రాజానో హి స్వధర్మేణ శ్రియమిచ్ఛన్తి భూయసీమ్। సర్వేషామేవ వర్ణానాం త్రాతా రాజా భవత్యుత
రాజులు తమ కర్తవ్యాన్ని నిబద్ధంగా పాటిస్తూ ఎక్కువ ఐశ్వర్యాన్ని కోరుకుంటారు. నిజంగా, రాజు అన్ని వర్ణాల ప్రజలను రక్షించే వాడవుతాడు.
పరేణ హి హతాన్బ్రహ్మన్వరాహమహిషానహమ్। న స్వయం హన్మి విప్రర్షే విక్రీణామి సదా త్వహమ్
బ్రాహ్మణా! నేను ఎప్పుడూ స్వయంగా కాడెం, ఎద్దు, అడవి పంది వేటాడను. అవి ఇతరులతో చేయిస్తాను. అలాగే, వాటిని ఎప్పుడూ అమ్మను కూడా.
న భక్షయామి మాంసాని ఋతుగామీ తథాహ్యహమ్। సదోపవాసీ చ తథా నక్తభోజీ సదా ద్విజ
నేను మాంసం తినను. ఋతువులను పాటిస్తాను. ఎప్పుడూ ఉపవాసం ఉంటాను. రాత్రిపూట మాత్రమే భోజనం చేస్తాను, ద్విజుడా!
అశీలశ్చాపి పురుషో భూత్వా భవతి శీలవాన్। ప్రాణిహింసారతిశ్చాపి భవతే ధార్మికః పునః
ధర్మం లేని వాడు కూడా మంచివాడిగా మారవచ్చు. ప్రాణులను హింసించడంలో ఆనందించే వాడు కూడా మళ్లీ ధార్మికుడిగా మారవచ్చు.
వ్యభిచారాననరేన్ద్రాణాం ధర్మః సంకీర్యతే మహాన్। అధర్మో వర్తతే చాపి సంకీర్యన్తే తతః ప్రజాః
రాజులు తప్పులు చేస్తే, ధర్మం చాలా కలుషితమవుతుంది. అప్పుడు అధర్మం పెరుగుతుంది. దాంతో ప్రజలు కూడా చెడిపోతారు.
భేరుణ్డా వామనాః కుబ్జాః స్థూలశీర్షాస్తథైవ చ। క్లీబాశ్చాన్ధాశ్చ బధిరా జాయన్తేఽత్యుచ్చలోచనాః
బెరుండాలు, చిన్నవాళ్లు, వంకరవాళ్లు, పెద్ద తలలు, శక్తిలేని వారు, అంధులు, చెవిటివారు, ఎక్కువగా పొడవైన కళ్లవారు — వీరందరూ జన్మిస్తారు.
పార్థివానామధర్మత్వాత్ప్రజానామభవః సదా। స ఏష రాజా జనకః ప్రజా ధర్మేణ పశ్యతి
రాజులు అధర్మంగా ప్రవర్తిస్తే ప్రజల్లో ఎప్పుడూ లోపాలు వస్తుంటాయి. కాని ఈ జనకుడు రాజు తన ప్రజలను ధర్మబద్ధంగా చూస్తాడు.
అనుగృహ్ణన్ప్రజాః సర్వాః స్వధర్మనిరతాః సదా। `పాత్యేష రాజా జనకః పితృవద్ద్విజసత్తమ
తన ప్రజలు ఎప్పుడూ తమ కర్తవ్యాన్ని నిబద్ధంగా పాటించేవారు. వారందరినీ ఈ జనకుడు రాజు తండ్రిలా కాపాడతాడు, ద్విజశ్రేష్ఠుడా!
యేచైవ మాం ప్రశంసన్తి యేచ నిన్దన్తి మానవాః। సర్వాన్సుపరిణీతేన కర్మాణా తోషయామ్యహమ్
నన్ను ప్రశంసించే వారు, నిందించే వారు — అందరినీ నేను మంచి పనులతో సంతృప్తిపరుస్తాను.
యే జీవన్తి స్వధర్మేణ సంయుఞ్జన్తి చ పార్థివాః। న కించిదుపజీవనతి దాన్తా ఉత్థానసీలినః
తమ కర్తవ్యాన్ని పాటిస్తూ, రాజుతో కలిసి ఉండే వారు వేరే దేనిపైనా ఆధారపడరు. వారు నియమంగా, శ్రమతో జీవిస్తారు.
శక్త్యాఽన్నదానం సతతం తితిక్షా ధర్మనిత్యతా। యథార్హం ప్రతిపూజా చ సర్వభూతేషు వై దయా
తన శక్తికి తగ్గట్టు ఎప్పుడూ అన్నదానం చేయడం, సహనం, ధర్మాన్ని నిత్యం పాటించడం, యోగ్యుల్ని గౌరవించడం, అన్ని జీవులపై దయ చూపడం — ఇవే ముఖ్యమైనవిగా భావించాలి.
త్యాగాన్నాన్యత్ర మర్త్యానాం గుణాస్తిష్ఠాన్తి పూరుషే। మృషావాదం పరిహరేత్కుర్యాత్ప్రియమయాచితః
త్యాగం తప్ప మరే గుణమూ మానవుల్లో నిలవదు. అబద్ధం చెప్పకుండా, ఎవరు అడిగినా ప్రేమగా సహాయం చేయాలి.
న చ కామాన్న సంరమ్భాన్న ద్వేషాద్ధర్మముత్సృజేత్। ప్రియే నాతిభృశం హృష్యేదప్రియే న చ సంజ్వరేత్
కామం, కోపం, ద్వేషం వల్ల ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టకూడదు. ఇష్టమైన విషయాల్లో ఎక్కువ ఆనందించకూడదు; ఇష్టంలేని విషయాల్లో బాధపడకూడదు.
న ముహ్యేదర్థకృచ్ఛ్రేషు న చ ధఱ్మం పరిత్యజేత్। కర్మ చేత్కించిదన్యత్స్యాదితరన్న తదాచరేత్
కష్టాల్లో మనస్సు తలకిందులవ్వకూడదు, ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టకూడదు. ఇంకేదైనా పనిలా అనిపించినా, అది చేయకూడదు.
యత్కల్యాణమభిధ్యాయేత్తత్రాత్మానం నియోజయేత్। న పాపం ప్రతి పాపః స్యాత్సాధురేవ సదా భవేత్
మంచి దిశగా మనసును పెట్టాలి. చెడ్డవారికి ప్రతీకారం చేయకుండా, ఎప్పుడూ మంచివాడిగా ఉండాలి.
ఆత్మనైవ హతః పాపో యః పాపం కర్తుమిచ్ఛతి। కర్మ చైతదసాధూనాం వృజినానామసాధుకమ్
చెడు చేయాలనుకునే వాడు తన చేతనే నాశనం అవుతాడు. అలాంటి పనులు దుర్మార్గులకు కూడా తగవు.
న ధర్మోస్తీతి మన్వానాః శుచీనవహసన్తి యే। అశ్రద్దధానా ధర్మస్ తే నశ్యన్తి న సంశయః
ధర్మం లేదని నమ్మి, పవిత్రులను ఎగతాళి చేసే వారు, విశ్వాసం లేని వారు—వారు తప్పు మార్గంలో నశించిపోతారు; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
మహాదృతిరివాధ్మాతః పాపో భవతి నిత్యదా। `సాధుః సన్నతిమానేవ సర్వత్రద్విజసత్తమ
ఎప్పుడూ గర్వంతో ఉప్పొంగిపోయేవాడు, పెద్ద కొండలా పాపాత్ముడవుతాడు; కానీ మంచి మనిషి ఎక్కడైనా వినయంగా ఉంటాడు, ద్విజశ్రేష్ఠ.
మూఢానామవలిప్తానామసారం భాషితం భవేత్। దర్శయన్త్యన్తరాత్మానం దివా రూపమివాంశుమాన్
మూర్ఖులు, అహంకారులు మాట్లాడేది అసారంగా ఉంటుంది; వాళ్ల అంతరాత్మ బయటపడుతుంది, పగలు సూర్యుడు తన రూపాన్ని చూపినట్లు.
న లోకే రాజతే మూర్ఖః కేవలాత్మప్రశంసయా। అపిచేహ మృజాహీనః కృతవిద్యః ప్రకాశతే
తనను తాను పొగిడితే మూర్ఖుడు లోకంలో వెలుగుపెట్టడు; అలాగే, పవిత్రత లేని విద్యావంతుడు కూడా ఇక్కడ ప్రసిద్ధి చెందడు.
అబ్రువన్కస్యచిన్నిన్దామాత్మపూజామవర్ణయన్। న కశ్చిద్గుణసంపన్నః ప్రకాశో భువి దృశ్యతే
ఇతరులను నిందిస్తూ, తనను తాను పొగిడే వాడిలో గుణాలు, మహిమ ఉండవు; భూమిపై అలాంటి మహాత్ములు కనిపించరు.
వికర్మణా తప్యమానః పాపాద్విపరిముచ్యతే। న తత్కుర్యాం పునరితి ద్వితీయాత్పరిముచ్యతే
తన తప్పు చేతల వల్ల బాధపడే వాడు పాపం నుంచి విముక్తి పొందుతాడు; ఇకపై ఇలా చేయను అని నిశ్చయించుకుంటే రెండవసారి కూడా విముక్తి కలుగుతుంది.
కర్మణా యేన కేనాపి పాపాత్మా ద్విజసత్తమ। ఏవం శ్రుతిరియం బ్రహ్మన్ధర్మేషు ప్రతిదృశ్యతే
ఏదైనా పనితో పాపాత్ముడు, ద్విజశ్రేష్ఠ, ధర్మశాస్త్రాల్లో చెప్పిన ప్రకారం, పాపం నుండి విముక్తి పొందవచ్చని వేదాలు చెబుతున్నాయి.
పాపని బుద్ధ్వేహ పురా కృతాని స్వధర్మశీలో వినిహన్తి పశ్చాత్। ధర్మో బ్రహ్మన్నుదతే బ్రాహ్మణానాం యత్కుర్వతే పాపమిహ ప్రమాదాత్
ఇంతకుముందు చేసిన పాపాలను గుర్తించి, తన కర్తవ్యాన్ని నిబద్ధంగా పాటించే వాడు వాటిని తరువాత నశింపజేస్తాడు; బ్రాహ్మణుడా, అప్రమత్తత వల్ల ఇక్కడ పాపం చేసినా, ధర్మమే చివరకు పైకి వస్తుంది.
పాపం కృత్వా హి మన్యేత నాహమస్మీతి పూరుషః। [తం తు దేవాః ప్రపశ్యన్తి స్వస్యైవాన్తరపూరుషః]
పాపం చేసిన తరువాత, "నేను కాదు" అని మనిషి అనుకున్నా, దేవతలు, అతని అంతరాత్మ మాత్రం నిజాన్ని స్పష్టంగా చూస్తాయి.
చికీర్షేదేవ కల్యాయణం శ్రద్దధానోఽనసూయకః
మనిషి శ్రద్ధతో, అసూయ లేకుండా, మంచి కోసం మాత్రమే కార్యాలు చేయాలి.
వసనస్యేవ చ్ఛిద్రాణఇ సాధూనాం వివృణోతి యః। `అపశ్యన్నాత్మనో దోషాన్స పాపః ప్రేత్య నశ్యతి
బట్టలో ఉన్న రంధ్రాలు లోపలని చూపినట్టు, తన తప్పులను చూడని పాపాత్ముడు మరణించిన తరువాత నశించిపోతాడు.
పాపం చేత్పురుషః కృత్వా కల్యాణమభిపద్యతే। ముచ్యతే సర్వపాపేభ్యో మహాభ్రేణేవ చన్ద్రమాః
పాపం చేసినవాడు మంచి మార్గాన్ని ఎంచుకుంటే, అతడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు; అది పెద్ద మబ్బు నుండి చంద్రుడు బయటపడినట్టే.
యథాఽఽదిత్యః సముద్యన్వై తమః సర్వం వ్యపోహతి। ఏవం కల్యాణమాతిష్ఠన్సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే
ఎలా ఉదయించే సూర్యుడు చీకటిని పోగొట్టాడో, అలాగే మంచి పనులు చేస్తే అన్ని పాపాలు పోతాయి.
పాపానాం విద్ధ్యధిష్ఠానం లోభమోహౌ ద్విజోత్తమ। `తస్మాత్తౌ విదుషా విప్ర వర్జనీయౌ విశేషతః
పాపాలకు మూలం లోభం, మాయ అని తెలుసుకో, ద్విజశ్రేష్ఠ; అందుకే, జ్ఞానులు వీటిని తప్పక దూరంగా పెట్టాలి.