[స వహ్నిః ప్రథమో నిత్యం దేవైరన్విష్యతే ప్రభుః]। ఆయాన్తం నియతం దృష్ట్వాప్రవివేశార్ణవం భయాత్
ఆ అగ్ని దేవతలు ఎప్పుడూ కోరుకునే మొదటి అగ్ని. అతడిని ధృడంగా వస్తున్నట్టు చూసి, భయంతో సముద్రంలోకి ప్రవేశించాడు.
దేవాస్తం నాధిగచ్ఛన్తి మార్గమాణా యథాతథమ్। దృష్ట్వా త్వగ్నిరథర్వాణం తతో వచనమబ్రవీత్
దేవతలు అన్ని విధాలుగా వెతికినా అతడిని కనుగొనలేకపోయారు. కానీ అథర్వణుని చూసిన అగ్ని ఇలా అన్నాడు.
దేవానాం వహ హవ్యం త్వమహం వీర సుదుర్బలః। అథ త్వం గచ్ఛ మధ్వక్షం ప్రియమేతత్కురుష్వ మే
ఓ వీరా! నేను దేవతల హవిస్సును మోయడానికి బలహీనుడిని. కాబట్టి నువ్వు తేనె ఉన్న చోటికి వెళ్లి నాకు ఈ ఉపకారం చేయు.
ప్రేష్య చాగ్నిరథర్వాణమన్యం దేశం తతోఽగమత్। మత్స్యాస్తస్య సమాచఖ్యుః క్రుద్ధస్తానగ్నిరబ్రవీత్। భక్ష్యా వై వివిధైర్భావైర్భవిష్యథ శరీరిణామ్
అగ్ని అథర్వణుని పంపి, తాను మరో చోటికి వెళ్లాడు. అక్కడ చేపలు అతని గురించి చెప్పారు. అగ్ని కోపంతో, "మీరు భిన్నమైన రూపాల్లో శరీరధారులకు ఆహారంగా మారతారు" అని అన్నాడు.
అథర్వాణం తథా చాపి హవ్యవాహోఽబ్రవీద్వచః
అలాగే, హవిస్సు మోయువాడు అథర్వణునితో కూడా మాటలు చెప్పాడు.
అనునీయమానో హి భృశం దేవవాక్యాన్వితేన సః। నైచ్ఛద్వోఢుం హవి సర్వం శరీరం చాపి సోఽత్యజత్
దేవతల మాటలు వినిపించినా, అతడు హవిస్సంతా మోయాలని ఇష్టపడలేదు. అందుకే తన శరీరాన్ని విడిచిపెట్టాడు.
స తచ్ఛరీరం సంత్యజ్య ప్రవివేశ ధరాం తదా। భూమిం స్పృష్ట్వాఽసృజద్భ్రాతూన్పృథక్పృథగతీవ హి
తన శరీరాన్ని వదిలి భూమిలోకి ప్రవేశించాడు. భూమిని తాకి, వేర్వేరు మార్గాల్లో వెళ్లే సోదరులను సృష్టించాడు.
ఆస్యాత్సుగన్ధం తేజశ్చ అస్థిభ్యో దేవదారు చ। శ్లేష్మణః స్ఫాటికం తస్ పిత్తాన్మారకతం తథా
అతని నోటి నుండి సువాసన, తేజస్సు; ఎముకల నుండి దేవతలకు గంధపు చెక్క; శ్లేష్మం నుండి స్ఫటికం; పిత్తం నుండి పచ్చ రత్నం పుట్టాయి.
వాతాత్కృష్ణాయసం తస్య త్రిభిరేతైర్బహు ప్రజాః। త్వచస్తస్యాభ్రపటలం స్నాయుజం చాపి విద్రుమమ్
వాయువుతో నల్ల ఇనుము, ఈ మూడింటి ద్వారా ఎన్నో జీవులు; చర్మం నుండి మేఘాలు, నరాల నుండి పద్మరాగం ఉత్పన్నమయ్యాయి.
శరీరాస్థివిధాశ్చాన్యే ధాతవోఽస్యాభవన్నృప। ఏవం కృత్వా శరీరం చ పరమే తపసి స్థితః
ఇంకా అతని శరీరంలోని ఇతర భాగాలు వేర్వేరు లోహాలుగా మారాయి. ఇలా శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి, అతడు పరమ తపస్సులో నిలిచాడు.
భృగ్వఙ్గిరాదిభిర్భూయస్తపసోత్థాపితస్తదా। భృశం జజ్వాల తేజస్వీ తపసాఽఽప్యాధితః శిఖీ
ఆ సమయంలో భృగువు, అంగిరసు మొదలైనవారి తపస్సు వల్ల అతడు మళ్లీ ఉద్భవించి, తపస్సు ద్వారా అగ్నికాంతులతో ప్రకాశించాడు.
దృష్ట్వా ఋషీనభయాచ్చాపి ప్రవివేశ మహార్ణవమ్। తస్మిన్నష్టే జగద్భీతమథర్వాణమథాశ్రితమ్। అర్చయామాసురేవైనమథర్వాణం సురాదయః
ఋషులను చూసి భయంతో అతడు మహాసముద్రంలోకి వెళ్లిపోయాడు. అప్పుడు అతడు కనబడకపోవడంతో లోకమంతా భయపడింది. అథర్వణుని నాయకత్వంలో దేవతలు అతనిని ఆరాధించారు.
అథర్వాణం శ్రితాఁల్లోకానాత్మన్యాలోచ్య పావకః। మిషతాం సర్వభూతానామున్మమజ్జ మహార్ణవాత్
అథర్వణుని ఆశ్రయించిన లోకాలను ఆలోచించిన పవకుడు, అన్ని జీవులు చూస్తుండగా మహాసముద్రం నుండి బయటకు వచ్చాడు.
ఏవమగ్నిర్భగవతా నష్టః పూర్వమథర్వణా। ఆహూతః సర్వూతానాం హవ్యం వహతి సర్వదా
ఇలా, ముందు అథర్వణుని వల్ల అగ్ని కనబడకుండా పోయాడు. ఇప్పుడు అన్ని జీవులు పిలిస్తే, ఎప్పుడూ హవిస్సును మోయడం కొనసాగిస్తున్నాడు.
ఏవం త్వజనయద్ధిష్ణ్యాన్వేదోక్తాన్విబుధాన్బహూన్। విచరన్వివిధాన్దేశాన్భ్రమమాణస్తు తత్ర వై
అలా వేదాలలో చెప్పినట్టు, అతడు అనేక యజ్ఞాగ్నులను సృష్టించాడు. వివిధ ప్రాంతాల్లో తిరుగుతూ, ఎప్పుడూ కదులుతూ ఉన్నాడు.
సిన్ధువర్జ్యాః పఞ్చ నద్యో దేవికాఽథ సరస్వతీ। గఙ్గా చ శతకుమ్భా చ సరయూ గణ్డసాహ్వయా
సింధు నదిని తప్ప, ఐదు నదులు ప్రసిద్ధి గాంచాయి: దేవికా, సరస్వతి, గంగా, శతకుంభా, గండసాహ్వయ అనే సరయూ.
చర్మణ్వతీ మహీ చైవ మేధ్యా మేధాసృతిస్తదా। ఇరావతీ వేత్రవతీ నద్యతిస్రోఽథ కౌశికీ
చర్మణ్వతీ, మహీ, మేధ్యా, మేధాసృతి, ఇరావతీ, వేత్రవతీ అనే నదులు, అలాగే కౌశికీ కూడా ఉన్నాయి.
తమసా నర్మదా చైవ నదీ గోదావరీ తథా। వేణ్ణా ప్రవేణీ భీమా చ మరుదా చైవ భారత
తమసా, నర్మదా, గోదావరీ, వేణ్ణా, ప్రవేణీ, భీమా, మరుదా అనే నదులు కూడా, ఓ భారతా.
భారతీ సుప్రయోగా చ కావేరీ మజ్జురా తథా। తుఙ్గవేణా కృష్ణవేణా కపిలా శోణ ఏవ చ
భారతీ, సుప్రయోగా, కావేరీ, మజ్జురా, తుంగవేణా, కృష్ణవేణా, కపిలా, శోణా అనే నదులు కూడా ఉన్నాయి.
ఏతా నద్యస్తు ధిష్ణ్యానాం మాతరో యాః ప్రకీర్తితాః
ఈ నదులన్నీ ధిష్ణ్యాలకి తల్లులుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.
అద్భుతస్య ప్రియా భార్యా తస్యాః పుత్రో విడూరథః। యావన్తః పావకాః ప్రోక్తాః సోమాస్తావన్త ఏవ తు
అద్భుతా ఆయన ప్రియ భార్య, ఆమె కుమారుడు విడూరథుడు. ఎంతమంది అగ్నులు ఉన్నారో, అంతే మంది సోములు కూడా ఉన్నారు.
అత్రేశ్చాప్యన్వయే జాతా బ్రహ్మణో మానసాః ప్రజాః। అగ్నిః పుత్రాన్స్రష్టుకామస్తానేవాత్మన్యధారయత్
అత్రి వంశంలో బ్రహ్మదేవుని మనసులో పుట్టిన సంతానమూ జన్మించింది. అగ్ని దేవుడు తనకు కుమారులను కలిగించాలనే కోరికతో వారిని తనలోనే ఉంచుకున్నాడు.
తస్య తద్బ్రహ్మణః కాయాన్నిర్హరన్తి హుతాశనాః। ఏవమేతే మహాత్మానః కీర్తితాస్తేఽగ్నయో యథా
ఆ బ్రహ్మదేవుని శరీరం నుండి అగ్నులు బయలుదేరారు. ఈ విధంగా ఈ మహాత్ములు, అగ్నులు ఎలా ఉన్నారో వివరించబడింది.
అప్రమేయా యథోత్పన్నాః శ్రీమన్తస్తిమిరాపహాః। అద్భుతస్త తు మాహాత్మ్యం యథా వేదేషు కీర్తితమ్
వారు కొలవలేని వారు, ప్రకాశవంతులు, అంధకారాన్ని తొలగించేవారు. అద్భుతుని మహిమ వేదాలలో ఎలా చెప్పబడిందో అలాగే ప్రసిద్ధి చెందింది.
తాదృశం విద్ధి సర్వేషామేకో హ్యేషు హుతాశనః। ఏక ఏవైష భగవాన్విజ్ఞేయః ప్రథమోఽఙ్గిరాః
ఈ అందరిలో నిజంగా ఒకే ఒక అగ్ని ఉన్నాడు అని తెలుసుకో. ఆయనే భగవంతుడు, మొదటి అంగిరసుడు అని గ్రహించాలి.
బహుధా నిఃసృతః కాయాజ్జ్యోతిష్టోమః క్రతుర్వథా। ఇత్యేష వంశః సుమహానగ్నీనాం కీర్తితో మయా। పావకో వివిధైర్మన్త్రైర్హవ్యం వహతి దేహినామ్
ఆయన శరీరం నుండి అనేక రూపాల్లో వెలువడినా, జ్యోతిష్టోమాది యజ్ఞాల రూపంలో కనిపించినా, అగ్నుల వంశాన్ని నేను వివరించాను. పావకుడు వివిధ మంత్రాలతో జీవుల హవ్యాన్ని తీసుకెళ్తాడు.
అగ్నీనాం వివిధా వంశాః కీర్తితాస్తే మయాఽనఘ। శుణు జన్మ తు కౌరవ్య కార్తికేయస్ ధీమతః
ఓ నిర్దోషుడా, అగ్నుల వివిధ వంశాలను నేను చెప్పాను. ఇప్పుడు, ఓ కౌరవుడు, ధీమంతుడైన కార్తికేయుని జన్మకథను విను.
అద్భుతస్యాద్భుతం పుత్రం ప్రవక్ష్యామ్యమితౌజసమ్। జాతం సప్తర్షిభార్యాభిర్బ్రహ్మణ్యం కీర్తివర్ధనమ్
అద్భుతునికి అద్భుతమైన, అపారశక్తి కలిగిన కుమారుడి గురించి చెబుతాను. ఆయన సప్తర్షుల భార్యల ద్వారా జన్మించి, బ్రహ్మవేత్తగా, కీర్తిని పెంచేవాడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
దేవాసురాః పురా యత్తా వినిఘ్నన్తః పరస్పరమ్। తత్రాజయన్సదా దేవాన్దానవా ఘోరరూపిణః
పూర్వకాలంలో దేవతలు, అసురులు పరస్పరం నాశనం చేయాలని యత్నించినప్పుడు, భయంకరమైన రూపాలున్న దానవులు దేవతలను ఎప్పుడూ ఓడించేవారు.
వధ్యమానం బలం దృష్ట్వా బహుశస్తైః పురందరః। స సైన్యనాయకార్థాయ చిన్తయామాస వాసవః
తన సైన్యం వారిచేత ఎన్నోసార్లు నాశనం అవుతున్నదాన్ని చూసిన పురందరుడు, సైన్యానికి నాయకుడిని నియమించాలనే ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.