దుర్జ్ఞేయః శాశ్వతో ధర్మః శూద్రయోనౌ హి వర్తతా। న త్వాం శూద్రమహం మన్యే భవితవ్యం హి కారణమ్
శాశ్వతమైన ధర్మాన్ని తెలుసుకోవడం చాలా కష్టం, ముఖ్యంగా శూద్రుడిగా జన్మించినవాడికి. అయినా నిన్ను నేను శూద్రుడిగా భావించను, ఇది విధి వల్లే జరిగింది.
యేన కర్మవిశేషేణ ప్రాప్తేయం శూద్రతా త్వయా। ఏతామిచ్ఛామి విజ్ఞాతుం తత్త్వేన తవ శూద్రతామ్। కామయానస్ మే శంస సర్వం త్వం ప్రయతాత్మవాన్
ఏ కార్యం వల్ల నీవు శూద్రునిగా జన్మించావో, అది నిజంగా తెలుసుకోవాలని నాకు ఉంది. నీ శూద్ర జన్మ గురించి నాకు చెప్పు, నీవు నియమంగా ఉండే వాడివి, దయచేసి అన్నీ వివరంగా చెప్పు.
అనతిక్రమణీయా వై బ్రాహ్మణా మే ద్విజోత్తమ। శృణు సర్వమిదం వృత్తం పూర్వదేహే మమానఘ
బ్రాహ్మణులను నేను ఎప్పుడూ అవమానించను, ద్విజోత్తమా. నా మునుపటి జన్మలో జరిగిన సంగతులన్నీ విను, పాపరహితుడా.
అహం హి బ్రాహ్మణః పూర్వమాసం ద్విజవరాత్మజః। వేదాధ్యాయీ సుకుశలో వేదాఙ్గానాం చ పారగః। ఆత్మదోషకృతైర్బ్రహ్మన్నవస్థామాప్తవానిమామ్
నాకు మునుపు బ్రాహ్మణుడిగా, గొప్ప ద్విజుని కుమారుడిగా జన్మించింది. నేను వేదాలను నేర్చుకున్నాను, వేదాంగాలలో నిపుణుడిని. కానీ నా తప్పుల వల్ల ఈ స్థితికి వచ్చాను, బ్రాహ్మణా.
కశ్చిద్రాజా మమ సఖా ధనుర్వేదపరాయణః। సంసర్గాద్ధనుషి శ్రేష్ఠస్తతోఽహమభవం ద్విజ
ఒక రాజు నాకు స్నేహితుడు, ధనుర్వేదంలో నిపుణుడు. అతని సాంగత్యంతో నేను కూడా విలువిద్యలో ప్రావీణ్యం సంపాదించాను, ద్విజుడా.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు మృగయాం నిర్గతో నృపః। సహితో యోధముఖ్యైశ్ మన్త్రిభిశ్చ సుసంవృతః। తతోఽభ్యహన్మృగాంస్తత్ర సుబహూనాశ్రమం ప్రతి
అప్పట్లోనే ఆ రాజు, యోధులూ, మంత్రులూ కలిసి వేటకు బయలుదేరాడు. అశ్రమం దగ్గరికి వచ్చి అక్కడ ఎన్నో జంతువులను వధించాడు.
అథ క్షిప్తః శరో ఘోరో మయాపి ద్విజసత్తమ। తాడితశ్చ ఋషిస్తన శరేణానతపర్వణా
అప్పుడు నేను కూడా ఒక భయంకరమైన బాణాన్ని వదిలాను, ద్విజశ్రేష్ఠా. ఆ బాణంతో ఒక ఋషి గాయపడ్డాడు.
భూమౌ నిపతితో బ్రహ్మన్నువాచ ప్రతినాదయన్। నాపరాధ్యామ్యహం కించిత్కేన పాపమిదం కృతమ్
ఆ ఋషి నేలపై పడిపోయి, గొంతెత్తి ఇలా అన్నాడు: 'నేను ఎలాంటి తప్పు చేయలేదు. ఈ పాపం ఎవరు చేశారు?'
మన్వానస్తం మృగం చాహం సంప్రాప్తః సహసా మునిమ్। అపశ్యం తమృషిం విద్ధం శరేణానతపర్వణా। తముగ్రతపసం విప్రం నిష్టనన్తం మహీతలే
నేను దాన్ని జంతువే అనుకుని, అక్కడికి పరుగెత్తి వెళ్లాను. అక్కడ ఆ ఋషిని బాణంతో గాయపడి, భూమిపై నొప్పితో వణికిపోతూ చూశాను.
అకార్యకరణాచ్చాపి భృశం మే వ్యథితం మనః। అజానతా కృతమిదం మయేత్యహమథాబ్రువమ్
ఈ తప్పు వల్ల నా మనస్సు చాలా బాధపడింది. 'ఇది నాకు తెలియకుండానే జరిగింది' అని నేను చెప్పాను.
క్షన్తుమర్హసి మే సర్వమితి చోక్తో మయా మునిః
'దయచేసి నా చేసిన దోషాలన్నీ క్షమించండి' అని నేను ఆ ఋషిని వేడుకున్నాను.
తతః ప్రత్యబ్రవీద్వాక్యమృషిర్మాం క్రోధమూర్చ్ఛితః। వ్యాధస్త్వం భవితా క్రూర శూద్రయోనావితి ద్విజ
అప్పుడు ఆ ఋషి కోపంతో ఇలా అన్నాడు: 'నీవు క్రూరమైన వ్యాధుడిగా, శూద్రకులో జన్మిస్తావు, ద్విజుడా.'
ఏవం శప్తోఽహమృషిణా తదా ద్విజబరోత్తమ। అహం ప్రాసాదయమృషిం గిరా వాక్యవిశారదమ్
ఆ ఋషి నన్ను శపించిన తర్వాత, వాక్పాటువైన ఆ ఋషిని నేను శాంతింపజేయడానికి ప్రయత్నించాను, ద్విజశ్రేష్ఠా.
అజానతా మయాఽకార్యమిదమద్య కృతం మునే। క్షన్తుమర్హసి తత్సర్వం ప్రసీద భగవన్నితి
'ఈ తప్పు నాకు తెలియకుండానే జరిగింది, మునీంద్రా. దయచేసి నా దోషాలన్నీ క్షమించండి, ప్రభూ' అని నేను ప్రార్థించాను.
నాన్యథా భవితా శాప ఏవమేతదసంశయమ్। ఆనృశంస్యాత్త్వంహకించిత్కర్తాఽనుగ్రహమద్య తే
'ఈ శాపం తప్పదు, ఇదే జరుగుతుంది. అయినా, నీపై దయతో ఒక వరం ఇస్తాను' అని ఆయన అన్నారు.
శూద్రయోన్యాం వర్తమానో ధర్మజ్ఞో హి భవిష్యసి। మాతాపిత్రోశ్ శుశ్రూషాం కరిష్యసి న సంశయః
'నీవు శూద్రకులో జన్మించినా, ధర్మాన్ని బాగా తెలుసుకుంటావు. తల్లిదండ్రులకు సేవ చేస్తావు, ఇది నిస్సందేహం.'
తయోః శుశ్రూషయా సిద్ధిం మహతీం సమవాప్స్యసి। జాతిస్మరశ్ భవితా స్వర్గం చైవ గమిష్యసి
'వారిని సేవించడం వల్ల నీకు గొప్ప ఫలితం లభిస్తుంది. నీవు గతజన్మలను గుర్తు చేసుకునే వాడవవుతావు, స్వర్గానికి కూడా వెళ్తావు.'
భూత్వాచ ధార్మికో వ్యాధః పిత్రోః శుశ్రూషణే రతః। శాపక్షయే తు నిర్వృత్తే భవితాఽసి పునర్ద్విజః
'నీవు ధర్మపరుడైన వ్యాధుడిగా, తల్లిదండ్రుల సేవలో నిమగ్నుడై ఉంటావు. శాపం ముగిసిన తరువాత మళ్లీ ద్విజుడవుతావు.'
ఏవం శప్తః పురా తేన ఋషిణాఽస్మ్యుగ్రతేజసా। ప్రసాదశ్చ కృతస్తేన మమైవ ద్విపదాంవర
అలా ఆ ఘోరతపస్సు ఋషి నన్ను శపించాడు, అలాగే నాకు దయ చూపించాడు, ద్విపదులలో శ్రేష్ఠుడా.
శరం చోద్ధృతవానస్మి తస్య వై ద్విజసత్తమ। ఆశ్రమం చ మయా నీతో న చ ప్రాణైర్వ్యయుజ్యత
ఆ ఋషికి నేను బాణాన్ని తీసివేశాను, ద్విజశ్రేష్ఠా. ఆయనను అశ్రమానికి తీసుకెళ్లాను. అయినా ఆయన ప్రాణాలు విడిచిపెట్టలేదు.
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం యథా మమ పురాఽభవత్। అభితశ్చాపి గన్తవ్యో మయా స్వర్గో ద్విజోత్తమ
నాకు గతంలో జరిగిన సంగతులన్నీ నీకు చెప్పాను. ఇప్పుడు, ద్విజశ్రేష్ఠా, నేను కూడా ఇక్కడినుంచి స్వర్గానికి వెళ్ళాల్సిన సమయం వచ్చింది.
ఏవమేతాని పురుషా దుఃఖాని చ సుఖాని చ। ఆప్నువన్తి మహాబుద్ధే నోత్కణ్ఠాం కర్తుమర్హసి
మహామతి ఉన్నవాడా, ఈ లోకంలో మనుషులు బాధలు, సుఖాలు రెండూ అనుభవిస్తారు. నువ్వు మనస్సు చింతతో నిండిపోవద్దు.
దుష్కరం హి కృతంకర్మ జానతా జాతిమాత్మనః। [లోకవృత్తాన్తతత్త్వజ్ఞ నిత్యం ధర్మపరాయణ ।।]
నువ్వు నీ జన్మను తెలుసుకుని, ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, లోకంలో జరిగే విషయాల సత్యాన్ని గ్రహించి, చేయడం కష్టమైన కార్యాన్ని పూర్తిచేశావు.
కర్మదోషాచ్చ వై విద్వన్నాత్మజాతికృతేన వై। కంచిత్కాలం మృష్యతాం వై తతోసి భవితా ద్విజః
పండితుడా, నీ కర్మలోని తప్పు వల్ల, జన్మ వల్ల కాదు, కొంతకాలం నీవు భరించాల్సి వస్తుంది. ఆ తరువాత నువ్వు బ్రాహ్మణుడవుతావు.
సాంప్రతం చ మతో మేఽసి బ్రాహ్మణో నాత్ర సంశయః
ఇప్పుడే నా అభిప్రాయంలో నువ్వు బ్రాహ్మణుడివే — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
బ్రాహ్మణః పతనీయేషు వర్తమానో వికర్మసు। దామ్భిక్వో దుష్కృతప్రాయః శూద్రేణ సదృశో భవేత్
బ్రాహ్మణుడు పాపకార్యాలలో, దురాచారంలో, మోసంలో నిమగ్నమైతే, అతడు శూద్రుడితో సమానంగా మారిపోతాడు.
యస్తు శూద్రో దమే సత్యే ధర్మే చ సతతోత్థితః। తం బ్రాహ్మణమహం మన్యే వృత్తేన హి భవేద్ద్విజః
శూద్రుడు ఎప్పుడూ ఆత్మనిగ్రహం, సత్యం, ధర్మంలో స్థిరంగా ఉంటే, అతడిని నేను బ్రాహ్మణుడిగా భావిస్తాను. ఎందుకంటే, ప్రవర్తన వల్లే ద్విజుడు అవుతాడు.
కర్మదోషేణ విషమాం గతిమాప్తోసి దారుణామ్। క్షీణదోషమహం మన్యే చాభితస్త్వాం నరోత్తమ
నీ కర్మలోని తప్పు వల్ల నీవు కఠినమైన స్థితికి చేరుకున్నావు. కానీ, నీవు ఇప్పుడు తప్పుల నుంచి విముక్తుడవని నేను భావిస్తున్నాను, నరశ్రేష్ఠా.
కర్తుమర్హసి నోత్కణ్ఠాం త్వద్విధా హ్యవిషాదినః। లోకవృత్తాన్తతత్వజ్ఞా నిత్యం ధర్మపరాయణాః
నువ్వు మనస్సులో చింతను కలిగించుకోవద్దు. ఎందుకంటే, నీలాంటి వారు — లోకంలో జరిగే విషయాల సత్యాన్ని తెలిసినవారు, ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని పాటించేవారు — ఎప్పుడూ నిరాశ చెందరు.
ప్రజ్ఞయా మానసం దుఃఖం హన్యాచ్ఛారీరమౌషధైః। ఏతద్విజ్ఞానసామర్థ్యం న బాలై సమతామియాత్
ప్రజ్ఞతో మనస్సు బాధను తొలగించాలి; శరీర బాధను మందులతో పోగొట్టాలి. ఇలాంటి జ్ఞానశక్తి మూర్ఖులకు అందదు.