని మహిమ వేదాలలో ఎలా చెప్పబడిందో అలాగే ప్రసిద్ధి చెందింది.
తాదృశం విద్ధి సర్వేషామేకో హ్యేషు హుతాశనః। ఏక ఏవైష భగవాన్విజ్ఞేయః ప్రథమోఽఙ్గిరాః
ఈ అందరిలో నిజంగా ఒకే ఒక అగ్ని ఉన్నాడు అని తెలుసుకో. ఆయనే భగవంతుడు, మొదటి అంగిరసుడు అని గ్రహించాలి.
బహుధా నిఃసృతః కాయాజ్జ్యోతిష్టోమః క్రతుర్వథా। ఇత్యేష వంశః సుమహానగ్నీనాం కీర్తితో మయా। పావకో వివిధైర్మన్త్రైర్హవ్యం వహతి దేహినామ్
ఆయన శరీరం నుండి అనేక రూపాల్లో వెలువడినా, జ్యోతిష్టోమాది యజ్ఞాల రూపంలో కనిపించినా, అగ్నుల వంశాన్ని నేను వివరించాను. పావకుడు వివిధ మంత్రాలతో జీవుల హవ్యాన్ని తీసుకెళ్తాడు.
అగ్నీనాం వివిధా వంశాః కీర్తితాస్తే మయాఽనఘ। శుణు జన్మ తు కౌరవ్య కార్తికేయస్ ధీమతః
ఓ నిర్దోషుడా, అగ్నుల వివిధ వంశాలను నేను చెప్పాను. ఇప్పుడు, ఓ కౌరవుడు, ధీమంతుడైన కార్తికేయుని జన్మకథను విను.
అద్భుతస్యాద్భుతం పుత్రం ప్రవక్ష్యామ్యమితౌజసమ్। జాతం సప్తర్షిభార్యాభిర్బ్రహ్మణ్యం కీర్తివర్ధనమ్
అద్భుతునికి అద్భుతమైన, అపారశక్తి కలిగిన కుమారుడి గురించి చెబుతాను. ఆయన సప్తర్షుల భార్యల ద్వారా జన్మించి, బ్రహ్మవేత్తగా, కీర్తిని పెంచేవాడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
దేవాసురాః పురా యత్తా వినిఘ్నన్తః పరస్పరమ్। తత్రాజయన్సదా దేవాన్దానవా ఘోరరూపిణః
పూర్వకాలంలో దేవతలు, అసురులు పరస్పరం నాశనం చేయాలని యత్నించినప్పుడు, భయంకరమైన రూపాలున్న దానవులు దేవతలను ఎప్పుడూ ఓడించేవారు.
వధ్యమానం బలం దృష్ట్వా బహుశస్తైః పురందరః। స సైన్యనాయకార్థాయ చిన్తయామాస వాసవః
తన సైన్యం వారిచేత ఎన్నోసార్లు నాశనం అవుతున్నదాన్ని చూసిన పురందరుడు, సైన్యానికి నాయకుడిని నియమించాలనే ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.
దేవసేనాం దానవైర్హి భగ్నాం దృష్ట్వా మహాబలః। పాలయేద్వీర్యమాశ్రిత్య స జ్ఞేయః పురుషో మయా
దానవులు దేవసేనను నాశనం చేసిన దాన్ని చూసి, ఆ మహాబలుడు తన శక్తిని ఆధారంగా చేసుకొని, 'ఇలాంటి మనిషిని నేను తెలుసుకోవాలి' అని భావించాడు.
స శైలం మానసం గత్వా ధ్యాయన్నర్థమిమం భృశమ్। శుశ్రావార్తస్వరం ఘోరమథ ముక్తం స్త్రియా తదా
ఆయన మానస శైలానికి వెళ్లి, ఈ విషయాన్ని తీవ్రంగా ధ్యానిస్తూ ఉండగా, అక్కడ ఒక మహిళ భయంకరమైన, బాధతో కూడిన అరుపు వేయడాన్ని విన్నాడు.
అభిధావతు మాం కశ్చిత్పురుషస్త్రాతు చైవ హ। పతిం చ మే ప్రదిశతు స్వయం వా పతిరస్తు మే
'ఎవరైనా వచ్చి నన్ను రక్షించండి! ఎవరో నా భర్తను చూపించండి, లేదా నాకు భర్తను దొరకజేయండి!' అని ఆ మహిళ అరిచింది.
పురందరస్తు తామాహ మా భైర్నాస్తి భయం తవ। ఏవముక్త్వా తతోఽపశ్యత్కేశినం స్థితమగ్రతః
అప్పుడు పురందరుడు ఆమెతో, 'భయపడవద్దు, నీకు ఎలాంటి ప్రమాదం లేదు' అని చెప్పాడు. అలా చెప్పిన వెంటనే, తన ముందు కేశిని నిలబడి ఉన్నాడని చూశాడు.
కిరీటినం గదాపాణిం ధాతుమన్తమివాచలమ్। హస్తే గృహీత్వా కన్యాం తామథైనం వాసవోఽబ్రవీత్
కిరీటాన్ని ధరించినవాడు, చేతిలో గదను పట్టుకున్నవాడు, లోహపర్వతంలా అచంచలంగా ఉన్న వాడిని, ఆ యువతిని చేతిలో పట్టుకుని, వాసవుడు ఇలా అన్నాడు.
అనార్యకర్మన్కస్మాత్త్వమిమాం కన్యాం జిహీర్షసి। వజ్రిణం మాంవిజానీహి విరమాస్యాః ప్రబాధనాత్
నీతి మార్గాన్ని విడిచిపోయినవాడా, నువ్వు ఈ యువతిని ఎందుకు తీసుకెళ్లాలని ఆశిస్తున్నావు? నేను వజ్రాయుధుడిని అని తెలుసుకో. ఆమెను ఇబ్బంది పెట్టడం ఆపు.
విసృజస్వ త్వమేవైనాం శక్రైషా ప్రార్థితా మయా। క్షమం తేజీవతో గనతుం స్వపురం పాకశాసన
వెంటనే ఆమెను విడిచిపెట్టు. శక్రుడా, ఆమెను నేను కోరుకున్నాను. నీవు అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, నీ స్వస్థలానికి తిరిగి వెళ్లడం మంచిది, వృత్రాసురుని సంహారకుడా.
ఏవముక్త్వా గదాం కేశీ చిక్షేపేన్ద్రవధాయ వై। తామాపతన్తీం చిచ్ఛేద మధ్యే వజ్రేణ వాసవః
ఇలా చెప్పి, కేశి తన గదను ఇంద్రుని సంహారానికి విసిరాడు. కానీ వాసవుడు ఆ వస్తువును మధ్యలోనే వజ్రాయుధంతో చీల్చేశాడు.
అథాస్య శైలశిఖరం కేశీ క్రుద్ధో వ్యవాసృజత్। `మహామేఘప్రతీకాశం చలత్పావకసంకులమ్
అప్పుడే కోపంతో కేశి, మేఘంలా కనిపించే, అగ్నితో నిండిన ఒక పర్వతశిఖరాన్ని విసిరాడు.
తదాపన్తతం సంప్రేక్ష్య శైలశృఙ్గం శతక్రతుః। బిభేద రాజన్వజ్రేణ భువి తన్నిపపాత హ
ఓ రాజా, ఆ పర్వతశిఖరం వేగంగా తనవైపు వస్తున్నదాన్ని చూసిన శతక్రతువు, దానిని వజ్రాయుధంతో చీల్చాడు. అది భూమిపై పడిపోయింది.