ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం యథా మమ పురాఽభవత్। అభితశ్చాపి గన్తవ్యో మయా స్వర్గో ద్విజోత్తమ
నాకు గతంలో జరిగిన సంగతులన్నీ నీకు చెప్పాను. ఇప్పుడు, ద్విజశ్రేష్ఠా, నేను కూడా ఇక్కడినుంచి స్వర్గానికి వెళ్ళాల్సిన సమయం వచ్చింది.
ఏవమేతాని పురుషా దుఃఖాని చ సుఖాని చ। ఆప్నువన్తి మహాబుద్ధే నోత్కణ్ఠాం కర్తుమర్హసి
మహామతి ఉన్నవాడా, ఈ లోకంలో మనుషులు బాధలు, సుఖాలు రెండూ అనుభవిస్తారు. నువ్వు మనస్సు చింతతో నిండిపోవద్దు.
దుష్కరం హి కృతంకర్మ జానతా జాతిమాత్మనః। [లోకవృత్తాన్తతత్త్వజ్ఞ నిత్యం ధర్మపరాయణ ।।]
నువ్వు నీ జన్మను తెలుసుకుని, ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, లోకంలో జరిగే విషయాల సత్యాన్ని గ్రహించి, చేయడం కష్టమైన కార్యాన్ని పూర్తిచేశావు.
కర్మదోషాచ్చ వై విద్వన్నాత్మజాతికృతేన వై। కంచిత్కాలం మృష్యతాం వై తతోసి భవితా ద్విజః
పండితుడా, నీ కర్మలోని తప్పు వల్ల, జన్మ వల్ల కాదు, కొంతకాలం నీవు భరించాల్సి వస్తుంది. ఆ తరువాత నువ్వు బ్రాహ్మణుడవుతావు.
సాంప్రతం చ మతో మేఽసి బ్రాహ్మణో నాత్ర సంశయః
ఇప్పుడే నా అభిప్రాయంలో నువ్వు బ్రాహ్మణుడివే — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
బ్రాహ్మణః పతనీయేషు వర్తమానో వికర్మసు। దామ్భిక్వో దుష్కృతప్రాయః శూద్రేణ సదృశో భవేత్
బ్రాహ్మణుడు పాపకార్యాలలో, దురాచారంలో, మోసంలో నిమగ్నమైతే, అతడు శూద్రుడితో సమానంగా మారిపోతాడు.
యస్తు శూద్రో దమే సత్యే ధర్మే చ సతతోత్థితః। తం బ్రాహ్మణమహం మన్యే వృత్తేన హి భవేద్ద్విజః
శూద్రుడు ఎప్పుడూ ఆత్మనిగ్రహం, సత్యం, ధర్మంలో స్థిరంగా ఉంటే, అతడిని నేను బ్రాహ్మణుడిగా భావిస్తాను. ఎందుకంటే, ప్రవర్తన వల్లే ద్విజుడు అవుతాడు.
కర్మదోషేణ విషమాం గతిమాప్తోసి దారుణామ్। క్షీణదోషమహం మన్యే చాభితస్త్వాం నరోత్తమ
నీ కర్మలోని తప్పు వల్ల నీవు కఠినమైన స్థితికి చేరుకున్నావు. కానీ, నీవు ఇప్పుడు తప్పుల నుంచి విముక్తుడవని నేను భావిస్తున్నాను, నరశ్రేష్ఠా.
కర్తుమర్హసి నోత్కణ్ఠాం త్వద్విధా హ్యవిషాదినః। లోకవృత్తాన్తతత్వజ్ఞా నిత్యం ధర్మపరాయణాః
నువ్వు మనస్సులో చింతను కలిగించుకోవద్దు. ఎందుకంటే, నీలాంటి వారు — లోకంలో జరిగే విషయాల సత్యాన్ని తెలిసినవారు, ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని పాటించేవారు — ఎప్పుడూ నిరాశ చెందరు.
ప్రజ్ఞయా మానసం దుఃఖం హన్యాచ్ఛారీరమౌషధైః। ఏతద్విజ్ఞానసామర్థ్యం న బాలై సమతామియాత్
ప్రజ్ఞతో మనస్సు బాధను తొలగించాలి; శరీర బాధను మందులతో పోగొట్టాలి. ఇలాంటి జ్ఞానశక్తి మూర్ఖులకు అందదు.
అనిష్టసంప్రయోగాచ్చ విప్రయోగాత్ప్రయిస్య చ। మనుష్యా మానసైర్దుఃఖైర్యుజ్యన్తే చాల్పబుద్ధయః
ఇష్టంలేని వాటితో కలవడం, ఇష్టమైన వాటి నుంచి దూరమవడం వల్ల తక్కువ బుద్ధి ఉన్నవారు మనస్సు బాధలకు లోనవుతారు.
గుణైర్భూతాని యుజ్యన్తే వియుజ్యన్తే తథైవ చ। సర్వాణి నైతదేకస్య శోకస్థానం హి విద్యతే
ప్రాణులు తమ స్వభావాల వల్ల కలిసిపోతారు, విడిపోతారు కూడా. ఇవన్నీ ఒక్కరికీ మాత్రమే శోకానికి కారణం కావు.
అనిష్టనాన్వితం పశ్యంస్తథా క్షిప్రం విరజ్యతే। తతశ్చ ప్రతికుర్వన్తి యది పశ్యన్త్యుపక్రమమ్
అనిష్టమైన దృష్టిని చూసినవాడు త్వరగా విరక్తుడవుతాడు. ఆ తరువాత, పరిష్కార మార్గం కనిపిస్తే, దానిని ప్రయత్నిస్తాడు.
శోచతో న భవేత్కించిత్కేవలం పరితప్యతే। పరిత్యజన్తి యే దుఃఖం సుఖం వాఽప్యుభయం నరాః
శోకించటం వల్ల ఏమీ లాభం లేదు, కేవలం మరింత బాధే పెరుగుతుంది. ఎవరు బాధను, సుఖాన్ని, లేక రెండింటినీ వదిలేస్తారో వారు నిజంగా జ్ఞానులు.
త ఏవ సుఖమేధన్తే జ్ఞానతృప్తా మనీషిణః। అసంతోషపరా మూఢాః సంతోషం యానతి పణ్డితాః
జ్ఞానంతో తృప్తి చెందిన మేధావులు మాత్రమే నిజమైన సుఖాన్ని పొందుతారు. మూర్ఖులు అసంతృప్తికే పరితపిస్తారు, పండితులు సంతృప్తిని కోరుతారు.
అసంతోషస్య నాస్త్యన్తస్తుష్టిస్తు పరమం సుఖమ్। న శోచన్తి గతాధ్వానః పశ్యన్తః పరమాం గతిం
అసంతృప్తికి ఎక్కడా అంతం ఉండదు, కాని తృప్తే పరమ సుఖం. జీవిత ప్రయాణం ముగిసినవారు, పరమ గమ్యాన్ని చూసి, ఇక శోకించరు.
న విషాదే మనః కార్యం విషాదో విషముత్తమమ్। మారయత్యకృతప్రజ్ఞం బాలం క్రుద్ధ ఇవోరగః
మనస్సును నిరాశలో పడనివ్వకూడదు. ఎందుకంటే, నిరాశ అత్యంత విషం. అది జ్ఞానం లేని బాలుడిని, కోపంతో ఉన్న పాము చంపినట్టు నాశనం చేస్తుంది.
యంవిషాదోఽభిభవతి విషమే సముపస్థితే। తేజసా తస్ హీనస్య పురుషార్థో న విద్యతే
అపదలో ఎవరికైనా నిరాశ మించి పోతే, అతడు శక్తి కోల్పోయి, జీవితంలో ఏ ప్రయోజనం లేకుండా పోతాడు.
అవశ్యం క్రియమాణస్ కర్మణో దృశ్యతే ఫలమ్। న హి నిర్వేదమాగమ్య కించిత్ప్రాప్నోతి శోభనమ్
మనిషి చేసే పనికి తప్పక ఫలితం కనబడుతుంది. నిరాశలో పడిపోతే ఏ మంచి ఫలితం కూడా దక్కదు.
అథాప్యుపాయం పశ్యేత దుఃఖస్ పరిమోక్షణే। అశోచన్నారభేతైవ యుక్తశ్చావ్యసనీ భవేత్
బాధ నుంచి బయటపడే మార్గం కనిపిస్తే, మనసులో విచారం లేకుండా, ధైర్యంగా, అపాయం లేకుండా ఆ పని చేయాలి.
భూతేష్వభావం సంచిన్త్య యే తు బుద్ధేః పరం గతాః। న శోచన్తి కృతప్రజ్ఞాః పశ్యన్తః పరమాం గతిమ్
ప్రపంచంలోని జీవుల నశ్వరతను ఆలోచించి, పరిపూర్ణ జ్ఞానాన్ని పొందినవారు, పరమగమ్యాన్ని తెలుసుకుని, ఎలాంటి శోకం పడరు.
న శోచామి రమే విద్వన్కాలాకాఙ్క్షీ స్థితోస్మ్యహమ్। ఏతైర్నిదర్శనైర్బ్రహ్మన్నావసీదామి సత్తమ
ఓ జ్ఞానవంతుడా, నేను శోకం పడటం లేదు; సరైన సమయం కోసం ఎదురుచూస్తున్నాను. ఈ ఉదాహరణల వల్ల, ఓ బ్రాహ్మణా, నేను మనసు కోల్పోను, మేలైనవాడా.
కృతప్రజ్ఞోసి మేధావీ బుద్ధిశ్చ విపులా తవ। పాపాన్నివృత్తోసి సదా జ్ఞానవృద్ధోసి ధర్మవిత్
నీవు జ్ఞానంతో నిండినవాడవు, నీకు విశాలమైన బుద్ధి ఉంది. నీవు ఎప్పుడూ పాపాలనుండి దూరంగా ఉంటావు, జ్ఞానంలో ప్రావీణ్యం కలవాడవు, ధర్మాన్ని బాగా తెలుసువాడవు.
ఆపృచ్ఛే త్వాం స్వస్తి తేఽస్తు ధర్మస్త్వాం పరిరక్షతు। అప్రమాదస్తు కర్తవ్యో ధర్మే ధర్మభృతాంవర
నిన్ను వీడుతున్నాను; నీకు శుభం కలగాలి. ధర్మమే నిన్ను కాపాడాలి. ధర్మాన్ని పాటించడంలో ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండాలి, ధర్మాన్ని రక్షించే వారిలో నీవు శ్రేష్ఠుడవు.
బాఢమిత్యేవ తం వ్యాధః కృతాఞ్జలిరువాచ హ। ప్రదక్షిణమథో కృత్వా ప్రస్థితో ద్విజసత్తమః
ఆ వ్యాధుడు చేతులు జోడించి, 'అవును' అని సమాధానం చెప్పాడు. తరువాత, అతన్ని ప్రదక్షిణగా చేసి, ఆ ఉత్తమ ద్విజుడు బయలుదేరాడు.
స తు గత్వాద్విజః సర్వాం శుశ్రూషాం కృతవాంస్తదా। మాతాపితృభ్యామన్ధాభ్యాం యథాన్యాయం సుసంశితః
ఆ బ్రాహ్మణుడు వెళ్లి, తన అంధ తల్లిదండ్రులకు యథావిధిగా, శ్రద్ధగా అన్ని సేవలు చేశాడు.
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం నిఖిలేన యుధిష్ఠిర। పృష్టవానసి యం తాత ధర్మం ధర్మభృతాంవర
ఓ యుధిష్ఠిరా, నీవు అడిగిన ధర్మాన్ని నేను పూర్తిగా వివరంగా చెప్పాను, ధర్మాన్ని పాటించే వారిలో నీవు శ్రేష్ఠుడవు.
పతివ్రతాయా మాహాత్మ్యం బ్రాహ్మణస్య చ సత్తమ। మాతాపిత్రోశ్చ శుశ్రూషా ధర్మవ్యాధేన కీర్తితా
పతివ్రతా గొప్పతనం, బ్రాహ్మణుని మహిమ, తల్లిదండ్రులకు చేసిన సేవ—all ఇవన్నీ ధర్మవ్యాధుడు ప్రశంసించాడు.
అత్యద్భుతమిదం బ్రహ్మన్ధర్మాఖ్యానమనుత్తమమ్। సర్వధర్మవిదాంశ్రేష్ఠ కథితం మునిసత్తమ
ఓ బ్రాహ్మణా, నీ ద్వారా చెప్పబడిన ఈ ధర్మకథ అద్భుతంగా, అత్యుత్తమంగా ఉంది, అన్ని ధర్మాలను తెలిసిన వారిలో నీవు శ్రేష్ఠుడవు.
సుఖశ్రావ్యతయా విద్వన్ముహూర్త ఇవ మే గతః। న హి తృప్తోస్మి భగవఞ్శృణ్వానో ధర్మముత్తమమ్
ఓ జ్ఞానివా, ఈ ధర్మకథ వినడం ఎంతో ఆనందంగా ఉంది. సమయం ఒక క్షణంలా గడిచిపోయింది. ఓ భగవంతుడా, ఈ ఉత్తమ ధర్మాన్ని వింటూ నేను తృప్తి చెందలేదు.