క్షన్తుమర్హసి మే సర్వమితి చోక్తో మయా మునిః
'దయచేసి నా చేసిన దోషాలన్నీ క్షమించండి' అని నేను ఆ ఋషిని వేడుకున్నాను.
తతః ప్రత్యబ్రవీద్వాక్యమృషిర్మాం క్రోధమూర్చ్ఛితః। వ్యాధస్త్వం భవితా క్రూర శూద్రయోనావితి ద్విజ
అప్పుడు ఆ ఋషి కోపంతో ఇలా అన్నాడు: 'నీవు క్రూరమైన వ్యాధుడిగా, శూద్రకులో జన్మిస్తావు, ద్విజుడా.'
ఏవం శప్తోఽహమృషిణా తదా ద్విజబరోత్తమ। అహం ప్రాసాదయమృషిం గిరా వాక్యవిశారదమ్
ఆ ఋషి నన్ను శపించిన తర్వాత, వాక్పాటువైన ఆ ఋషిని నేను శాంతింపజేయడానికి ప్రయత్నించాను, ద్విజశ్రేష్ఠా.
అజానతా మయాఽకార్యమిదమద్య కృతం మునే। క్షన్తుమర్హసి తత్సర్వం ప్రసీద భగవన్నితి
'ఈ తప్పు నాకు తెలియకుండానే జరిగింది, మునీంద్రా. దయచేసి నా దోషాలన్నీ క్షమించండి, ప్రభూ' అని నేను ప్రార్థించాను.
నాన్యథా భవితా శాప ఏవమేతదసంశయమ్। ఆనృశంస్యాత్త్వంహకించిత్కర్తాఽనుగ్రహమద్య తే
'ఈ శాపం తప్పదు, ఇదే జరుగుతుంది. అయినా, నీపై దయతో ఒక వరం ఇస్తాను' అని ఆయన అన్నారు.
శూద్రయోన్యాం వర్తమానో ధర్మజ్ఞో హి భవిష్యసి। మాతాపిత్రోశ్ శుశ్రూషాం కరిష్యసి న సంశయః
'నీవు శూద్రకులో జన్మించినా, ధర్మాన్ని బాగా తెలుసుకుంటావు. తల్లిదండ్రులకు సేవ చేస్తావు, ఇది నిస్సందేహం.'
తయోః శుశ్రూషయా సిద్ధిం మహతీం సమవాప్స్యసి। జాతిస్మరశ్ భవితా స్వర్గం చైవ గమిష్యసి
'వారిని సేవించడం వల్ల నీకు గొప్ప ఫలితం లభిస్తుంది. నీవు గతజన్మలను గుర్తు చేసుకునే వాడవవుతావు, స్వర్గానికి కూడా వెళ్తావు.'
భూత్వాచ ధార్మికో వ్యాధః పిత్రోః శుశ్రూషణే రతః। శాపక్షయే తు నిర్వృత్తే భవితాఽసి పునర్ద్విజః
'నీవు ధర్మపరుడైన వ్యాధుడిగా, తల్లిదండ్రుల సేవలో నిమగ్నుడై ఉంటావు. శాపం ముగిసిన తరువాత మళ్లీ ద్విజుడవుతావు.'
ఏవం శప్తః పురా తేన ఋషిణాఽస్మ్యుగ్రతేజసా। ప్రసాదశ్చ కృతస్తేన మమైవ ద్విపదాంవర
అలా ఆ ఘోరతపస్సు ఋషి నన్ను శపించాడు, అలాగే నాకు దయ చూపించాడు, ద్విపదులలో శ్రేష్ఠుడా.
శరం చోద్ధృతవానస్మి తస్య వై ద్విజసత్తమ। ఆశ్రమం చ మయా నీతో న చ ప్రాణైర్వ్యయుజ్యత
ఆ ఋషికి నేను బాణాన్ని తీసివేశాను, ద్విజశ్రేష్ఠా. ఆయనను అశ్రమానికి తీసుకెళ్లాను. అయినా ఆయన ప్రాణాలు విడిచిపెట్టలేదు.
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం యథా మమ పురాఽభవత్। అభితశ్చాపి గన్తవ్యో మయా స్వర్గో ద్విజోత్తమ
నాకు గతంలో జరిగిన సంగతులన్నీ నీకు చెప్పాను. ఇప్పుడు, ద్విజశ్రేష్ఠా, నేను కూడా ఇక్కడినుంచి స్వర్గానికి వెళ్ళాల్సిన సమయం వచ్చింది.
ఏవమేతాని పురుషా దుఃఖాని చ సుఖాని చ। ఆప్నువన్తి మహాబుద్ధే నోత్కణ్ఠాం కర్తుమర్హసి
మహామతి ఉన్నవాడా, ఈ లోకంలో మనుషులు బాధలు, సుఖాలు రెండూ అనుభవిస్తారు. నువ్వు మనస్సు చింతతో నిండిపోవద్దు.
దుష్కరం హి కృతంకర్మ జానతా జాతిమాత్మనః। [లోకవృత్తాన్తతత్త్వజ్ఞ నిత్యం ధర్మపరాయణ ।।]
నువ్వు నీ జన్మను తెలుసుకుని, ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, లోకంలో జరిగే విషయాల సత్యాన్ని గ్రహించి, చేయడం కష్టమైన కార్యాన్ని పూర్తిచేశావు.
కర్మదోషాచ్చ వై విద్వన్నాత్మజాతికృతేన వై। కంచిత్కాలం మృష్యతాం వై తతోసి భవితా ద్విజః
పండితుడా, నీ కర్మలోని తప్పు వల్ల, జన్మ వల్ల కాదు, కొంతకాలం నీవు భరించాల్సి వస్తుంది. ఆ తరువాత నువ్వు బ్రాహ్మణుడవుతావు.
సాంప్రతం చ మతో మేఽసి బ్రాహ్మణో నాత్ర సంశయః
ఇప్పుడే నా అభిప్రాయంలో నువ్వు బ్రాహ్మణుడివే — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
బ్రాహ్మణః పతనీయేషు వర్తమానో వికర్మసు। దామ్భిక్వో దుష్కృతప్రాయః శూద్రేణ సదృశో భవేత్
బ్రాహ్మణుడు పాపకార్యాలలో, దురాచారంలో, మోసంలో నిమగ్నమైతే, అతడు శూద్రుడితో సమానంగా మారిపోతాడు.
యస్తు శూద్రో దమే సత్యే ధర్మే చ సతతోత్థితః। తం బ్రాహ్మణమహం మన్యే వృత్తేన హి భవేద్ద్విజః
శూద్రుడు ఎప్పుడూ ఆత్మనిగ్రహం, సత్యం, ధర్మంలో స్థిరంగా ఉంటే, అతడిని నేను బ్రాహ్మణుడిగా భావిస్తాను. ఎందుకంటే, ప్రవర్తన వల్లే ద్విజుడు అవుతాడు.
కర్మదోషేణ విషమాం గతిమాప్తోసి దారుణామ్। క్షీణదోషమహం మన్యే చాభితస్త్వాం నరోత్తమ
నీ కర్మలోని తప్పు వల్ల నీవు కఠినమైన స్థితికి చేరుకున్నావు. కానీ, నీవు ఇప్పుడు తప్పుల నుంచి విముక్తుడవని నేను భావిస్తున్నాను, నరశ్రేష్ఠా.
కర్తుమర్హసి నోత్కణ్ఠాం త్వద్విధా హ్యవిషాదినః। లోకవృత్తాన్తతత్వజ్ఞా నిత్యం ధర్మపరాయణాః
నువ్వు మనస్సులో చింతను కలిగించుకోవద్దు. ఎందుకంటే, నీలాంటి వారు — లోకంలో జరిగే విషయాల సత్యాన్ని తెలిసినవారు, ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని పాటించేవారు — ఎప్పుడూ నిరాశ చెందరు.
ప్రజ్ఞయా మానసం దుఃఖం హన్యాచ్ఛారీరమౌషధైః। ఏతద్విజ్ఞానసామర్థ్యం న బాలై సమతామియాత్
ప్రజ్ఞతో మనస్సు బాధను తొలగించాలి; శరీర బాధను మందులతో పోగొట్టాలి. ఇలాంటి జ్ఞానశక్తి మూర్ఖులకు అందదు.
అనిష్టసంప్రయోగాచ్చ విప్రయోగాత్ప్రయిస్య చ। మనుష్యా మానసైర్దుఃఖైర్యుజ్యన్తే చాల్పబుద్ధయః
ఇష్టంలేని వాటితో కలవడం, ఇష్టమైన వాటి నుంచి దూరమవడం వల్ల తక్కువ బుద్ధి ఉన్నవారు మనస్సు బాధలకు లోనవుతారు.
గుణైర్భూతాని యుజ్యన్తే వియుజ్యన్తే తథైవ చ। సర్వాణి నైతదేకస్య శోకస్థానం హి విద్యతే
ప్రాణులు తమ స్వభావాల వల్ల కలిసిపోతారు, విడిపోతారు కూడా. ఇవన్నీ ఒక్కరికీ మాత్రమే శోకానికి కారణం కావు.
అనిష్టనాన్వితం పశ్యంస్తథా క్షిప్రం విరజ్యతే। తతశ్చ ప్రతికుర్వన్తి యది పశ్యన్త్యుపక్రమమ్
అనిష్టమైన దృష్టిని చూసినవాడు త్వరగా విరక్తుడవుతాడు. ఆ తరువాత, పరిష్కార మార్గం కనిపిస్తే, దానిని ప్రయత్నిస్తాడు.
శోచతో న భవేత్కించిత్కేవలం పరితప్యతే। పరిత్యజన్తి యే దుఃఖం సుఖం వాఽప్యుభయం నరాః
శోకించటం వల్ల ఏమీ లాభం లేదు, కేవలం మరింత బాధే పెరుగుతుంది. ఎవరు బాధను, సుఖాన్ని, లేక రెండింటినీ వదిలేస్తారో వారు నిజంగా జ్ఞానులు.
త ఏవ సుఖమేధన్తే జ్ఞానతృప్తా మనీషిణః। అసంతోషపరా మూఢాః సంతోషం యానతి పణ్డితాః
జ్ఞానంతో తృప్తి చెందిన మేధావులు మాత్రమే నిజమైన సుఖాన్ని పొందుతారు. మూర్ఖులు అసంతృప్తికే పరితపిస్తారు, పండితులు సంతృప్తిని కోరుతారు.
అసంతోషస్య నాస్త్యన్తస్తుష్టిస్తు పరమం సుఖమ్। న శోచన్తి గతాధ్వానః పశ్యన్తః పరమాం గతిం
అసంతృప్తికి ఎక్కడా అంతం ఉండదు, కాని తృప్తే పరమ సుఖం. జీవిత ప్రయాణం ముగిసినవారు, పరమ గమ్యాన్ని చూసి, ఇక శోకించరు.
న విషాదే మనః కార్యం విషాదో విషముత్తమమ్। మారయత్యకృతప్రజ్ఞం బాలం క్రుద్ధ ఇవోరగః
మనస్సును నిరాశలో పడనివ్వకూడదు. ఎందుకంటే, నిరాశ అత్యంత విషం. అది జ్ఞానం లేని బాలుడిని, కోపంతో ఉన్న పాము చంపినట్టు నాశనం చేస్తుంది.
యంవిషాదోఽభిభవతి విషమే సముపస్థితే। తేజసా తస్ హీనస్య పురుషార్థో న విద్యతే
అపదలో ఎవరికైనా నిరాశ మించి పోతే, అతడు శక్తి కోల్పోయి, జీవితంలో ఏ ప్రయోజనం లేకుండా పోతాడు.
అవశ్యం క్రియమాణస్ కర్మణో దృశ్యతే ఫలమ్। న హి నిర్వేదమాగమ్య కించిత్ప్రాప్నోతి శోభనమ్
మనిషి చేసే పనికి తప్పక ఫలితం కనబడుతుంది. నిరాశలో పడిపోతే ఏ మంచి ఫలితం కూడా దక్కదు.
అథాప్యుపాయం పశ్యేత దుఃఖస్ పరిమోక్షణే। అశోచన్నారభేతైవ యుక్తశ్చావ్యసనీ భవేత్
బాధ నుంచి బయటపడే మార్గం కనిపిస్తే, మనసులో విచారం లేకుండా, ధైర్యంగా, అపాయం లేకుండా ఆ పని చేయాలి.