తపోయోగసమారమ్భం కురుతే ద్విజసత్తమ। కర్మభిర్బహుభిశ్చాపి లోకానశ్నాతి కర్మభిః
—తపస్సు, యోగ సాధన ప్రారంభించి, ఎన్నో మంచి పనుల ద్వారా ఆ పనుల ఫలితంగా లోకాలను అనుభవిస్తాడు, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా!
[స చేన్నివృత్తబన్ధస్తు విశుద్ధశ్చాపి కర్మభిః।] ప్రాప్నోతి సుకృతాఁల్లోకాన్యత్రగత్వా న శోచతి
అతడు కర్మ బంధనాల నుంచి విముక్తుడై, తన పనుల వల్ల పవిత్రుడైతే, సత్కార్యుల లోకాలను పొందుతాడు. అక్కడికి వెళ్లిన తరువాత anymore విచారం ఉండదు.
పాపం కుర్వనపుణ్యవృత్తః పుణ్యస్యాన్తం న గచ్ఛతి। `పుణ్యం కుర్వన్పుణ్యవృత్తః పుణ్యస్యాన్తం న గచ్ఛతి'। తస్మాత్పుణ్యం యతేత్కర్తుం వర్జయీత చ పాపకమ్
పాపకార్యాలు చేసి, దుష్టమైన ప్రవర్తన కలవాడు పుణ్యానికి అంతం చూడడు; పుణ్యకార్యాలు చేసి, సత్ప్రవర్తన కలవాడు కూడా పుణ్యానికి అంతం చూడడు. అందువల్ల, ఎప్పుడూ మంచి చేయాలని ప్రయత్నించాలి, చెడు పనులను దూరంగా పెట్టాలి.
అనసూయుః కృతజ్ఞశ్చ కల్యాణాన్యేవ సేవతే। సుఖాని ధర్మమర్థం చ స్వర్గం చ లభతే నరః
ఈర్ష్య లేకుండా, కృతజ్ఞత కలిగి ఉన్నవాడు ఎప్పుడూ మంగళకరమైన విషయాలనే అనుసరిస్తాడు. అలాంటి మనిషికి సుఖం, ధర్మం, ధనం, స్వర్గం అన్నీ లభిస్తాయి.
సంస్కృతస్య చ దాన్తస్ నియతస్య యతాత్మనః। ప్రాజ్ఞాస్యానన్తరా వృత్తిరిహి లోకే పరత్ర చ
శాంతంగా, నియమంగా, ఆత్మనిగ్రహంతో ఉన్నవాడికి, ఈ లోకంలోనూ పరలోకంలోనూ, జ్ఞానుల ప్రవర్తన అతడిని అనుసరిస్తుంది.
సతాం ధఱ్మేణ వర్తేత క్రియాం శిష్టవదాచరేత్। అసంక్లేశేన లోకస్య వృత్తిం లిప్సేత వై ద్విజః
సత్పురుషుల ధర్మాన్ని అనుసరించాలి, వారు చేసే విధంగా ప్రవర్తించాలి. లోకానికి ఇబ్బంది కలగకుండా, ద్విజుడు తన జీవనోపాధిని పొందాలి.
సన్తి హ్యాగమవిజ్ఞానాః శిష్టాః శాస్త్రే విచక్షణాః। స్వధర్మేణ క్రియా లోకే కుర్వాణాస్తే హ్యసంకరాః
శాస్త్రజ్ఞానం కలిగిన, వివేకం ఉన్న పెద్దలు ఉన్నారు. వారు తమ స్వధర్మాన్ని పాటిస్తూ లోకంలో పనులు చేస్తూ, అయోమయం లేకుండా ఉంటారు.
ప్రాజ్ఞో ధర్మేణ రమతే ధర్మం చైవోపజీవతి। తస్మాద్ధర్మాదవాప్తేన ధనన ద్విజసత్తమ
జ్ఞానులు ధర్మంలో ఆనందిస్తారు, ధర్మాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని జీవిస్తారు. అందువల్ల, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా, ధర్మంతో సంపాదించిన ధనమే మంచిది.
తస్యైవ సించతే మూలం గుణాన్పశ్యతి యత్ర వై। ధర్మాత్మా భవతి హ్యేవం చిత్తం చాస్య ప్రసీదతి। స మిత్రజనసంతుష్ట ఇహ ప్రేత్య చ నన్దతి
ధర్మంలో గుణాలు కనిపించే చోటే దాని మూలం బలపడుతుంది. అలా ధర్మాత్ముడవుతాడు, మనసు సంతోషిస్తుంది, స్నేహితులు, జనంతో సంతృప్తిగా ఉంటాడు, ఈ లోకంలోనూ మరణానంతరం సుఖంగా ఉంటాడు.
శబ్దం స్పర్శం తథా రూపం గన్ధానిష్టాంస్చ సత్తమ। ప్రభుత్వం లభతే చాపి ధర్మస్యైతత్ఫలం విదుః
శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, సువాసనలు, ఇంకా అధికారం — ఇవన్నీ ధర్మఫలాలుగా పరిగణించబడతాయని, ఓ ఉత్తముడా, తెలుసుకో.
ధరమస్య చ పలం లబ్ధ్వా న తుష్యతి మహాద్విజ। అతుష్యమాణో నిర్వేదమాదత్తే జ్ఞానచక్షుషా
ధర్మఫలం పొందిన తరువాత కూడా ఆ మహానుభావుడు తృప్తి చెందడు. తృప్తి లేకుండా ఉండి, జ్ఞానదృష్టితో విరక్తిని స్వీకరించెడు.
ప్రజ్ఞాచక్షుర్నర ఇహ దోషం నైవానురుధ్యతే। విరజ్యే యథాకామం న చ ధర్మం విముఞ్చతి
ప్రజ్ఞాచక్షువు కలిగిన మనిషి ఇక్కడ లోపాలకు ఆసక్తి చూపడు. తన ఇష్టానుసారం విరక్తి పొందినా, ధర్మాన్ని మాత్రం వదిలిపెట్టడు.
ఫలత్యాగే చ యతతే దృష్ట్వా లోకం క్రియాత్మకమ్। తతో మోక్షే ప్రయతతే నానుపాయాదుపాయతః
ఈ లోకం కార్యములో నిమగ్నమై ఉన్నదని చూసి, ఫలితాలను వదిలిపెట్టేందుకు ప్రయత్నించెడు. తరువాత, సరైన మార్గంలోనే మోక్షాన్ని కోరెడు, తప్పు మార్గాల్లో కాదు.
ఏవం నిర్వేదమాదత్తే పాపం కర్మ జహాతి చ। ధార్మికశ్చాపి భవతి మోక్షం చ లభతే పరమ్
ఇలా విరక్తిని స్వీకరించి, పాపకార్యాలను విడిచిపెడతాడు. ధార్మికుడై, పరమ మోక్షాన్ని కూడా పొందెడు.
తపో నిఃశ్రేయసం జన్తోస్తస్య మూలం శమో దమః। తేన సర్వానవాప్నోతి కామాన్యాన్మనసేచ్ఛతి
ప్రాణికి తపస్సే శ్రేయస్సు. దానికి మూలం శాంతి, దమనము. వాటివల్ల మనసు కోరిన అన్ని కోరికలను సాధించగలడు.
ఇన్ద్రియాణాం నిరోధేన సత్యేన చ దమేన చ। బ్రహ్మణః పదమాప్నోతి యత్పరం ద్విజసత్తమ
ఇంద్రియాలను నియంత్రించడం, సత్యం, దమనంతో, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా, పరబ్రహ్మ పదాన్ని పొందగలడు.
ఇన్ద్రియాణీతి యాన్యాహుః కాని తాని యతవ్రత। నిగ్రహశ్చ కథం కార్యో నిగ్రహస్య చ కిం ఫలమ్
ఇంద్రియాలు అని ఏవి అంటారు, వాటిలో ఏవి ఏవి? వాటిని ఎలా నియంత్రించాలి, ఆ నియంత్రణకు ఫలితం ఏమిటి?
కథం చ ఫలమాప్నోతి తేషాం ధర్మభృతాంవర। ఏతదిచ్ఛామి తత్త్వేన ధర్మం జ్ఞాతుం సుధార్మిక
ధర్మాన్ని కాపాడే ఉత్తముడా, వాటి నియంత్రణ ఫలితాన్ని ఎలా పొందుతారు? ఈ నిజమైన ధర్మాన్ని నీవు చెప్పాలని కోరుతున్నాను.
ఏవముక్తస్తు విప్రేణ ధర్మవ్యాధో యుధిష్ఠిర। ప్రత్యువాచ యథా విప్రం తచ్ఛృణుష్వ నరాధిప
బ్రాహ్మణుడు ఇలా అడిగిన తరువాత, యుధిష్ఠిరునికి ధర్మవ్యాధుడు బ్రాహ్మణునికి చెప్పినట్లే సమాధానం చెప్పాడు. రాజా, అది విను.
విజ్ఞానార్థం మనుష్యాణాం మనః పూర్వం ప్రవర్తతే। తత్ప్రాప్య కామం భజతేక్రోధం చ ద్విజసత్తమ
జ్ఞానం కోసం మనుషుల మనస్సు ముందుగా చురుకుగా మారుతుంది. దాన్ని పొందిన తరువాత, కోరికను, కోపాన్ని అనుసరిస్తుంది, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా.
తతస్తదర్థం యతతే కర్మ చారభతే మహత్। ఇష్టానాం రూపగన్ధానామభ్యాసం చ నిషేవతే
ఆ తరువాత, ఆ కోరిక కోసం ప్రయత్నించి, గొప్ప కార్యాలను చేయడం మొదలుపెడతాడు. కావలసిన రూపాలు, వాసనలను అనుభవించడంలో కూడా నిమగ్నమవుతాడు.
తతో రాగః ప్రభవతి ద్వేషశ్చ తదనన్తరమ్। తతో లోభః ప్రభవతి మోహశ్చ తదనన్తరమ్
అప్పుడే ఆకర్షణ కలుగుతుంది, తరువాత ద్వేషం వస్తుంది. దాని తరువాత లోభం, తరువాత మోహం కలుగుతుంది.
తస్ లోభాభిభూతస్య రాగద్వేషహతస్య చ। న ధర్మే జాయతే బుద్ధిర్వ్యాజాద్ధర్మం కరోతి చ
లోభానికి లోనై, రాగద్వేషాలతో బాధపడే వాడికి ధర్మంపై బుద్ధి కలగదు. అటువంటి వాడు ధర్మాన్ని మాయతో ఆచరిస్తాడు.
వ్యాజేన చరతే ధర్మమర్థం వ్యాజేన రోచతే। వ్యాజేన సిధ్యమానేషు ధనేషు ద్విజసత్తమ
అతడు మాయతో ధర్మాన్ని అనుసరిస్తాడు, మాయతో ధనాన్ని కోరుకుంటాడు. మాయతో సంపాదించిన ధనంలో ఆనందిస్తాడు, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా.
తత్రైవ రమతే బుద్ధిస్తతః పాపం చికీర్షతి। సుహృద్భిర్వార్యమాణశ్చ పణ్డితైశ్చ ద్విజోత్తమ
అతని మనస్సు అదే విషయాలలో మునిగిపోతుంది. తరువాత పాపం చేయాలని కోరుకుంటాడు. స్నేహితులు, పండితులు అడ్డుకున్నా వినడు, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా.
ఉత్తరం శ్రుతిసంబద్ధం బ్రవీత్యశ్రుతియోజితమ్। అధర్మస్త్రివిధస్తస్య వర్తతే రాగదోషజః
వేదాలకు సంబంధించిన సమాధానాన్ని చెబుతాడు, కానీ వేదబద్ధంగా కాని విషయాన్ని అనుసరిస్తాడు. అతనికి రాగదోషాల వల్ల మూడు విధాల అధర్మం కలుగుతుంది.
పాపం చిన్తయతే చైవ బ్రవీతి చ కరోతి చ। తస్యాధర్మప్రవృత్తస్య గుణా నశ్యన్తి సాధవః
పాపాన్ని ఆలోచిస్తాడు, మాట్లాడతాడు, చేస్తాడు కూడా. అధర్మంలో నిమగ్నమైన వాడికి, ఓ సద్గుణుడా, గుణాలు నశించిపోతాయి.
ఏకశీలాశ్చ మిత్రత్వం భజన్తే పాపకర్మిణః। స తేన దుఃఖమాప్నోతి పరత్ర చ విపద్యతే
అలాంటి పాపకార్యాలు చేసే వారితోనే స్నేహం కలుగుతుంది. దాంతో బాధను పొందుతాడు, పరలోకంలో కూడా నశించిపోతాడు.
పాపాత్మా భవతి హ్యేవం ధర్మలాభం తు మే శృణు। యస్త్వేతాన్ప్రజ్ఞాయా దోషాన్పూర్వమేవానుపశ్యతి
ఇలా చేసే వాడు పాపాత్ముడవుతాడు. ఇప్పుడు నీకు ధర్మం వల్ల కలిగే లాభం చెబుతాను. ఎవడు ముందుగానే ఈ దోషాలను బుద్ధితో గుర్తిస్తాడో,
కుశలః సుఖదుఃఖేషు సాంధూంశ్చాప్యుపసేవతే। తస్య సాధుసమారమ్భాద్బుద్ధ్రిధర్మేషు రాజతే
ఆయన సుఖంలో, దుఃఖంలో నిపుణుడు, మంచి వారితో స్నేహం చేస్తాడు. అతని మంచి ప్రయత్నాల వల్ల జ్ఞానమార్గంలో, ధర్మంలో ప్రకాశిస్తాడు.