భూతేష్వభావం సంచిన్త్య యే తు బుద్ధేః పరం గతాః। న శోచన్తి కృతప్రజ్ఞాః పశ్యన్తః పరమాం గతిమ్
ప్రపంచంలోని జీవుల నశ్వరతను ఆలోచించి, పరిపూర్ణ జ్ఞానాన్ని పొందినవారు, పరమగమ్యాన్ని తెలుసుకుని, ఎలాంటి శోకం పడరు.
న శోచామి రమే విద్వన్కాలాకాఙ్క్షీ స్థితోస్మ్యహమ్। ఏతైర్నిదర్శనైర్బ్రహ్మన్నావసీదామి సత్తమ
ఓ జ్ఞానవంతుడా, నేను శోకం పడటం లేదు; సరైన సమయం కోసం ఎదురుచూస్తున్నాను. ఈ ఉదాహరణల వల్ల, ఓ బ్రాహ్మణా, నేను మనసు కోల్పోను, మేలైనవాడా.
కృతప్రజ్ఞోసి మేధావీ బుద్ధిశ్చ విపులా తవ। పాపాన్నివృత్తోసి సదా జ్ఞానవృద్ధోసి ధర్మవిత్
నీవు జ్ఞానంతో నిండినవాడవు, నీకు విశాలమైన బుద్ధి ఉంది. నీవు ఎప్పుడూ పాపాలనుండి దూరంగా ఉంటావు, జ్ఞానంలో ప్రావీణ్యం కలవాడవు, ధర్మాన్ని బాగా తెలుసువాడవు.
ఆపృచ్ఛే త్వాం స్వస్తి తేఽస్తు ధర్మస్త్వాం పరిరక్షతు। అప్రమాదస్తు కర్తవ్యో ధర్మే ధర్మభృతాంవర
నిన్ను వీడుతున్నాను; నీకు శుభం కలగాలి. ధర్మమే నిన్ను కాపాడాలి. ధర్మాన్ని పాటించడంలో ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండాలి, ధర్మాన్ని రక్షించే వారిలో నీవు శ్రేష్ఠుడవు.
బాఢమిత్యేవ తం వ్యాధః కృతాఞ్జలిరువాచ హ। ప్రదక్షిణమథో కృత్వా ప్రస్థితో ద్విజసత్తమః
ఆ వ్యాధుడు చేతులు జోడించి, 'అవును' అని సమాధానం చెప్పాడు. తరువాత, అతన్ని ప్రదక్షిణగా చేసి, ఆ ఉత్తమ ద్విజుడు బయలుదేరాడు.
స తు గత్వాద్విజః సర్వాం శుశ్రూషాం కృతవాంస్తదా। మాతాపితృభ్యామన్ధాభ్యాం యథాన్యాయం సుసంశితః
ఆ బ్రాహ్మణుడు వెళ్లి, తన అంధ తల్లిదండ్రులకు యథావిధిగా, శ్రద్ధగా అన్ని సేవలు చేశాడు.
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం నిఖిలేన యుధిష్ఠిర। పృష్టవానసి యం తాత ధర్మం ధర్మభృతాంవర
ఓ యుధిష్ఠిరా, నీవు అడిగిన ధర్మాన్ని నేను పూర్తిగా వివరంగా చెప్పాను, ధర్మాన్ని పాటించే వారిలో నీవు శ్రేష్ఠుడవు.
పతివ్రతాయా మాహాత్మ్యం బ్రాహ్మణస్య చ సత్తమ। మాతాపిత్రోశ్చ శుశ్రూషా ధర్మవ్యాధేన కీర్తితా
పతివ్రతా గొప్పతనం, బ్రాహ్మణుని మహిమ, తల్లిదండ్రులకు చేసిన సేవ—all ఇవన్నీ ధర్మవ్యాధుడు ప్రశంసించాడు.
అత్యద్భుతమిదం బ్రహ్మన్ధర్మాఖ్యానమనుత్తమమ్। సర్వధర్మవిదాంశ్రేష్ఠ కథితం మునిసత్తమ
ఓ బ్రాహ్మణా, నీ ద్వారా చెప్పబడిన ఈ ధర్మకథ అద్భుతంగా, అత్యుత్తమంగా ఉంది, అన్ని ధర్మాలను తెలిసిన వారిలో నీవు శ్రేష్ఠుడవు.
సుఖశ్రావ్యతయా విద్వన్ముహూర్త ఇవ మే గతః। న హి తృప్తోస్మి భగవఞ్శృణ్వానో ధర్మముత్తమమ్
ఓ జ్ఞానివా, ఈ ధర్మకథ వినడం ఎంతో ఆనందంగా ఉంది. సమయం ఒక క్షణంలా గడిచిపోయింది. ఓ భగవంతుడా, ఈ ఉత్తమ ధర్మాన్ని వింటూ నేను తృప్తి చెందలేదు.
శ్రుత్వేమాం ధర్మసంయుక్తాం ధర్మరాజః కథాం శుభామ్। పునః పప్రచ్ఛ తమృషిం మార్కణ్డేయమిదం తదా
ఈ పవిత్రమైన ధర్మకథను వినిన తరువాత, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు మళ్లీ ఆ ఋషి మార్కండేయుని ఇలా అడిగాడు.
కథమగ్నిర్వనం యాతః కథం చాప్యఙ్గిరాః పురా। నష్టేఽగ్నౌ హవ్యమహవదగ్నిర్భూత్వా మహాద్యుతిః
అగ్ని ఎలా అడవికి వెళ్లాడు? ఆంగిరసుడు కూడా ఎలా వెళ్లాడు? అగ్ని కనబడకపోయినప్పుడు, ఆ మహాతేజస్వి అగ్ని ఎలా హవిస్సును స్వీకరించేవాడయ్యాడు?
అగ్నిర్యదా చైక ఏవ బహుత్వం చాస్య కర్మసు। దృశ్యతే భగవన్సర్వమేతదిచ్ఛామి వేదితుమ్
ఓ భగవంతుడా, అగ్ని ఒకడే అయినా, పనుల్లో ఎలా అనేక రూపాలు దాల్చుతాడు? ఇవన్నీ తెలుసుకోవాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
కుమారశ్చ యథోత్పన్నో యథా చాగ్నేః సుతోఽభవత్। యథా రుద్రాచ్చ సంభూతో గఙ్గాయాం కృత్తికాసు చ
ఆ కుమారుడు ఎలా పుట్టాడు? అగ్నికి ఎలా కుమారుడయ్యాడు? రుద్రుని నుండి, గంగ నుండి, కృత్తికల నుండి ఎలా జన్మించాడు?
ఏతదిచ్ఛామ్యహం త్వత్తః శ్రోతుం భార్గవసత్తమ। కౌతూహలసమావిష్టో యాథాతథ్యం మహామునే
ఓ భృగుకుల శ్రేష్ఠుడా, మహర్షీ, ఇవన్నీ నిజంగా ఎలా జరిగాయో నీవు చెప్పాలని నేను కోరుకుంటున్నాను. నాకు ఎంతో ఆసక్తి ఉంది.
అత్రాప్యుదాహరన్తీమమితిహాసం పురాతనమ్। యథా క్రుద్ధో హుతవహస్తపస్తప్తుం వనం గతః
ఇక్కడ కూడా, ఒక పురాతన కథను ఉదాహరిస్తారు: కోపంతో హోతృదేవుడు తపస్సు చేయడానికి అడవికి ఎలా వెళ్లాడో చెబుతారు.
యథా చ భగవానగ్నిః స్వయమేవాఙ్గేరాఽభవత్। సంతాపయంశ్చ ప్రభయా నాశయంస్తిమిరావలిమ్
ఎలా అయితే భగవంతుడు అగ్ని తన ప్రకాశంతో తానే అవతరించి, చుట్టూ ఉన్న చీకటిని పారద్రోలాడో,
పురాఙ్గిరా మహాబాహో చచార తప ఉత్తమమ్। ఆశ్రమస్థో మహాభాగో హవ్యవాహం విశేషయన్। యథాగ్నిర్భూత్వా తు తదా జగత్సర్వం వ్యకాశయత్
అప్పట్లో, మహాబాహువూ అయిన అంగిరసుడు తన ఆశ్రమంలో ఉండి గొప్ప తపస్సు చేశాడు. ఆయన హవ్యవాహనుని ప్రత్యేకంగా గుర్తించి, అగ్నిగా మారి, ఆ ప్రకాశంతో మొత్తం లోకాన్ని వెలిగించాడు.
తపశ్చరంస్తు హుతభుక్సంతప్తస్తస్య తేజసా। భృశం గ్లానశ్చతేజస్వీ న చ కించిత్ప్రజజ్ఞివాన్
హుతభుక్తు తపస్సు చేస్తూ, తన తేజస్సుతో తానే కాలిపోయి, బలహీనుడైపోయాడు. ఆయన తేజస్సు తగ్గిపోయి, ఏదీ గ్రహించలేని స్థితిలో ఉన్నాడు.
అథ సంచిన్తయామాస భగవాన్హవ్యవాహనః। అన్యోఽగ్నిరివ లోకానాం బ్రహ్మణా సంప్రకల్పితః
అప్పుడు భగవంతుడు హవ్యవాహనుడు ఇలా ఆలోచించాడు: 'బ్రహ్మదేవుడు లోకాల కోసం ఇంకో అగ్నిని ఏర్పాటుచేశాడేమో.'
అగ్నిత్వం విప్రనష్టం హి తప్యమానస్ మే తపః। కథమగ్నిః పునరహం భవేయమితి చిన్త్య సః
'నా తపస్సు వల్ల నాకు అగ్నిగా ఉన్న స్థానం పోయింది. మళ్లీ నేను ఎలా అగ్నిగా అవుతానో?' అని ఆయన మనసులో ఆలోచించాడు.
అపశ్యదగ్నివల్లోకాంస్తాపయన్తం మహామునిమ్। సోపాసర్పచ్ఛనైర్భీతస్తమువాచ తదాఙ్గిరాః
అతడు లోకాలను అగ్నిలా మహర్షిని బాధించడాన్ని చూశాడు. భయంతో మెల్లగా దగ్గరికి వెళ్లగా, అప్పుడు అంగిరసుడు అతనితో మాట్లాడాడు.
శీఘ్రమేవ భవస్వాగ్నిస్త్వం పునర్లోకభావనః। విజ్ఞాతశ్చాసి లోకేషు త్రిషు సంస్థానచారిషు
'త్వరగా మళ్లీ అగ్నిగా మారి, లోకాలకు పోషకుడవు. మూడు లోకాలలో నీవు ప్రసిద్ధుడవు.'
త్వమగ్నే ప్రథమః సృష్టో బ్ర్హమణా తిమిరాపర్హః। స్వస్థానం ప్రతిపద్యస్వ శీఘ్రమేవ తమో నుద
'అగ్నీ! నీవు బ్రహ్మదేవునిచే మొదట సృష్టించబడి, చీకటిని తొలగించేవాడవు. వెంటనే నీ స్థానంలోకి వెళ్లి, చీకటిని పారద్రోపు.'
నష్టకీర్తిరహం లోకే భవాఞ్జాతో హుతాశనః। భవన్తమేవ జ్ఞాస్యన్తి పావకం న తు మాం జనాః
'నాకు లోకంలో కీర్తి పోయింది. నీవు హుతాశనుడిగా వెలుగుతున్నావు. ఇకపై ప్రజలు నిన్నే పవకుడిగా గుర్తిస్తారు, నన్ను కాదు.'
నిక్షిపమ్యహమగ్నిత్వం త్వమగ్నిః ప్రథమో భవ। భవిష్యామి ద్వితీయోఽహం ప్రాజాపత్యక ఏవ చ
'నేను అగ్నిగా ఉన్న హక్కును వదిలేస్తున్నాను. నీవే మొదటి అగ్ని అవు. నేను ప్రజాపతికి చెందిన రెండవవాడిని అవుతాను.'
కురు పుణ్యం ప్రజాస్వర్గ్యం భవాగ్నిస్తిమిరాపహః। మాం చ దేవ కురుష్వాగ్నే ప్రథమం పుత్రమఞ్జసా
'ప్రజలకు పుణ్యమయమైన, స్వర్గానికి దారితీసే పనులు చేయు. నీవు చీకటిని తొలగించే అగ్నివైపు నిలువు. దేవా! నన్ను నీ మొదటి కుమారుడిగా వెంటనే అంగీకరించు.'
తచ్ఛ్రుత్వాఙ్గిరసో వాక్యం జాతవేదాస్తథాఽకరోత్। రాజన్వృహస్పతిర్నామ తస్యాప్యఙ్గిరసః సుతః
అంగిరసుని మాటలు విని, జాతవేదసు అలాగే చేశాడు. రాజా! అంగిరసునికి బ్రహస్పతి అనే కుమారుడు జన్మించాడు.
జ్ఞాత్వా ప్రథమజం తం తు వహ్నేరఙ్గిరసం సుతమ్। ఉపేత్య దేవాః పప్రచ్ఛుః కారణం తత్ర భారత
అగ్నిదేవుని మొదటి కుమారుడైన అంగిరసుని గుర్తించిన దేవతలు దగ్గరకు వచ్చి, కారణం ఏమిటో అడిగారు, ఓ భారత.
స తు పృష్టస్తదా దేవైస్తత కారణమబ్రవీత్। ప్రత్యగృహ్ణన్త దేవాశ్చ తద్వచోఽఙ్గిరసస్తదా
అప్పుడు దేవతలు అడిగినప్పుడు, ఆయన ఆ కారణాన్ని వివరించాడు. అంగిరసుని మాటలను దేవతలు అంగీకరించారు.