చఙ్క్రమ్యమాణా జీవాంశ్చ ధరణీసంశ్రితాన్బహూన్। పద్భ్యాం ఘ్నన్తి నరా విప్ర తత్ర కిం ప్రతిభాతి తే
భూమిపై నడుస్తూ, అనేక జీవులను మనుషులు తమ కాలులతో తొక్కి చంపేస్తారు, బ్రాహ్మణా. దీనిలో నీకు ఏమి అనిపిస్తుంది?
ఉపవిష్టాః శయానాశ్చ ఘ్నన్తి జీవాననేకశః। అజ్ఞానాదథవా జ్ఞానాత్తత్రకిం ప్రతిభాతి తే
కూర్చుని లేదా పడుకుని ఉన్నప్పుడు కూడా, వారు అనేక జీవులను చంపుతారు. అది తెలియకపోయినా, తెలిసికూడా జరిగొచ్చు. దీనిలో నీకు ఏమి అనిపిస్తుంది?
జీవైర్గ్రస్తమిదం సర్వమాకాశం పృథివీ తథా। అవిజ్ఞానాచ్చ హింసన్తి తత్ర కిం ప్రతిభాతి తే
ఈ ఆకాశం, భూమి అన్నీ జీవులు తినేస్తున్నాయి. తెలియక హింస జరుగుతోంది. దీనిలో నీకు ఏమి అనిపిస్తుంది?
అహింసేతి యదుక్తం హి పురుషైర్విస్మితైః పురా। కే న హింసన్తి జీవాన్వై లోకేఽస్మిన్ద్విజసత్తమ్
'హింస చేయకూడదు' అని పురాతన కాలంలో ఆశ్చర్యపోయిన మనుషులు అన్నారు. కానీ ఈ లోకంలో ఎవరు జీవులను హింసించరు, ద్విజశ్రేష్ఠా?
బహు సంచిన్త్య ఇహ వై నాస్తి కశ్చిదహింసకః
ఎంతో ఆలోచించినా, ఇక్కడ ఎవ్వరూ హింస చేయని వారు లేరు.
అహింయాసాం తు నిరతా యతయో ద్విజసత్తమ। కుర్వన్త్యేవ హి హింసాం తే యత్నాదల్పతరా భవేత్
హింస చేయకూడదని నిబద్ధులైన యతులు కూడా, ద్విజశ్రేష్ఠా, ఎంత ప్రయత్నించినా కొంతమేర హింస చేయక తప్పదు.
ఆలక్ష్యాశ్చైవ పురుషాః కులే జాతా మహాగుణాః। మహాఘోరాణి కర్మాణి కృత్వా లజ్జన్తి వై న చ
మంచి కుటుంబాల్లో పుట్టిన గొప్ప లక్షణాలు ఉన్నవారు, ఎంత భయంకరమైన పనులు చేసినా, వారికి ఎలాంటి సిగ్గు ఉండదు.
సుహృదః సుహృదోఽన్యాంస్చ దుర్హృదశ్చాపి దుర్హృదః। సమ్యక్ప్రవృత్తాన్పురుషానన సమ్యగనుపశ్యతి
మిత్రులు మిత్రులను, చెడ్డవారు చెడ్డవారిని చూస్తారు; కానీ నడవడిలో తప్పుడు మనిషి, సరిగ్గా నడుచుకునే వారిని గుర్తించలేడు.
సమృద్ధైశ్చన నన్దన్తి బాన్ధవా బాన్ధవైరపి। గురూంశ్చైవ వినిదన్తి మూఢా నిశ్చితమానినః
సంపన్నులైన బంధువులతో బంధువులు ఆనందిస్తారు; కానీ మూర్ఖులు, తమను తాము తెలివైనవాళ్లమని భావించి, పెద్దలను తప్పుగా మాట్లాడతారు.
బహు లోకే విపర్యస్తం దృశ్యతే ద్విజసత్తమ। ధర్మయుక్తమధర్మం చ తత్ర కిం ప్రతిభాతి తే
ఈ లోకంలో చాలా విషయాలు తలక్రిందులుగా కనిపిస్తాయి, ద్విజశ్రేష్ఠా; ధర్మమయమైనదే అధర్మంగా, అధర్మమే ధర్మంగా కనబడుతుంది — దీనిపై నీ అభిప్రాయం ఏమిటి?
వక్తుం బహువిధం శక్యం ధర్మాధర్మేషు కర్మసు। స్వకర్మనిరతో యో హి స యశః ప్రాప్నుయాన్మహత్
ధర్మాధర్మ సంబంధమైన పనుల గురించి ఎన్నో మాటలు చెప్పవచ్చు; కానీ తన పనిలో నిబద్ధతగా ఉన్నవాడు గొప్ప పేరు పొందుతాడు.
ధర్మవ్యాధస్తు నిపుణం పునరేవ యుధిష్ఠిర। విప్రర్షభమువాచేదం సర్వధర్మభృతాంవర
ధర్మవ్యాధుడు మళ్లీ చాతుర్యంగా, అన్ని ధర్మాలను పాటించే యుధిష్ఠిరుని, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడైన వాడిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
శ్రుతిప్రమాణో ధర్మోఽయమితి వృద్ధానుశాసనమ్। సూక్ష్మా గతిర్హి ధర్మస్ బహుశాఖా హ్యనన్తికా
వృద్ధులు చెప్పినట్టు, ధర్మం శాస్త్రాల ఆధారంగా స్థిరమవుతుంది; కానీ ధర్మమార్గం చాలా సూక్ష్మంగా, అనేక శాఖలతో, సులభంగా గ్రహించదగినది కాదు.
ప్రాణాన్తికే వివాహే చ వక్తవ్యమనృతం భవేత్। అనృతేన భవేత్సత్యం సత్యేనైవానృతం భవేత్
ప్రాణాపాయంలోనో, వివాహంలోనో అసత్యం చెప్పవచ్చు; అసత్యంతో సత్యం సాధించవచ్చు, సత్యంతో అసత్యం కలుగుతుంది.
యద్భూతహితమత్యన్తం తత్సత్యమితి ధారణా। విపర్యయకృతోఽధర్మః పశ్య ధర్మస్య సూక్ష్మతామ్
ప్రాణులకు అత్యంత మేలు కలిగించేది సత్యమే అని భావించాలి; దానికి విరుద్ధమైనది అధర్మం — ధర్మం ఎంత సూక్ష్మమైందో చూడు.
యత్కరోత్యశుభం కర్మ శుభం వా యది సత్తమ। అవశ్యం తత్సమాప్నోతి పురుషో నాత్ర సంశయః
ఓ మహానుభావా! మనిషి ఏ మంచి లేదా చెడు పని చేసినా, దాని ఫలితం తప్పకుండా పొందుతాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
విషమాం చ దశాం ప్రాప్తో దేవాన్గర్హతి వై భృశమ్। ఆత్మృనః కర్మదోషేణ న విజానాత్యపణ్డితః
ఒకడు కష్టసమయంలో పడితే, దేవుళ్లను తీవ్రంగా నిందిస్తాడు; కానీ తనే చేసిన పనుల వల్లే ఇలా జరిగిందని మూర్ఖుడు గ్రహించడు.
మూఢో నైకృతికశ్చాపి చపలశ్చ ద్విజోత్తమ। `న శుభం కర్మ బధ్నాతి పురుషం పాషనిశ్చయమ్
మూర్ఖుడు, మోసగాడు, చంచలుడు — వీరు, ద్విజశ్రేష్ఠా, చెడులోనే స్థిరంగా ఉండి, మంచి పనులు చేయరు.
సుఖదుఃఖవిపర్యాసో యదా సముపపద్యతే। నైనం ప్రజ్ఞా సునీతం వా త్రాయతే నైవ పౌరుషమ్
సుఖదుఃఖాలు మారిపోతున్నప్పుడు, జ్ఞానం, మంచి నడవడి, పురుషార్థం — ఇవేవీ మనిషిని కాపాడలేవు.
యో యమిచ్ఛేద్యథా కామం తం తం కామం స ఆప్నుయాత్। యది స్యాదపరాధీనం పౌరుషస్ క్రియాఫలమ్
మనిషి ఏదైనా కోరుకున్న విధంగా పొందగలిగేవాడు అయితే, మనుషుల కర్మఫలం మరొకరిపై ఆధారపడేది కాదు.
సంయతాశ్చాపి దక్షాశ్చ మతిమన్తశ్చ మానవాః। దృశ్యన్తే నిష్ఫలాః సన్తః ప్రహీణాః సర్వకర్మభిః
నిగ్రహంతో, నైపుణ్యంతో, బుద్ధితో ఉన్నవారు కూడా, అన్ని పనులలో విఫలమై, ఫలితం లేకుండా కనిపిస్తారు.
భూతానామపరః కశ్చిద్ధింసాయాం సతతోత్థితః। వఞ్చనాయాం చ లోకస్య స సుఖేనైవ యుజ్యతే
ఎవరైనా ఎప్పుడూ జీవులను హింసించడానికీ, జనాన్ని మోసం చేయడానికీ ప్రయత్నిస్తారు; అయినా వారు సులభంగా సుఖంగా ఉంటారు.
అచేష్టమపి చాసీనం శ్రీః కంచిదుపతిష్ఠతి। కశ్చిత్కర్మాణి కుర్వన్హి న ప్రాప్యమధిగచ్ఛతి
ఎవరైనా కూర్చుంటూ, ఏ పని చేయకపోయినా, లక్ష్మీ అతనిని వరించవచ్చు; మరొకరు ఎంత కష్టపడినా, తనకు దక్కని దాన్ని పొందలేడు.
దేవానిష్ట్వా తపస్తప్త్వా కృపణైః పుత్రగృధ్నుభిః। దశమాసధృతా గర్భా జాయన్తే కులపాంసనాః
దేవతలను పూజించి, తపస్సు చేసి, కొంతమంది పాపాత్ములు, కుమారులపై ఆశతో, పది నెలలు గర్భంలో ధరించినా, వంశానికి అపకీర్తి తెచ్చే పిల్లలను పుడతారు.
అపరే ధనధాన్యైశ్చ భోగైశ్చ పితృసంచితైః। విపులైరభిజాయన్తే లబ్ధాస్తైరేవ మఙ్గలైః
కొంతమంది పూర్వీకులు కూడిన ధనం, ధాన్యం, భోగాలు వంటి శుభఫలితాలతో జన్మిస్తారు. ఆ శుభాలు వారికి అందుతాయి.
న దేహజా మనుష్యాణాం వ్యాధయో ద్విజసత్తమ'। కర్మజా హి మనుష్యాణాం రోగా నాస్త్యత్ర సంశయః
మానవులకు వచ్చే వ్యాధులు శరీరంలో నుండవు, ద్విజశ్రేష్ఠా! అవన్నీ పూర్వకర్మఫలమే. దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఆధిభిశ్చైవ బాధ్యన్తే వ్యాలైః క్షుద్రమృగా ఇవ। వ్యాధయో వినివార్యన్తే మృగా వ్యాధైరివ ద్విజ
చిన్న జంతువులు పెద్ద జంతువుల చేత బాధపడినట్లు, మనుషులు కూడా మనోవ్యాధులతో బాధపడతారు. వ్యాధులను వేటగాళ్లు జంతువులను ఎలా తరిమేస్తారో అలా నివారించవచ్చు, ద్విజ.
యేషామస్తి చ భోక్తవ్యం గ్రహణీరోగపీడితాః। న శక్నువన్తి తే భోక్తుం చేష్టితం పూర్వకర్మయా
కొంతమందికి తినడానికి అన్నం ఉన్నా, జీర్ణవ్యాధులతో బాధపడుతూ తినలేరు. ఇది కూడా పూర్వకర్మ వల్లే జరుగుతుంది.
అపరే బాహుబలినః క్లిశ్యన్తి బహవో జనాః। దుఃఖేన చాధిగచ్ఛనతి భోజనం ద్విజసత్తమ
ఇంకొంతమంది బలమైనవారు అయినా, ఎన్నో కష్టాలు అనుభవిస్తారు. చాలా మంది తినడానికి అన్నం కూడా కష్టపడి సంపాదించాలి, ద్విజశ్రేష్ఠా.
ఇతి లోకమనాక్రన్దం దేహశఙ్కాపరిప్లుతమ్। స్రోతసాఽసకృదాక్షిప్తం హ్రియమాణం బలీయసా
ఈ లోకం శరీరభయంతో, దుఃఖాలతో నిండిపోయి, శక్తివంతమైన ప్రవాహంలో మళ్లీ మళ్లీ కొట్టుకుపోతుంది.